اگر چیز خوبی میخواهی، آن را در آن جستجو کن.
زندگی بدون سلامتی، زندگی نیست، مرگ است.
از اسکندر مقدونی درباره دشمنان و دوستانش پرسیدند، گفت: «من از دشمنانم بیشتر از دوستانم سود بردم، زیرا دشمنانم مرا سرزنش میکردند و عیبهایم را برایم آشکار میکردند و مرا از اشتباهاتم آگاه میساختند و آنها را اصلاح میکردند. اما دوستانم، اشتباهات مرا زیبا جلوه میدادند و مرا به انجام آنها تشویق میکردند. پس ای خدا، مرا از دوستانم محافظت کن.»
اسکندر از کنار شهری که پادشاهان دیگر بر آن حکومت میکردند، گذشت و گفت: «ببینید: آیا از نسل پادشاهانش کسی آنجا مانده است؟» گفتند: «مردی که در گورستانها زندگی میکند.» پس او را آورد و از او درباره اقامتش در آنجا پرسید. او گفت: «میخواستم استخوانهای پادشاهان را از استخوانهای بردگانشان تشخیص دهم و همه آنها را یکسان یافتم!» پادشاه پرسید: «اگر جاهطلبی داری، آیا از من پیروی میکنی تا عزت تو را احیا کنم؟» پادشاه پاسخ داد: «جاهطلبی من بزرگ است اگر آن را به من عطا کنی.» پادشاه پرسید: «آن چیست؟» پادشاه پاسخ داد: «زندگی بدون مرگ، جوانی بدون پیری، ثروت بدون فقر و شادی بدون بدبختی.» پادشاه پاسخ داد: «من این را ندارم.» پادشاه گفت: «بگذار آن را از کسی که دارد، بپرسم.» پادشاه پاسخ داد: «من هرگز مرد خردمندی مانند تو ندیدهام.»
من ترجیح میدهم در فضایل از دیگران پیشی بگیرم تا در وسعت پادشاهی و قدرت.
وقتی اسکندر پادشاهی داریوش، پسر داریوش، پادشاه پارس، را تصرف کرد، دخترانش را برایش توصیف کردند و او خواست آنها را ببیند. سپس گفت: «شرمآور است که ما باید مردان را در نبرد شکست دهیم و سپس در اسارت از زنان شکست بخوریم!»
اسکندر میخواست یکی از همراهانش را به عنوان پیک نزد ایرانیان بفرستد، اما ترسید که ایرانیان به او خیانت کنند. آن مرد گفت: «من خوشحال میشوم که در خدمت پادشاه کشته شوم.» اسکندر گفت: «بنابراین، من هم باید برای شما متاسفم.»
روزی اسکندر در گورستانی، فیلسوف دیوژن را دید و از او پرسید: «اینجا چه میکنی؟» دیوژن پاسخ داد: «من داشتم استخوانهای پدر بزرگوارتان را در میان استخوانهای خدمتکار بیچارهام جستجو میکردم و همه استخوانها را با هم مخلوط یافتم؛ هیچکدام را از دیگری نمیشد تشخیص داد.»
من از دشمنانم بیشتر از دوستانم بهره بردم... دشمنانم مرا به خاطر اشتباهاتم سرزنش میکردند و به آنها متهم میساختند، در حالی که دوستانم اشتباهات را برایم زیبا جلوه میدادند و مرا به انجام آنها تشویق میکردند.
اگر اسکندر نبودم، آرزو میکردم دیوژن باشم (زندگی اسکندر نوشته پلوتارک).
دزدی را نزد اسکندر آوردند و اسکندر دستور داد او را مصلوب کنند. دزد گفت: «ای پادشاه، من دزد بودم و از این کار متنفرم.» اسکندر گفت: «و تو را مصلوب خواهند کرد و تو از این کار بیشتر متنفری!»
برخی اسکندر را به خاطر رهبری جنگ سرزنش کردند، بنابراین او گفت: «نه برای یارانم شایسته است که برای من بجنگند و نه برای من که برای خودم بجنگم!»
روزی اسکندر با مردم نشست و کسی از او چیزی نپرسید، پس گفت: «من این روز را جزو روزهای پادشاهی خود نمیدانم!»
اسکندر دو نفر از همراهانش را دید که با هم دعوا میکردند و هر کدام به دیگری توهین میکرد. آنها قبلاً با هم روابط خوبی داشتند، بنابراین به کسانی که با او نشسته بودند گفت: «اگر کسی با کسی دوست شود، نباید در کاری که او را بیآبرو میکند، زیادهروی کند و باید از فساد او دوری کند.»
به اسکندر خبر مرگ یکی از دوستانش را دادند و او گفت: «مرگ او مرا آنقدر ناراحت نمیکند که این موضوع مرا ناراحت میکند که من آن محبتی را که شایستهاش بود، در حقش نکردم.»
همراهان اسکندر کبیر به او توصیه کردند که حملهای شبانه علیه ایرانیان ترتیب دهد، اما او گفت: «این منصفانه نیست که پیروزیام را به یک دزدی تبدیل کنم!»
اسکندر مأمور بود که فقط در سرزمینی بمیرد که آسمانش طلایی و زمینش آهنین بود. وقتی از اسبش افتاد، او را بر روی سپری از طلا حمل میکردند و سپری طلایی بر او سایه میافکند. وقتی بیدار شد و این را دید، حکم را فهمید و گفت: «خدا منجمان را لعنت کند! آنها حرف میزنند و توضیح نمیدهند!» بنابراین به مادرش نوشت و از او خواست که غذایی تهیه کند و کسی را که به مصیبتی مبتلا نشده است، دعوت کند. او اطاعت کرد، اما غذا باقی ماند و کسی به سراغش نیامد. مادرش فهمید که او به او تسلیت گفته و گفته است:
«من تنها کسی نیستم که در بین کسانی که میبینم خاص هستم.»
اما نوبت من با بدشانسی فرا رسید
وقتی اسکندر درگذشت، او را در تابوتی طلایی گذاشتند و به اسکندریه بردند. گروهی از خردمندان در روز مرگش برایش سوگواری کردند. بطلمیوس گفت: این روز، روز پند و اندرز است. آنچه قرار بود از شر او اتفاق بیفتد، فرا رسید و آنچه قرار بود از خیر او اتفاق بیفتد، فرا رسید.
ملاتوس گفت: ما نادان به دنیا آمدیم، بیخبر در آن ماندیم و با اکراه از آن بیرون آمدیم!
افلاطون دوم گفت: ای غاصب، آنچه را که از تو دریغ شده بود، گرد آوردی، و آنچه را که از تو گرفته شده بود، تصاحب کردی؛ پس بارهای آن بر دوش توست، و ثمرات آن به دیگری بازگشته است!
مستور گفت: دیروز توانستیم گوش کنیم اما صحبت نکنیم!
ثاون گفت: به خوابِ خوابگزار بنگرید که چگونه پایان یافت و به سایه ابر بنگرید که چگونه برطرف شد.
دیگری گفت: اسکندر جز این سفر، هیچ سفر دیگری بدون یاران یا تجهیزات نداشت!
دیگری گفت: آنقدر که با سکوتش ما را ادب کرد، با سخنانش ادب نکرد.
دیگران گفتند: دیروز ظاهر او برای ما حیات بخش بود، اما امروز نگاه کردن به او بیماری است!
گزنقراط، فیلسوف، بسیار راضی بود. اتفاقاً اسکندر مبلغی دراخما برایش فرستاد. او فقط سه تا از آنها را برداشت و بقیه را برگرداند و به آورنده گفت: «اسکندر افراد زیادی دارد که باید آنها را سیر کند، بنابراین او بیشتر از من به دراخما نیاز دارد.»
من ترجیح میدهم در فضیلت از دیگران پیشی بگیرم تا در وسعت پادشاهی و قدرت.
وقتی اسکندر کبیر مقدونی درگذشت، فیلیمون حکیم گفت: این روز، روز درسهای بزرگی است. آنچه قرار بود از بدیهایش حاصل شود، آمد و آنچه قرار بود از خوبیهایش حاصل شود، رفت. پس بگذار کسی که پادشاهیاش را از دست داده است، گریه کند.
ثاون گفت: اسکندر از میان ما سخنگو بیرون آمد و خاموش نزد ما آمد.
ارسطو گفت: به رعایای اسکندر بگویید: این روزی است که رعایا از چوپان خود مراقبت خواهند کرد.
فیلو گفت: آیا کسی که به هیچ مصیبتی گرفتار نشده است، میتواند ما را برای پادشاهمان تسلیت بگوید؟
دیگری گفت: این راهی است که باید پیمود، پس همان گونه که خواهان امر گذرا هستی، خواهان امر جاودان نیز باش.
دیگری گفت: همین برای عبرت کافی است؛ دیروز طلا گنج اسکندر بود و امروز اسکندر به گنجی از طلا تبدیل شده است.
فیلسوفی گفت: از کسی که در زندگیاش ما را موعظه نکرده تعجب نکن، زیرا با مرگش موعظهگر ما شده است.
مرد خردمندی گفت: ای شخص بزرگوار، دیروز ما میتوانستیم به تو گوش دهیم، اما نمیتوانستیم صحبت کنیم. آیا اکنون میشنوی چه میگوییم؟
و دیمتریوس خردمند گفت: ای تو که خشمت مرگ است، چرا از مرگ خشمگینی؟
دیگری گفت: ای مردم، بر کسی که گریه بر او روا است گریه نکنید، بلکه هر یک از شما بر خودش گریه کند.
برخی گفتند: اگر کسی جز هنگام وقوع مرگ بر آن گریه نکند، پس مرگ هر روز اتفاق میافتد.
دیگری گفت: تو در نعمت بودی، اما اکنون در نعمت هستی. اگر والا بودی، اکنون فروتن شدی.
گفته شد: مرگ پادشاهان برای برابری مردم عادی کافی است و مرگ عوام برای عبرت گرفتن پادشاهان کافی است!
گفته شد: اسکندر برای ما موعظهای گویاتر از مرگش ایراد نکرد.
گفته شد: اگر دیروز کسی به تو اعتماد نداشت، امروز کسی از تو نمیترسد!
وقتی فیلسوفان سخنشان تمام شد، همسر اسکندر برخاست و رکساندرا، دختر داریوش، پادشاه ایران، را که یکی از عزیزترین افراد نزد اسکندر بود، بر تخت نشاند. گونهاش را بر تابوت گذاشت و گفت: «ای پادشاه، هرگز گمان نمیکردم که پس از فتح این جهان، پادشاهی تو فتح شود!» سپس به فیلسوفان گفت: «اگر استدلال شما درباره اسکندر تمسخر است، او جامی را که با شما نوشید، پشت سر گذاشته است، پس همه شما آن را بنوشید، زیرا این بدهی به شماست. اما اگر تسلیت و مرثیه است، پس خود را برای پاسخ، استدلال و عذرخواهی آماده کنید، زیرا او آنچه را که شما خواهید چشید، چشیده است. بگذارید عمل شایسته سخنان باشد، زیرا شما در امان نیستید!»
وقتی اسکندر مقدونی پادشاه هند را کشت، به خردمندان خود گفت: چرا مانع اطاعت پادشاه شدید؟ آنها گفتند: «بگذارید با عزت بمیرد و با ذلت زندگی نکند!»
من از دشمنانم بیشتر از دوستانم سود بردم، زیرا دشمنانم مرا به خاطر اشتباهاتم سرزنش میکردند و آنها را به من گوشزد میکردند، در حالی که دوستانم اشتباهات را در نظر من خوب جلوه میدادند و مرا به انجام آنها تشویق میکردند!
اسکندر برخی شهرها را محاصره کرد، پس زنان آماده جنگ با او شدند. او از جنگ دست کشید و گفت: این یک لشکر است. اگر ما آن را شکست دهیم، هیچ غروری نسبت به آن نخواهیم داشت، اما اگر ما را شکست دهد، تا آخر زمان ننگ خواهد بود!
از اسکندر پرسیدند: «چگونه در چنین سن کمی به این پادشاهی بزرگ رسیدی؟» او پاسخ داد: «با پیروزی بر دشمنان و مراقبت از دوستان. و در طول زندگیام، هرگز از اشعار هومر شاعر و گفتهی او غافل نشدم: «یک حاکم نباید تمام شب را بخوابد!»»
وقتی اسکندر کبیر درگذشت، او را در تابوتی طلایی دفن کردند. همراهانش آنجا ایستاده بودند و برایش سوگواری میکردند... و یکی از آنها گفت: «تو قبلاً طلا احتکار میکردی... و حالا طلا تو را احتکار میکند!»
رفتار نیکبختان سه چیز است: نخست شناخت حقیقت، دوم نیکوکاری، و سوم رنج نبردن بیهوده.
وقتی مرگ اسکندر مقدونی فرا رسید، به مادرش نوشت: «غذایی برای مردم آماده کن تا بیاورند، سپس آن را به آنها تقدیم کن تا هیچ کس که سوگوار است از آن نخورد.» او چنین کرد، اما هیچ کس به سوی او دست دراز نکرد. او گفت: «چرا نمیخوری؟» آنها گفتند: «تو آن را به ما تقدیم کردهای تا هیچ کس که سوگوار است از آن نخورد، و در میان ما کسی نیست جز کسی که از خویشاوند یا دوست نزدیکش رنج کشیده است!»
گفت: به خدا قسم پسرم مرده است! او این را فقط برای تسلی خاطر من گذاشته است.
اسکندر مقدونی پادشاهی را شکست داد و به او گفت: «با تو چه کنم؟» او پاسخ داد: «آنچه شایستهی مردمان شریف است وقتی پیروز میشوند، انجام دهند.» پس او را آزاد کرد و به پادشاهیاش بازگرداند.
اسکندر به فرمانده سپاه خود نصیحت کرد و گفت: «دشمنان خود را وادار به فرار کن.» او پرسید: «چه باید بکنم؟» او گفت: «اگر پایداری کردند، با آنها با جدیت بجنگ، اما اگر شکست خوردند، آنها را تعقیب نکن.»
مرگ درد روح نیست، بلکه درد جسم است.
تسلط ذهن بر درون، از تسلط شمشیر بر بیرونِ یک احمق، شریرانهتر است.
بر خردمندان است که در پذیرفتن پوزش گناهکاران شتاب کنند، و در توبه تأخیر ورزند.
اگر زندگی را به خاطر خودش دوست داری، مرگ را چیز بزرگی ندان.
ذهن در جستجوی شناخت چیزها رنج نمیکشد، اما بدن رنج میکشد و خسته میشود.
به او گفته شد: تو به مربی خود بیش از پدرت احترام میگذاری! گفت: زیرا پدرم دلیل حیات فانی من است و مربیام دلیل حیات جاودان من.
مردی آتنی با اسکندر بیادبانه رفتار کرد، بنابراین یکی از فرماندهانش نزد او رفت تا وظیفهاش را جبران کند. اسکندر به او گفت: به پستی او تنزل نکن، بلکه او را به مقام والای خود برسان.
برخی اسکندر را سرزنش کردند که چرا خودش جنگ را اداره میکند، بنابراین او گفت: نه برای یارانم شایسته است که از طرف من بجنگند و نه برای من که از طرف خودم بجنگم.
از اسکندر پرسیدند: چگونه در این سن کم به این پادشاهی بزرگ رسیدی؟ گفت: با پیروزی بر دشمنان و بررسی دوستان.
از اسکندر پرسیدند: از داشتن چه چیزی بیش از همه لذت میبری؟ پاسخ داد: پاداش دادن به کسانی که به من نیکی میکنند، بیش از آنچه به من نیکی کردهاند، و بخشیدن کسانی که به من بدی میکنند پس از آنکه بر آنها قدرت پیدا کردم.
از اسکندر پرسیدند: بزرگترین کاری که برای ساختن پادشاهی خود انجام داده ای چیست؟ گفت: اشتیاق من به دوستی با مردم و مهربانی با آنها.
کریسیپوس بادبان کشید و وقتی به اعماق دریا رسید، از ملوان پرسید: «ضخامت تختههای این کشتی چقدر است؟» ملوان گفت: «دو انگشت.» او گفت: «بین ما و مرگ فقط دو انگشت فاصله است!»
از شخصی پرسیدند: «چرا فلانی ریش خود را رنگ میکند؟» گفت: «او میترسد که از او خواسته شود از حکمت بزرگان استفاده کند!»
مهم نیست که جوانی خود را دوباره به دست آوریم، بلکه مهم این است که نعمت جوانی را حفظ کنیم تا روزهای جوانی و روزهای او طولانیتر شود.
موهبت دنیا شبیه استعدادهای خداوند متعال است، زیرا وقتی سخاوتمندانه بخشیده شود، تمام نمیشود، بلکه توسط کسی که آنها را میبخشد، کامل میشود.
کتابها فرزندان جاودانهای هستند که نیاکان خود را به مقام خدایی میرسانند.
بهترین پادشاه کسی است که یادش به عدالت باقی بماند و فضایلش بر آیندگانش نقش بندد.
زنی که عشق نداشته باشد، مرده است.
حسود ستمگری است که دستش از گرفتن آنچه به خاطرش به تو حسادت میکند، ناتوان است، پس چون در گرفتن آن کوتاهی کند، پشیمانیاش را بر تو نازل میکند.
یک زن به ندرت خطاکار را میبخشد، حتی اگر کوچک باشد. در مورد مهربانی نیکوکار نسبت به خود، او به سرعت آن را فراموش میکند و دیگر هرگز آن را به زبان نمیآورد.
ادب زیباترین چیز در بهترین شخص است.
اگر حقیقت به یک زن زیبا تبدیل میشد... همه او را دوست میداشتند.
بخشندهترین مردم کسی است که فقر خود را مهار کند و نگذارد چیزی از فضایلش در آن ضایع شود.
آینده را دست کم نگیر و از آن نترس... عاقلانه با آن رفتار کن.
شخص سخاوتمند ترجیح میدهد با تو تنها باشد، دور از رهبر، و آنچه را که به تو وعده داده به او بگوید، در حالی که شخص رذل آن را برای خود درو میکند.
آموزش و پرورش، دریچهای به سوی عدالت است.
فیلسوف بزرگ یونانی، افلاطون، روزی جوانی زشتچهره را دید که به جوانی خوشقیافه توهین میکرد، بنابراین به او دستور داد که دست از این کار بردارد و با او مؤدبتر و مداراتر رفتار کند. در اینجا، جوان زشتچهره از او پرسید:
آیا ادب و مدارا محدود به برخی افراد است و نه دیگران؟
افلاطون پاسخ داد: نه! اما آدمی باید در آینه به چهره خود بنگرد. اگر آن را زیبا یافت، نباید آن را با زشتی اشتباه بگیرد. اگر آن را زشت یافت، نباید دو چیز زشت را با هم ترکیب کند!
آن که تو را به خاطر آنچه نداری ستایش میکند در حالی که از تو راضی است، و به خاطر آنچه نداری از تو انتقاد میکند در حالی که از تو خشمگین است.
فلسفه والاترین موسیقی است.
اگر حقیقت به شکل یک زن ساخته میشد، همه او را دوست میداشتند.
فضیلت و ثروت دو وزنه در کفه ترازو هستند؛ یکی بدون افتادن دیگری بالا نمیرود.
از سرعت کار نپرسید، از کیفیت آن بپرسید. مردم از مدت زمان انجام کار نمیپرسند، بلکه از کیفیت آن میپرسند.
عدالت، فضیلتی است که به وسیله آن، هماهنگی و توافق بین قوای نفس حاصل میشود، به طوری که هیچ یک از آنها بر دیگری ظلم نمیکند، بلکه همه در صلح و هماهنگی هستند.
شجاعت چیزی جز شکیبایی روح در برابر ناملایمات نیست.
در نیکی، زیبایی، آرامش و شادی روح نهفته است و در بدی، بیماری، زشتی و ضعف آن.
در زندگیِ خالی از خطا و اشتباه، خیری نیست.
«خدایا، از جانب خود، زیبایی روحی را که در درونم ساکن است به من عطا کن، و راز مرا مانند آشکارم قرار ده، تا بدانم که انسان بزرگ، انسان ثروتمند است. خدایا، از جانب خود، ثروتی به من عطا کن که جز کسی که بر نفس خود غلبه کرده، نمیتواند آن را تحمل کند یا با صبر، آن را تحمل کند.»
افلاطون گفته است: «عشق خدایی بزرگ و قدرتمند است و به دلایل زیادی مورد تحسین خدایان و مردم قرار میگیرد.»
نردبان عشق افلاطون از هفت درجه تشکیل شده است که خلاصه آنها به شرح زیر است:
۱
عشق به زیبایی در یک شکل خاص.
۲
عشق به زیبایی در تمام جلوههای زیبایش.
۳
عشق به زیبایی معنوی و ترجیح آن بر زیبایی ظاهری.
۴
عشق به زیبایی در نهادها و قوانین.
۵
عشق به زیبایی در علوم طبیعی.
۶
عشق به زیبایی در آرمانهایی که فلسفه آشکار میکند.
۷
عشق به زیبایی مطلق.
۸
روبرو شدن با چهره زیبای حقیقت!
از افلاطون پرسیدند: آن چیست که گفتنش حتی اگر راست باشد، خوب نیست؟ گفت: ستایش خود!
از افلاطون پرسیدند: چرا هر چه بیشتر می دانی، بیشتر به دانش اهمیت می دهی؟ گفت: زیرا هر چه بیشتر بدانیم، فواید دانش را بیشتر درک می کنیم.
روزی از افلاطون پرسیدند... چیزی که هر انسانی میتواند ببخشد چیست؟ گفت: عشق به نیکی به مردم.
یک زن به ندرت توهینی را که از طرف فرد بدرفتار به او میشود، حتی اگر کوچک باشد، میبخشد. در مورد مهربانیِ حامیاش، او به سرعت آن را فراموش میکند و دیگر هرگز آن را به زبان نمیآورد.
بیدینی، بیادبی، پشیمان نبودن هنگام اشتباه و عدم پذیرش انتقاد، بیماریهایی هستند که درمانی برای آنها وجود ندارد!
در روزگار آشوب، شرایط عمل و آنچه عدالت از آنها میطلبد را رعایت نکنید، که در این صورت، زحماتتان هدر میرود و به عقبماندگی در آنچه تجربه میکنید متهم میشوید. بلکه، کار خود را با طبیعت روزگار سازگار کنید، تا جایی که از جوانمردی، دین و اخلاق شما نکاسته باشد. اگر به این سه مورد رسیدید، از آنچه از آنها دارید دست بکشید، وگرنه، بیش از آنچه از آنچه دارید، از خودتان ضرر خواهید کرد.
سرعت کار را نپرسید، کیفیت آن را بخواهید. مردم نمیپرسند چقدر طول میکشد تا کاری را تمام کنید، بلکه به کمال و کیفیت ساخت آن نگاه میکنند.
در همه کارهایت، اطاعت از رأی و صبر را ترک مکن؛ زیرا اگر به آنچه میخواهی، دست نیاوری، عذری خواهی داشت.
با افراد شرور معاشرت نکن، زیرا آنها تو را از شر آنها در امان نگه میدارند.
فرزندانتان را مجبور به پیروی از آداب و رسوم خود نکنید، زیرا آنها برای زمانی غیر از زمان شما آفریده شدهاند.
اگر دولت پیشرفت کند، آرزوها در خدمت ذهن هستند و اگر سقوط کند، ذهن در خدمت آرزوها!
بخشش، همانقدر که انسانهای شریف را اصلاح میکند، انسانهای پست را نیز فاسد میکند.
صدقه انسان تا زمانی که با دو دشمن دوست نباشد، دیگر اثر ندارد.
اگر رئیس جمهور جلو بیاید، آنچه را که از دست رفته بود، بازپس خواهد گرفت و اگر روی برگرداند، دشمنانش او را تحریک خواهند کرد.
از پرخاشگری سخاوتمند به هنگام گرسنگی و از تنگنظران به هنگام سیری برحذر باش.
مردن رهبران آسانتر از حکومت کردن افراد پست است.
خیلیها خودشان را کنترل نمیکنند.
اگر میخواهی عشقت پایدار بماند، ادب و تربیت خود را اصلاح کن.
از او پرسیدند: چگونه میتوان از دشمن انتقام گرفت؟ افلاطون گفت: «با افزایش فضیلت خود.»
افلاطون به مردی نادان و خودپسند نگاه کرد و گفت: «کاش من در نظر تو مانند تو بودم و دشمنانم در واقعیت مانند تو.»
شاگردان گفتند: چگونه خود را تربیت کنیم؟ افلاطون گفت: «مطیع باشید، مشتاق جستجوی حقیقت و خرد، کوشا و مبارز برای حقیقت... عاشق حقیقت باشید، برای دانش استدلال کنید، زمانها و تفاوتهای آنها را بشناسید... برای مردم خوب صحبت کنید... با چشم و قلب خود ببینید... چشمان فروتنان، نه مغروران... به خدایان احترام بگذارید... پیوسته مرگ اختیاری را مطالعه کنید (و مرگ اختیاری، برای افلاطون، ریاضت آرزوها است).
از کتاب جمهوری افلاطون:
«سوفوکل، امروز حالت چطور است؟ و لذتهای جنسی را چگونه میبینی؟ آیا هنوز هم میتوانی از آنها بهرهمند شوی؟»
آرام باشید، آقا، من در شادی بیکران هستم؛ زیرا احساس میکنم از چنگال این ارباب وحشی آزاد شدهام.
چند مرد جوان از افلاطون پرسیدند: «چطور توانستی این همه چیز یاد بگیری؟» افلاطون گفت: «من روغن بیشتری مصرف کردهام تا شرابی که تو مصرف کردهای.»
دانش چراغ روح است؛ تاریکی جهل را میراند. پس اگر میتوانی چراغ دیگری را به چراغ خود بیفزایی، پس این کار را بکن.
علم خطرات زیادی را برای جوانان به همراه دارد.
خشم مانند یک پیرو بد است که ابتدا تو را به نفع خودت به حرکت در میآورد، سپس اگر از او اطاعت نکنی، تو را به نفع خودش به حرکت در میآورد.
کسی که با گناه همدردی میکند انسان است، کسی که از آن توبه میکند کاهن است... اما کسی که به آن افتخار میکند شیطان است.
جهان دو جهان است: جهان ذهن، که شامل آرمانهای فکری و تصاویر معنوی است، و جهان حواس، که شامل افراد زنده و تصاویر فیزیکی است.
فضیلت با یک عمل فضیلتمندانه واحد حاصل نمیشود، بلکه برای اینکه واقعیت داشته باشد، باید نتیجه یک گذشته عملی طولانی باشد.
اگر کسی در این دنیا به بیش از حق خود برسد، اخلاق او برای مردم ناآشنا میشود.
تقوا سرآمد کامیابی، و ترس از خدا کلید فضایل است.
بهترین چیز در مورد غرور، گذشت از خطاهای مردم و تسلیم نشدن در برابر آنچه فراتر از توان است، میباشد.
اگر می خواهی کلاس خودت را بین مردم بشناسی، به کسانی که بی دلیل دوستشان داری نگاه کن.
نوشیدن، فرد متظاهر را آشکار میکند، و همچنین قدرت را، بنابراین در جایی که کلمات مؤثرند، از زور استفاده نکنید.
مرد شجاع، نیکنامی را بر زنده ماندن ترجیح میدهد و مرد ترسو، زنده ماندن را بر نیکنامی.
از بدن خود مراقبت کنید، زیرا ابزار روح است.
تصاویر زیبا بدون آداب معاشرت مانند ظروف طلایی هستند که در آنها سرکه ریخته شده است.
عقل و حقیقت را پیش روی خود داشته باشید؛ با آنها هنوز آزاد هستید.
جایگاه درست نادان، مانند جایگاه جهل خردمند است.
اگر در شرایط سختی هستید، از توصیههای ورشکستگی برحذر باشید، زیرا نشانه خوبی نیست.
اگر کسی در این دنیا به بیش از حق خود برسد، اخلاقش نزد مردم مردود میشود.
با شریر دوستی مکن؛ سرشت تو بی آنکه بدانی از او ربوده خواهد شد!
شخصیت یک فرد، واقعیترین دوست اوست و او آن را به هیچ یک از برادرانش واگذار نمیکند.
مرگ شخص نیکوکار، مایه آرامش خودش است و مرگ شخص بدکار، مایه آرامش مردم.
آدم عاقل باید وقتی غذای شیرین می خورد، تلخی بیماری را هم به یاد داشته باشد!
ناتوانترین مردم کسی است که راز خود را پنهان ندارد و نیرومندترین مردم کسی است که در حفظ آن توانا باشد.
ترس تو از مکر دشمنت علیه خودت، بیشتر از ترس تو از مکر دشمنت علیه خودت باشد.
دانش زیاد، جوانان را به خطر میاندازد.
مست بودن پادشاه حرام است، زیرا او نگهبان پادشاهی است و برای نگهبان شرمآور است که به کسی نیاز داشته باشد که از او محافظت کند.
اگر به پادشاهی خدمت کنی، لباس او را نپوش، سوار مرکبش نشو و کسی را که مناسب او باشد، به کار نگیر... از شر او در امان خواهی بود.
مرد خردمند باید کردار نیک خود را مانند خاک پاک برای کشتزارش برگزیند.
یک مرد آزاد همه کسانی را که او را میشناسند، بالا میبرد، در حالی که یک رذل فقط خودش را بالا میبرد.
کسانی که به فرزندان ما ترحم میکنند، باید به کسانی که به آنها ترحم میکنند، ترحم کنند.
عمر پادشاه ظالم کوتاهتر از عمر پادشاه عادل است، زیرا پادشاه ظالم مفسد است و پادشاه عادل اصلاحگر، و فساد چیزی سریعتر از اصلاح آن است.
ظالم تا زمانی که به ارکان معماری و مبانی شریعت تجاوز نکند، مورد غفلت قرار میگیرد. اگر چنین قصدی داشته باشد، اجلش کوتاه میشود.
نهایت ظلم ظالم این است که به کسی که با او معاشرت ندارد و از او سودی نمیبرد، آسیب برساند، در حالی که از او امید رهایی وجود دارد.
داستانی است بدون آغاز.
همانطور که هدایا خدایان را برمیانگیزند، پادشاهان والامقام را نیز برمیانگیزند.
هر خصلت اخلاقی برای برخی از مردم ناخوشایند میشود، جز صداقت که برای همه مضر است. هر که آن را داشته باشد، ارجح است، تا جایی که ظرفی که خشک نشود، از ظرف دیگر ارزشمندتر است.
هر چه انسان خوشبختتر باشد، در سختیها فروتنتر است.
اگر در کشوری تعصب در قضات و پزشکان مجاز باشد، آن کشور رو به زوال خواهد رفت و به انحلال نزدیک میشود.
برای بخیل، بخشیدن گناه بزرگ آسانتر از پاداش دادن به نیکی کوچک است.
دانش، رنگ روح است و رنگ چیزی تا از آلودگیها پاک نشود، روشن نمیشود.
اگر مصیبتی به یکی از شما رسید، به مصیبت های بزرگی که بر بسیاری از مردم وارد شده است، فکر کند تا نگرانی هایش کاهش یابد.
روح والا کسی است که تسلیم فقر نمیشود.
خداوند تو را از شر دوستانت حفظ کند، زیرا تو از شر آنها در امان نیستی!
رذلها با طرد شدن، و آزادگان با پنهانکاری بیش از حد، طرد میشوند.
آن که تو را به آنچه نداری ستایش میکند، خطابش به دیگران است و پاسخ و پاداش او به تو تعلق نمیگیرد.
نظر کسی که از تو نادانتر است، برای تو بهتر از نظر تو در مورد خودت است، زیرا از هوسهای تو آزاد است.
مظلوم از عادل دادخواهی میکند، اما از کسی که به او ستم کرده انتقام سختی میگیرد.
حکمت، عنوانِ آن چیزی است که مورد نیاز است.
از بدن خود مراقبت کنید، زیرا ابزار روح است.
حقیقت روشن است.
اگر طلا و نقره فضیلتی داشتند، مس با آنها خریداری نمیشد!
مراقب خودتان باشید و از خویشاوندانتان محافظت کنید.
خود را به زیور عدالت بیارایید و جامه عفت بر تن کنید، که رستگار خواهید شد.
اگر کتابی از نویسندهاش جدا شود، ناگزیر پیش از آنکه به دست کسی برسد که ارزش آن را بداند و بتواند از آن بهره ببرد، به دست افراد نادانی میافتد که با آن با تحقیر رفتار میکنند و نویسندهاش را به باد انتقاد میگیرند، همانطور که کودکی از دست افراد نادان مورد توهین و سیلی قرار میگیرد!
انسان نباید آرزو کند که دوستش ثروتمند شود و به او ببالد، بلکه باید آرزو کند که فوراً با او برابر شود.
اگر شاهد ماجرا به عنوان یک جرم هستید، موضوع انکار گناه او را رها کنید، تا یکی او را به لجاجت نکشاند.
خوبی اندک را حقیر مشمار، زیرا خوبی اندک بسیار است.
افلاطون به شاگردانش گفت: اگر در رعایت نظم و انضباط تنبل هستید، پس دورهمیهایتان را با داستانهای عجیب و غریب قطع کنید تا انرژی بگیرید.
مردی از افلاطون پرسید: از کجا بدانم که خردمند شدهام؟ افلاطون گفت: «اگر از قضاوت خود راضی نباشی و هنگام ارتکاب گناه خشمگین نشوی.»
از افلاطون درباره تجارت پرسیدند و او گفت: «اشتیاق انسان به جمعآوری مال، با شکمپرستی و بیقناعتی همراه است.»
از افلاطون پرسیدند: چه کسی به تو خدمت میکند؟ گفت: «کسانی که تو به آنها خدمت میکنی، بندگان من هستند.»
در زندگی، علم و ثروت را بجوی، آنگاه بر مردم ریاست خواهی کرد، زیرا مردم به خواص و عوام تقسیم میشوند. خواص به خاطر آنچه خوب انجام میدهی، تو را ترجیح میدهند و عوام به خاطر آنچه داری، تو را.
از افلاطون پرسیدند: انسان برای رهایی از نیاز چه باید بکند؟ او گفت: «اگر ثروتمند است، باید صرفهجو باشد و اگر فقیر است، باید سخت کار کند.»
اگر کسی از شما به خاطر چیزی که نمیدانید یا کار خوبی انجام داده تشکر کرد، سریعاً این کار را انجام دهید؛ در غیر این صورت، تمجید به سرزنش تبدیل میشود.
کسی که در جوانی سرشار از کلمات است، در بزرگسالی فاقد معنا خواهد بود.
این خواب معنای وقار و خویشتنداری در مورد صبر در مواجهه با منفور یا محبوب را برآورده میکند.
افراد شرور با نشان دادن عیبهای مردم به پادشاهان نزدیک میشوند، در حالی که افراد خوب با نشان دادن خوبیهایشان به آنها نزدیک میشوند.
اطاعت و صبر در مصیبت آسانتر از تسلیم شدن در برابر بیصبری و روی آوردن به انواع زیانبار آن است.
به سه نفر رحم کن: خردمندی که نادانی بر او حکومت کند، ناتوان در پادشاهی نیرومند، و بخشنده ای که با تنگدست مهربانی کند!
مرد خردمند باید با فرمانروای خود مانند دریانورد باشد؛ اگر بدن خود را از غرق شدن نجات دهد، دلش از احتیاط در امان نخواهد ماند.
افراد بد، عیبهای مردم را دنبال میکنند و خوبیهایشان را نادیده میگیرند، همانطور که مگسها، بدیهای بدن را دنبال میکنند و خوبیهای آن را نادیده میگیرند!
دشمنت را دست کم نگیر، مبادا به تو آسیبی برساند، زیرا بزرگی او از گمان تو فراتر است.
جز وساطت امانت و شایستگی را برای استخدام نپذیرید.
آن که بر وعده تو شکیبا باشد، بر سختی های تو نیز شکیبا خواهد بود.
انسان عاقل باید در طلب خود ملایمت کند و از بیهودهگویی بپرهیزد، زیرا زالو با آرامشی که دارد، خون بیشتری از پشه با آشفتگی و فریادهای زیادش میلیسد!
اگر دشمنت از تو نصیحت خواست، او را نصیحت کن، زیرا با نصیحت خواستن از تو، از دشمنی با تو به وفاداری به تو روی آورده است.
عاطفه در آغاز قویترین است، و طبیعت در پایان قویترین.
عدالت یکی از اشکال هر چیزی است، در حالی که بیعدالتی اشکال مختلفی دارد. به همین دلیل است که ارتکاب بیعدالتی آسان و عادل بودن دشوار است. این دو مانند زدن و رها کردن در تیراندازی با کمان هستند. زدن نیاز به آموزش و تعهد دارد، در حالی که رها کردن چنین نیازی ندارد.
پادشاه مانند دریاست که رودخانهها از آن آب میگیرند، اگر شیرین باشد، آنها هم شیرین میشوند و اگر شور باشد، آنها هم شور میشوند.
بخیل به همان اندازه که در مال خود بخیل است، در آبروی خود نیز سخاوتمند است.
به شخص عصبانی اصرار نکن، زیرا این کار او را لجبازتر میکند و او را به راه راست هدایت نمیکند.
از سقوط دیگران شاد مشو، زیرا نمیدانی روزگار با تو چگونه رفتار خواهد کرد.
اگر کسی در برابر رسوایی شرم و در برابر سختی کسب و کار صبر نداشته باشد، دزدی برایش آسان خواهد بود.
مضرترین کسی که باید با او سر و کار داشته باشی، کسی است که تو را وسوسه میکند و خشمگینت میکند، و کسی است که جاهطلبیاش برای تو خیلی کوچک است.
به هیچکس از روی جایگاهی که زمانه او را در آن قرار داده ننگرید، بلکه به او از روی ارزش واقعیاش بنگرید؛ این جایگاه طبیعی اوست.
هر که دانش را به خاطر فضیلت آن بیاموزد، از رکود آن اندوهگین نمیشود، اما هر که آن را به خاطر سودمندیاش بیاموزد، سرگرم شدن بخت از اهلش به سوی آنچه به دست میآورد، او را از آن باز میدارد.
افلاطون جوانی را دید که پول و املاک زیادی به ارث برده بود و آنها را هدر میداد، بنابراین گفت: «من زمینهایی را دیدم که مردم را میبلعیدند و این مرد زمینها را بلعید!»
آنچه در لذتهای جسمانی کم است، در لذت دانش افزایش مییابد.
نگران چیزهایی که از دست دادهای نباش، بلکه آنچه را که برایت باقی مانده، حفظ کن.
شرافت نفس در این است که محبوب و منفور را به یک اندازه بپذیرد.
همانطور که اولین پله نردبان، جدایی شما از زمین است، اولین پله خیر نیز جدایی شما از شر است.
حکمت مانند مرواریدی در دریاست، تنها غواصان ماهر میتوانند به آن دست یابند.
وقتی در آرامش و آسایش هستی احتیاط کن، زیرا احتیاط به ندرت در هنگام وقوع فاجعه مفید است.
بدبختترین آدم کسی است که به فکر جمعآوری مال برای دیگران است.
بهتر است که انسان بمیرد و برای دشمنش ثروت بگذارد تا اینکه در زندگیاش به دوستانش نیازمند باشد.
از افلاطون پرسیدند: عشق چیست؟ او گفت: «حرکت تهی روح بدون تفکر.»
شخص مؤدب نباید با کسی که بیادب است صحبت کند، همانطور که شخص هوشیار نباید با مست بحث کند.
تقوا سرِ موفقیت است، و پرهیزگاری کلید فضایل.
بیاخلاقی از ویژگیهای حیوانات پست و ناهنجاریای است که یک ملت را نابود میکند.
امیال در برابر اندیشه.
آنها بدون هیچ نگرانی از این دنیا رفتند.
پادشاه نباید بر اساس سن، بلکه بر اساس شخصیت انتخاب شود، زیرا یک پیرمرد ممکن است با آنچه باید باشد متفاوت باشد، و یک جوان ممکن است دقیقاً همانطور باشد که باید باشد.
اما نخستین چیزی که باید از پادشاه طلب کرد، صداقت زبان است، زیرا در صداقت زبان، آرزوی طالب و ترس راهب نهفته است.
همانطور که در ساختمانهای بزرگ، حتی اگر شخصی نباشد، ممکن است پژواک صدا به گوش برسد، در میان مردم نیز ممکن است کسانی باشند که شکل انسان دارند اما انسان نیستند!
روزی افلاطون با شاگردانش، به جز ارسطو، دور او نشسته بود. او گفت: «اگر کسی را داشتم که گوش دهد، سخن میگفتم.» به او گفته شد: «ای مرد خردمند، هزار شاگرد دور تو هستند!» او گفت: «من یکی میخواهم، مثل هزار تا!»
تفاوت حق و عدالت در این است که حق چیزی است که به هر کس حقش را از جانب خودش میدهد، و عدالت چیزی است که به هر کس حقش را از جانب حق میدهد.
آنکه قادر به برخورد با زمان است و زمان او را نمیشناسد، فرمانروای کامل است.
تنها کسی که ریشهها را به خاطر سپرده است میتواند شاخهها را بشکافد، و تنها کسی که آن را چشیده و فایده و فضیلت آن را تشخیص داده است میتواند لذت میوه را دریابد.
از افلاطون پرسیدند: چه زمانی انسان عاقل بی حوصله می شود؟ گفت: اگر او را وادار به زندگی در کنار یک نادان کنی. از او پرسیدند: آیا نباید در کنار یک نادان زندگی کند؟ گفت: بله، اگر بخواهد عقلش را به کار بیندازد.
اعتدال در هر چیزی یک چیز است و هر چیزی که از اعتدال خارج شود، افراط و تفریط است.
دوستدار افتخار کسی است که خود را با تحصیل دانش به زحمت میاندازد.
سلطنت بر سه نوع است: طبیعی، ارادی و حسی. طبیعی آن است که سلطنت را به ارث میبرد؛ ارادی آن است که نخبگان و عوام آن را انتخاب میکنند؛ و حسی آن است که سلطنت را غصب میکند. بهترین این سه، ارادی است، سپس طبیعی، سپس حسی. اگرچه طبیعی به حق پایبند است، اما از همه بهتر است؛ و حسی، اگرچه حق دارد، اما در رتبه سوم قرار دارد زیرا غاصب است.
بودن نفس در بدن و اتحادش با آن مانند اتحاد نور خورشید با هوا است. اگر هوا فاقد نور خورشید باشد، درخشندگیاش از بین میرود، اما اگر با نور خورشید مواجه شود، مانند روشنایی خورشید روشن میشود.
افلاطون در سرزمین و محیطی ساکن شد و وقتی از او در این مورد سؤال شد، گفت: «حتی اگر به دلیل ضرر روح از شهوات پرهیز نکنم، به دلیل ضرورت از آنها پرهیز میکنم تا از ضرر جسم جلوگیری کنم.»
سخاوتمند کسی است که بدون درخواست، میبخشد تا آبروی خود را از درخواست حفظ کند.
پادشاه آن نیست که مالک بردگان و مردم عادی باشد، بلکه پادشاه آزادگان است، و ثروتمند آن نیست که پول جمع میکند، بلکه آن است که پول را اداره میکند!
آدم کوچکی را که میتواند بیشتر از اینها را تحمل کند، تحقیر نکن.
اگر تجمل هیچ چیز جز احتمال عادتهای بد نداشت، کافی بود.
اضافه کردن یک کلمه به مرد آزاد، برایش محبوبتر از اضافه کردن یک درهم به مزدش است.
یکی از خوبیهای علم این است که هیچکس نمیتواند با آن به تو خدمت کند، همانطور که با چیزهای دیگر به تو خدمت میکنند. بلکه تو خودت به آن خدمت میکنی و هیچکس نمیتواند آن را از تو بگیرد، همانطور که داراییهای دیگر را از تو میگیرند.
مهربانی تو با یک آزاده، او را به پاداش دادن به تو برمیانگیزد، و مهربانی تو با یک رذل، او را به درخواست دوباره برمیانگیزد.
اگر چیزی را در کسی ناپسند میدانی، آن را رد نکن و تمام روحیات او را در نظر بگیر. هر فردی از جانب خداوند متعال استعدادی دارد که از آن بیبهره نیست.
اگر با کسی دوستی کردی، باید دوست دوستش باشی، اما نباید دشمن دشمنش باشی، زیرا این امر فقط بر بندهاش واجب است، نه بر کسی که شبیه اوست.
انسان با نیمی از روح به دنیا میآید و شروع به جستجوی نیمه دیگر خود میکند؛ تا زمانی که با زنی ازدواج کند یا دوستی برای خود پیدا کند.
این یک اتفاق مبارک است که کسی از طریق رذیلت به فضیلت نرسد.
عقل به نفس میگوید که کار زشت را رها کند. اگر آن را نپذیرد، آن را رها نمیکند زیرا خشمی در آن نیست. بلکه بهترین فرصت برای انجام آن کار و ستودنیترین جایگاه را به آن نشان میدهد، زیرا خیر همیشه به کسانی که به آن اعتماد دارند، عطا میشود.
اگر به مرد قوی خدمت میکنی، با ناراضی کردن اطرافیانش او را راضی کن. اگر به مرد ضعیفی خدمت میکنی، با راضی کردن پیروانش، او را ناراضی کن.
آزادی کامل، کسی است که گناهان نیک را به دوش میکشد.
اگر دو طرفِ جدل، طالبِ حق باشند، در مناظره با هم نمیجنگند، زیرا هر دو در پیِ یک چیزند. اما اگر طالبِ پیروزی باشند، با هم میجنگند، زیرا در آنها دو پیروزی نهفته است و هر یک از دو حریف، در پیِ جذبِ دیگری به سوی پیروزیای است که خود دارد.
اگر ستمگر بخواهد به انسان آسیبی برساند، کاری را انجام میدهد که از انجام آن ناتوان است. اگر از او طلب بخشش کند، خشم را بر او برمیانگیزد و در آن از او اطاعت میکند. خشم مانع از آن میشود که در عواقب آن بیندیشد. در این هنگام، عقل از نفس پنهان است و نفس در آن حالت مانند مکانی تاریک است که از تابش خورشید بر آن باز داشته شده است!
اگر زمان فاسد شود، فضایل راکد میشوند و زیان میرسانند، رذایل کهنه میشوند و سود میرسانند، و ترس ثروتمندان از ترس فقرا شدیدتر خواهد بود!
سخاوتمندان از مرگ بخیلها شادمان میشوند و بخیلها از فقر سخاوتمندان شادمان میگردند.
همیشه و در هر شرایطی بر امید و خوشبینی سوار مشو، زیرا این دو، انسان را به آسانی به سوی ناپسندها میکشانند.
خشم، شهوت و هر صفت نفسانی دیگری، مقدار معینی دارند که حال صاحب آن را بهبود میبخشد. اگر از آن مقدار تجاوز کند، او را به بدی میکشاند. خشم مانند نمکی است که به غذا اضافه میشود. اگر به اندازه باشد، غذا را بهبود میبخشد و اگر بیش از حد باشد، آن را فاسد میکند. و همچنین است سایر قوا.
لذت در این دنیا پاداش خدمت است و بدون آن، مردم غذا نمیخوردند و رابطه جنسی برقرار نمیکردند. زیرا اگر فقط کسانی که به دنبال فرزند هستند رابطه جنسی برقرار میکردند و فقط کسانی که آرزوی زنده ماندن بدون لذت را دارند، غذا میخوردند، اکثر مردم این کار را نمیکردند.
نیتها آنچه را که در نیتها است حس میکنند، دلها با دلها میبینند و یکدیگر را از آنچه در آنهاست میشناسند.
در انسان سه قوه وجود دارد که وقتی متعادل باشند، فضایل را به وجود میآورند. این قوا عبارتند از: قوای عقلانی که وقتی متعادل باشند، فضیلت حکمت را به وجود میآورند؛ قوای غضبی که وقتی متعادل باشند، شجاعت را به وجود میآورند؛ و قوای شهوانی یا حیوانی که وقتی متعادل باشند، عفت را به وجود میآورند. وقتی هر سه فضیلت متعادل باشند، عدالت زاده میشود.
اگر در روزگار آشوب، شرایط عمل نیک و آنچه عدالت از آن میخواهد را رعایت نکنی، زحماتت هدر میرود و به عقبماندگی در آنچه تجربه میکنی متهم خواهی شد. اما عملت را با طبیعت روزگار سازگار کن، به شرطی که از جوانمردی، دین یا اخلاق تو نکاهد. اگر به این سه چیز دست یافتی، آنچه از آنها داری رها کن، وگرنه بیش از آنچه با آنچه داری به دست خواهی آورد، از خودت ضرر خواهی کرد.
در تمام کارهایت از اطاعت رأی و صبر دست نکش؛ زیرا حتی اگر به بخت و اقبالی که میجویی دست نیاوری، عذری یافتهای.
ای غاصب، آنچه را که از تو دور شده و تو را رها کرده، گرد آوردهای؛ پس بار آن بر دوش توست، و سعادت آن به غیر تو وابسته است.
در نیکی، زیبایی، آرامش و شادی روح نهفته است و در بدی، بیماری، زشتی و ضعف آن.
در زندگیِ خالی از خطا و اشتباه، خیری نیست.
شیرینی فضایل در سینه اوست و شیرینی رذایل در رگهای اوست.
بدترین چیزها، صداقت در طلب، و تنگنظری در عذر و بهانه، و بخل ورزیدن در هنگام ناتوانی از درخواست آزادی، و سلطه بر کسانی است که به شر او ایمان دارند.
روح نیکوکار از شادی فراتر میرود، شادیای که تنها در صورتی در چیزی برای ما پدیدار میشود که به جای شایستگیهایش، به شایستگیهایش بنگریم. روح نیکوکار همه چیز را در آن میاندیشد، بنابراین فضایل و رذایلش در این جهان برابر است و هیچ یک از این دو ویژگی بر او غلبه نمیکند.
اطاعت نفس از بدن مانند سواری است که اگر در مهار اسب خود ضعیف شود، آن را رها میکند، به طوری که اسب نیازی را که برای آن سوار شده بود رها میکند و به شهر یا گلهداری مشغول میشود. نفس نادان با ترک مبارزه خود مانند آن حیوان، آسایش مییابد و بیشتر لذتهای این دنیا بر این اساس است.
مهارت پادشاه در اداره کردن زیردستان خود است و مهارت رعایا در اداره کردن بالای سرشان. در مورد نویسندگان و قدیسان، برکنار کردن آنها از اداره کردن بالادست و زیردستشان، نابترین زیرکی است.
به کسی که تو را نصیحت میکند و به تو نزدیک میشود، بنگر. اگر از سوی مردم به تو بدی رساند، آنچه را که به تو سود میرساند از او بپذیر و از او برحذر باش. اما اگر خیر و نیکی و عدالت و درستی برای تو آورد، از او بپذیر و آن را حس کن.
مشعلداران آنها را به دیگران منتقل خواهند کرد.
به کسی اجازه نده از دیگران بدگویی کند.
خدا یک مهندس است.
شجاعت چیزی جز شکیبایی روح در برابر ناملایمات نیست.
آینهای که انسان در آن به اخلاق خود مینگرد، مردم هستند؛ میتوانی خوبیهایت را از دوستانت در میان آنها و بدیهایت را از دشمنانت در میان آنها ببینی.
زیبایی کامل و زشتی کامل در این دنیا در ترکیب قوای نفس است، نه در ترکیب اعضای بدن و صورت.
خردمند، دوست خود را از دست نمیدهد، زیرا اگر نیککردار باشد، خود را با او میآراید و اگر نادان باشد، آبروی خود را از نادانان حفظ میکند و از او راضی است و با او مدارا میکند.
کسی را بیش از آنچه دارد ستایش مکن، زیرا خود را باور خواهد کرد و هر چه به او بدهی، برای تو نقص خواهد بود.
تا زمانی که ذهن و هوس خود را با هم هماهنگ نکردهاید، کاری را شروع نکنید، زیرا تنها ذهن است که برای شما ترسناک است و تنها هوس است که شما را نابود میکند.
حرکت نیروی غضبی به سوی ترس، و حرکت نیروی فکری به سوی علت، و به وسیله آنها سه طبقه مردم اداره می شوند: طبقه بالا به وسیله استدلال، طبقه متوسط به وسیله میل، و طبقه پایین به وسیله ترس.
گستاخی انسان چیزی جز کوری عقل او نسبت به بیشتر مصائبی که بر او وارد میشود نیست، پس او با آن دست و پنجه نرم میکند و آن را سبک میشمارد، زیرا در بزرگی آن نمیاندیشد.
اگر استدلال تو در مناظره بر اساس شخص سخاوتمند باشد، تو را گرامی و محترم خواهد داشت، اما اگر بر اساس شخص حقیر باشد، تو را رنجانده و برایت حفظ خواهد کرد.
اگر میخواهی به دشمنت آسیبی برسانی، اخلاق او را بررسی کن؛ همه آنها را کامل نخواهی یافت و ناگزیر کاستیهایی در آنها وجود خواهد داشت. پس، بکوش تا با حیلههایش او را فریب دهی، و از او گریزی نخواهی داشت.
حسود ستمگری است که دستش از گرفتن آنچه به خاطرش به تو حسادت میکند، ناتوان است، پس چون در گرفتن آن کوتاهی کند، پشیمانیاش را بر تو نازل میکند.
شخص سخاوتمند در هنگام جمع آوری مال، بخل می ورزد و کار در آن هنگام برایش دشوار می شود، زیرا راه همه، راه بخشش نیست.
آنها کاری جز مردن انجام نمیدهند.
هیچ چیز در امور مردم شایسته توجه زیاد نیست.
گمان مبر هر که از دادن آنچه از او خواسته شده، خودداری کند، بخیل است. چه بسا کسی که از دادن آنچه از او خواسته شده، خودداری کند، یا کسی که از دخالت مردم در امور خود و گشودن درهایی که نمیتواند به روی آنها ببندد، متنفر باشد، یا کسی که نیاز دارد زحمت عذرخواهی از آنها و دفاع از خود در برابر آنها را به خود بدهد، پس تصمیم میگیرد درهای این راهها را به روی او ببندد.
تفاوت بین دانستن چیزی و آگاه بودن از آن این است که دانستن چیزی را که فراموش کردهاید به شما یادآوری میکند، در حالی که آگاه بودن از آن چیزی را در ذهن شما تثبیت میکند که قبلاً تصورش را نمیکردید.
زیانبارترین چیز، اشتباه در کشتی، در مجالس پادشاهان و در مواجهه با جنگ است.
بردهای را که خیلی شهوتران است نخرید، زیرا او ارباب دیگری دارد. بردهای را که خیلی عصبانی است نخرید، زیرا از بردگی شما نگران خواهد شد. بردهای را که خیلی لجباز است نخرید، زیرا علیه شما حیلهگری خواهد کرد. بلکه به دنبال بردههایی باشید که خوشرفتار، مطیع، قویهیکل، شاد و بسیار خجالتی باشند.
لجاجت، دشواری القای ایدههای عقلانی بر روح است، چه به دلیل تیزبینی بیش از حد فرد و چه به دلیل طبیعت خشن؛ بنابراین، او تسلیم نظر نمیشود.
از آنچه ستودهای، انتقاد مکن، مگر پس از صبر و شکیبایی فراوان و ادب نیکو، زیرا تو در گرو چیزی هستی که از آن غفلت کردهای.
هر چه خیال حیوان قویتر باشد، سودش در اطاعت از رأی و زیانش در اطاعت از هوس بیشتر است. از این رو، انسان نیک از حیوان بهتر و انسان بد، پستتر است.
اگر میخواهی شخصیت کسی را بشناسی، با او مشورت کن. از نصیحتهایش خواهی فهمید که او عادل است یا ظالم، خوب است یا بد.
اگر نفست از روی عادت، انجام کاری نیک را از تو بخواهد، تا زمانی که وجدانت آن را به تو دیکته نکرده، آن را انجام مده، زیرا پیروی از عادت نکوهیده است.
میل به ما نزدیکتر از نظر است، زیرا ما با میل متولد میشویم و نظر تنها پس از گذشت مدتی از تولدمان در ما کامل میشود، بنابراین میل برای ما خاصتر از نظر است.
اگر عشق به خاطر قوای نفس باشد، ثابت است و تغییر نمیکند، اما اگر به خاطر جسم باشد، با تغییر صورت و حال، تغییر میکند.
بخشندهترین مردم کسی است که پادشاهی داشته باشد که نیازمند باشد و نگذارد از فضایلش چیزی به او داده شود.
شخص سخاوتمند ترجیح میدهد با رئیس خلوت کند و آنچه را که به تو وعده داده به او بگوید، در حالی که شخص پست از آن برای خودش اجتناب میکند.
پستترین بخیل کسی است که آنچه را که برای او کافی است اما به او نمیرسد، از دیگران دریغ میکند.
برای بخیل، بخشیدن گناه بزرگ آسانتر از پاداش دادن به نیکی کوچک است.
بخیل، هر که را نزدش آید، برادر و رهبر خود میداند، از ترس اینکه احسان و نیکی آنها مستلزم نیکی او به آنها شود. سخاوتمند با کسانی که نزدش میآیند، توطئه میکند تا پاداش احسان و نیکی به او را به آنها بدهد.
اگر از آنچه مردم به عنوان ویژگیهای خوب شما توصیف میکنند، غرق در حیرت هستید، به عیبهای پنهان خود نگاه کنید و بگذارید شناخت شما از خودتان، برایتان قابل اعتمادتر از تعریف و تمجید مردم از شما باشد.
اگر کسی به آنچه از نیکی وعده داده است، وفا کند، به فضیلت سخاوت و راستگویی دست یافته است.
کسی که تنها زندگی میکند، تنها میمیرد.
اگر با رهبری مواجه شدید که به نصیحت شما نیاز دارد، با او مانند یک فرمانده یا مشاور صحبت نکنید، بلکه با لحنی پرسشگرانه صحبت کنید.
اگر رئیستان اشتباهی را که مرتکب شده برایتان تعریف کرد و به آن اعتراف کرد، فکر عذرخواهی از او را به تعویق بیندازید و مراقب باشید که او را سرزنش نکنید و برای انتقاد از او با او همراه نشوید.
اگر گفتار با نیت گوینده مطابقت داشته باشد، نیت شنونده را نیز به حرکت در میآورد، اما اگر با آن در تضاد باشد، مورد استقبال کسانی که آن را قصد کردهاند، قرار نخواهد گرفت.
نماز، نفس غضبناک را مهار میکند و آن را به اطاعت از نفس عاقل وادار میسازد. بالا بردن دستها به هنگام تکبیر (گفتن «الله اکبر») به منزلهی پناه بردن از آسیب است. رکوع، حالت کسی است که اجازه داده است سر او را ببرند. سجده، قرار دادن صورت و شریفترین اعضای بدن بر زمین است. اینها نیروی غضبناک را به تسلیم و انقیاد وادار میکند.
اگر میخواهی کسی را ادب کنی، او را از تجمل بازدار و کاری کن که ظرافت ظاهرش را حس کند. زیرا اگر تجمل و تازگی را رها کند، آن را به عنوان زینت در روح و زبان خود خواهد جست.
انسان خردمند باید خویشتندار باشد و تنها اشتباهات خود را بزرگ شمارد و درستی خود را کوچک شمارد و به آن اهمیت ندهد، زیرا درستی جزئی از انسانیت اوست و خطا، آنچه را که در نفوس مردم نسبت به او تثبیت شده است، تغییر میدهد.
هر که از شریعت پیروی کند، به سعادت بهشتی دست خواهد یافت و هر که با سعادت مخالفت کند، بدشانس خواهد بود.
اگر از مردم محبت میخواهی، جایگاه خود را در دلهایشان پایین بیاور و کسی را در معرض تحقیر قرار مده؛ زیرا دلهای مردم سنگدل است و تسلیم کسانی که با آنها میجنگند نشو، هرچند از آنها پرهیزکارتر باشند.
بخل دانشمند در به اشتراک گذاشتن ثمرات دانش و اصولی که به دست آورده است، او را به این سمت سوق میدهد که خود را به آن محدود کند و از جستجوی هر چیز دیگری خودداری کند. و به اشتراک گذاشتن آن با آنها، او را برمیانگیزد تا به دنبال چیز دیگری باشد که ترجیح میدهد در آن تخصص داشته باشد.
تفاوت فصاحت و بلاغت در این است که فصاحت فقط برای چیزی است که وجود دارد، در حالی که بلاغت برای چیزی است که وجود دارد و فرض شده است.
نه دانشجویان این دنیا که از آن ارتزاق میکنند، بلکه دانشجویانی که در انحصار حاکمان آن هستند.
جوینده دنیا مانند دریانورد است. اگر در امان باشد، میگویند خطر میکند و اگر هلاک شود، میگویند مغرور است.
به خاطر حب دنیا، گوشها از شنیدن حکمت کر و دلها از دیدن نور بصیرت کور است.
کسی که با طمع کاذب خود را به دست آورد، فطرت حقیقی او را انکار خواهد کرد.
فلسفه والاترین موسیقی است.
چقدر به نظرم اداره عادلانه یک حکومت دشوار میآمد، زیرا هیچ کاری بدون دوستان خوب و همکاران وفادار انجام نمیشد، و چقدر سخت بود که تعداد کافی از این افراد را به دست آورد!
اگر مرگ دلیلی برای انتقال از دنیای خستگی به دنیای آسایش و از دنیای فانی به دنیای ابدیت باشد، پس فضیلت مرگ چقدر روشن است!
سکوت مایه امنیت است، سخن گفتن مایه پشیمانی.
اگر چهار چیز نبود، کار مردم درست نمیشد: جهل فراگیر، امید کاذب، طمع مداوم و آرزوی جذاب.
درست است که کسی که زندگیاش پنهان است، همیشه زندگی غمانگیزی خواهد داشت.
شخص زیرک باید برای هر امری که در جستجوی آن به نظر نیاز دارد، آماده شود و نباید به اسبابی خارج از تلاش خود، مانند آنچه امید به آن حکم میکند و آنچه مرسوم است، تکیه کند؛ زیرا اینها برای او نیستند، بلکه برای هزینهای هستند که شخص زیرک به آن اعتماد ندارد.
هر که در سایه برهان بنشیند، از دست عادل در امان خواهد بود و عذرش در آنچه ظالم بر او وارد میکند، ثابت خواهد بود. اما هر که در سایه چاپلوسی بنشیند، به دلیل رفت و آمد زیاد و معاشرت با مردم، در جایگاه خود پایدار نخواهد ماند و مردم او را به عنوان فردی فریبکار خواهند شناخت.
شر وقتی است که کسی که آن را دارد، قبل از اینکه در موردش نظر بدهد، لذتش را تجربه کند.
آواز زن زیبا با شهوت و وجد همراه است، در حالی که آواز زن زشت با شهوت و وجد همراه است.
اگر مقامی را تعیین کردی و در ارزیابی آن مبالغه نمودی، سهم تمام جهان را در آن فراموش نکن، وگرنه بدون اینکه بدانی، برایت مشکل ایجاد خواهد شد.
از آنجا که استعدادها در عالم انشا ثابت نیستند و وقوع خطا در آنها حتمی است، خردمندان به تصادف متوسل می شوند و آن را سرنوشت رویدادهای موجود می سازند و برای استخراج آنها می شتابند. این بزرگترین پیشرفت در چیزی بود که برایشان مفید بود.
سرزنش کردن کسی به خاطر گناهش پس از بخشیده شدنش، بیاحترامی به نعمت است، اما این کار باید قبل از بخشیده شدن گناه انجام شود.
فقر، فسادی است که مانند غده یا زخمی در عضوی از بدن، گریبانگیر طبقهای از مردم میشود. اگر افراد آن طبقه به آن رسیدگی کنند و آن را از فرد دور سازند، طبقهشان در امان خواهد ماند. اما اگر آن را نادیده بگیرند، به جاهای دیگر سرایت میکند تا آن طبقه نابود شود.
شادی در چیزی به اعتماد به آن بستگی دارد.
خشم مانند یک پیرو بد است که ابتدا تو را به نفع خودت به حرکت در میآورد، سپس اگر از او اطاعت کنی، تو را به نفع خودش به حرکت در میآورد.
مردم سه دسته اند: نیکوکار، بدکار و پست. نیکوکار کسی است که در صورت لزوم، خود را از تو باز دارد و زبانش را از بدگویی تو باز دارد. بدکار از تو باز دارد و زبانش را به ذکر عیب تو باز دارد و چه بسا که در مورد تو دروغ بگوید. پست از تو باز ندارد و پیوسته از تو طلب بخشش میکند. محبت این شخص به اصلاح امور تو و بهبود حال تو وابسته است. اگر آنها بروند، محبت او نیز از تو جدا میشود.
علت العلل، نظام جهان را منسجم نگه میدارد و اساس آن است.
افلاطون درباره دو شاگردش، ارسطو و زنوکراتس، گفته است: «ارسطو به افسار نیاز دارد، زنوکراتس به اهرم!»
شریعت، اطاعت از حاکم بر جهان است و تسلیم شدن در برابر او در آنچه که او صلاح دانسته است، چه در کلیات و چه در جزئیات.
جوینده با آنچه میجوید به دروغ گفتن نزدیکتر است.
ممکن است یک فرد نادان فکر کند که وساطت همان نصیحت است، اما اینطور نیست. نصیحت یعنی گفتن حقیقت به کسی در مورد آنچه به تو سپردهاند، در صورتی که حقیقت تو را مجبور به اطلاع دادن به آنها کند. وساطت یعنی گفتن حقیقت به کسی در مورد آنچه برخی از پیروانش مرتکب شدهاند، در حالی که قصد تو ضرر رساندن به آن پیرو و سود رساندن به پیرو باشد، نه نصیحت کردن آن شخص.
نادان کسی است که خشم خود را با ظاهر سخن برمیانگیزد، و خردمند کسی است که خشم خود را با حقیقت گفتار و کردار برمیانگیزد، و خشم او تا جایی است که مانع از رحم کردن به کسانی میشود که شایستهی آن نیستند.
بیماری که علت مشخصی دارد، اغلب از بیماری که علت آن ناشناخته است، خطر کمتری دارد.
منافذ پوست تمام بدن انسان هنگام بیداری و باز شدن پلکها باز میشوند و هنگام خواب و بسته شدن آنها، بسته میمانند.
هر که در جوانی به شهوت و غضب خدمت کرده باشد، در پیری به سختی تحت تأثیر ضعف بدنش در خدمت لذت قرار خواهد گرفت. هر که در جوانی به نفس عقلانی و آنچه دانش نشان میدهد خدمت کرده باشد، در جوانی به سختی خواهد افتاد، با نیروهایی که او را به سوی لذت سوق میدهند مبارزه خواهد کرد و در پیری آسوده خواهد بود.
ما باید انسان را بشناسیم تا بدانیم چگونه باید باشد.
روح از سه بخش تشکیل شده است: شهوت، که شامل تمام امیال و احساسات پست دیگر میشود؛ شهوت خشم، که منجر به شجاعت میشود و پیوندی بین حواس و عقل است؛ و ذهن. هر بخش از روح، بخش متناظری در بدن دارد. شهوت در پایین شکم، شجاعت در سینه و ذهن در سر قرار دارد.
روح، چرخی است که توسط دو اسب کشیده میشود: یکی سیاه و سرکش و همیشه آمادهی طغیان؛ دیگری سفید و نجیب، که اگر اسب خوب هدایت شود، همراه خود را هدایت میکند، اما اگر به درستی توسط دستی قوی و مراقب هدایت نشود، با آن وحشی میشود. اسب سیاه سرکش، شهوت است؛ اسب سفید نجیب، شجاعت است؛ و رهبر آن عقل است. بنابراین، عقل باید از شجاعت بهره ببرد و از آن برای مبارزه با شهوت استفاده کند.
هر بخش از روح، فضیلتی متناظر با خود دارد. فضیلت متناظر با شهوت، اعتدال است. وظیفه آن تعدیل شهوت، فرار از افراط و آماده کردن روح، از طریق منابع بدنی آن، برای درک حقیقت است. فضیلت متناظر با شهوت خشم، شجاعت است. وظیفه آن تشخیص بین آنچه از آن میترسد و آنچه نمیترسد، است. این فضیلت زمانی متولد میشود که شهوت آن رام شود و ذهن را در برابر هوسهایی که عقل را فاسد میکنند، یاری دهد. اعتدال و شجاعت شرایط حکمت هستند. حکمت، فضیلت ذهن است. برای رسیدن به سطح حقیقت، باید از توهمات عزت نفس و احساسات آشفته ناشی از فساد بدنی رهایی یافت. عدالت فضیلتی است که از داشتن سایر فضایل حاصل میشود. این هماهنگی و توافق درونی روح با خودش است. یعنی وقتی هر بخش از روح وظیفه خود را انجام میدهد، شهوتها از شجاعت اطاعت میکنند و شجاعت از عقل اطاعت میکند، آنگاه عدالت متولد میشود.
یک فرد میتواند نظر دقیقی در مورد آنچه باید انجام شود، داشته باشد اما همچنان آن را انجام ندهد؛ بنابراین، بین نظریه و عمل تضاد وجود دارد و اگر عمل فاسد باشد، پس نظریه نیز باید فاسد باشد.
هر که خوبی را به راستی درک کند، بی گمان نیک است.
بدبختترین و رقتانگیزترین مردم، ستمگری است که از ثمرات جنایات خود بیمحابا لذت میبرد.
بیمار دردی را که او را شفا میدهد، رد نمیکند، بلکه آن را میجوید و آتش و آهن میخواهد. ظلم شدیدترین دردها است و جز عذاب، روح را از آن شفا نمیدهد. ستمگر نباید بیماری خود را پنهان کند و باید خود را به قاضی معرفی کند، همانطور که بیمار خود را به پزشک معرفی میکند. زیرا کفاره گناهان با تحمل عذاب، بهترین چیز پس از تبرئه شدن از دم است. یعنی بهترین مردم پس از بیگناه، مجرمی است که عذاب را تحمل کرده باشد.
مرگ بر دو نوع است: طبیعی و ارادی. طبیعی جدایی روح از بدن است و ارادی بازداشتن بدنها از خواستهها.
مرگ، انحلال عناصری است که بدن را تشکیل میدهند، اما روح انحلال نمییابد زیرا خالص و ساده است.
هدف ذهن انسان امور معقول و جاودانه است، بنابراین گرایش و پیوندی به خدا دارد.
روح مانند چیزی است که مقدس، ابدی، عقلانی، بسیط و خود-متحد است.
حکومت به خاطر فرد وجود ندارد و فرد تنها عنصری از حکومت است و باید تابع آن باشد.
در شهر، همانند جهان، یک قانون حکمفرماست و آن فداکاری فرد برای گروه است.
همانطور که روح سه بخش دارد، در شهر نیز سه طبقه از مردم وجود دارند: اول، کارگرانی هستند که برای ارضای امیال خود کار میکنند؛ سپس، طبقه جنگجو وجود دارد که وظیفه آنها محافظت از شهر از بیرون و درون است؛ و در نهایت، طبقه خردمند وجود دارد که حق حکومت دارند. این طبقات شبیه امیال، اراده و عقل هستند. هر طبقه از مردم شهر دارای فضیلتی است. برای کارگران، فضیلت اعتدال آنها را در وضعیت خود نگه میدارد و سعی نمیکند آن را ترک کند. برای جنگجویان، فضیلت شجاعت و برای قضات، فضیلت خرد. اگر هر طبقه از طبقه بالاتر از خود اطاعت کند و حاکمیت آن را به رسمیت بشناسد، هماهنگی حاصل میشود و هماهنگی، فضیلت عدالت را به وجود میآورد.
لذت و درد چیزهایی هستند که انسان را در هر جهتی به حرکت در میآورند.
عشق به فلسفه مانند عشق به زنان است، قدرتمند است.
دنیا درست نخواهد شد تا پادشاهانش فیلسوف نشوند یا فیلسوفانش پادشاه نشوند.
انسان ممکن است در طول زندگی خود آماده باشد تا برای آنچه پس از مرگش او را نجات میدهد، تلاش کند. آیا نمیبینید کسانی که قبل از مرگ از غذای خود کم و بدن خود را سبک کردند، در بهشت اقامت طولانی داشتند؟ به همین ترتیب، اگر فضایل را ترجیح میدادند و از رذایل فراتر میرفتند، شهوت و غضب دلبستگی زیادی به آنها نداشتند و نفس ناطقه در آرامش بود و از رستگاری باز نمیماند.
یکی از بزرگترین شواهد وجود نفس ناطقه پس از ترک بدن، مدت زمان حیات بدن پس از مرگ است، زیرا یکی از دو بخش موجود زنده است.
فن خطابه، هنر کنترل ذهن مردم است.
افلاطون جوانی نادان و مغرور را دید، پس به او گفت: «کاش من هم مثل تو بودم، کاش آنطور که فکر میکنی میبودی، و کاش دشمنانم هم مثل تو بودند، کاش تو هم آنطور که من فکر میکنم میبودی!»
نیروی خود را صرف محافظت از چیزی که خارج از توست، مکن، تا دور را برای نزدیک بهتر کنی و خصوصی را برای عمومی مجاز بدانی. زیرا آن چیزی که خارج از توست، در مورد مالکیتش با تو به نزاع برمیخیزد و به کسی که از نظر جسمی از تو قویتر است، واگذار میشود، در حالی که قدرت مخصوص توست و در تصرف تو بیقرار نیست.
آنکه تو را به آنچه در تو نیست ستایش میکند در حالی که از تو راضی است، از تو به آنچه در تو نیست انتقاد میکند در حالی که از تو خشمگین است!
مردی به افلاطون گفت: چرا انگشتر را در دست راستت میکنی؟ گفت: برای اینکه کسانی را که اهل خودنمایی هستند و کسانی را که از چیزی که به آنها مربوط نیست میپرسند، بشناسم!
کتابها فرزندان جاودانهای هستند که نیاکان خود را به مقام خدایی میرسانند.
علت العلل به اثبات متصل نیست، بلکه اثبات چیزهای جزئی را به هم متصل میکند، زیرا فقط جزء را به کل آن متصل میکند.
ذهن نمیتواند آنچه را که فراتر از ذهن است بشناسد، مگر از آن جنبه که انسان میداند ذهن در درون او ثابت است.
نفس در درون آدمی بر طبیعت او غلبه میکند و هر یک از آنها جز با عمل، راه دفاع از خود را در برابر دیگری نمیشناسد. نفس مانند فتیله چراغ است و طبیعت مانند روغن آن. اگر قدرت یکی از آنها بر دیگری فزونی یابد، نظم آن از بین میرود.
دین اغلب مصیبتی بزرگتر از زمانی است که به آن نیاز است.
اگر قاضی ثروتمند باشد، به مدعی مال میدهد و اگر فقیر باشد، به مدعی مال میدهد.
بخشندهترین بخشندگان کسی است که پادشاهی داشته باشد که در آن نیازمند باشد و نگذارد چیزی از فضایلش در آن نمایان شود. بخیلترین بخیلها کسی است که آنچه را که دیگران به آن نیاز دارند اما نمیتوانند به آن دست یابند، دریغ کند.
تا زمانی که طرف مقابلتان از قوانین بحث پیروی میکند، با او صحبت کنید. اگر از شما روی برگرداند، سر حرف خود بایستید، زیرا او چیزی را که استدلال شما را بیاعتبار کند، مطرح نخواهد کرد.
جوانان باید پیش از آنکه زمان تفکر در مورد چیزها فرا برسد، خود را با به خاطر سپردن خواص آنها، سیر طبیعتشان و جایگاه برخی از آنها نسبت به برخی دیگر مشغول کنند، وگرنه بیشتر قادر به مخالفت خواهند بود تا تشخیص استدلال.
رفتار و حالات انسان در طول زندگیاش شبیه یک چیز کیهانی است، زیرا او از پایینترین حالت شروع میکند، سپس کمکم بالا میرود تا به پایان خود میرسد، سپس به همان اندازه که افزایش مییابد، کاهش مییابد تا به جایی که شروع کرده است، باز میگردد!
نفس غضبیه از نفس شهوانی سادهتر است، زیرا پیچیدهتر است؛ بنابراین، در رسیدن به فضیلت، از نفس شهوانی مفیدتر است.
بهترین چیز در مورد غرور، غلبه بر بدبختیهای مردم و تسلیم نشدن در برابر آنچه که فراتر از توان انسان است، میباشد.
از جمله شواهدی که نشان میدهد قوه عاقله میداند در بسیاری از زمانهای آینده چه اتفاقی خواهد افتاد، این است که میبینیم شخصی ممکن است از سوار شدن در آب بترسد و در اثر غرق شدن بمیرد، یا ممکن است از چیزی بترسد و در اثر آن بمیرد. این نشان میدهد که در میان ما کسانی هستند که آنچه را که برایشان اتفاق میافتد میبینند و شاید مرگ از آنها فراتر رود و به بلاهای دیگری دچار شود. او از کسی که هیچ بدی به او نکرده و شباهت زیادی به او ندارد، متنفر است و از او آسیب میبیند. او کسی را که مانند او نیست دوست دارد و از او نصیبی میبرد.
روح شریران فاسد است، زیرا سخنان زیبا را پوششی برای گناه خود قرار میدهند و احتیاط خوب به اندازه سوءتفاهم به آنها سودی نمیرساند.
برای بخیل، بخشیدن گناه بزرگ آسانتر از پاداش دادن به نیکی کوچک است.
فرد دانا باید اولین کسی باشد که با نادانان با مهربانی رفتار میکند، زیرا این کار برای او هم فضیلت و هم عشق به ارمغان میآورد.
هر انسان نیکوکاری دشمنی دارد که از ذکر خیر و سخنان زیبا درباره او رنجیده خاطر میشود و میبیند که آنچه از این سخنان شایع میشود، برای او مایه نکوهش است.
دانشمند بدکار از انتقاد از کسانی که در علم بر او پیشی گرفتهاند، خشنود میشود، اما از ادامهی حیات آنها ناخشنود است، زیرا ترجیح میدهد تنها از طریق آن علم شناخته شود، زیرا میل به ریاست و ریاست بر او غالب است. دانشمند خوب از دست دادن یکی از همتایان علمی خود ناخشنود است، زیرا آرزوی او افزایش دانش و احیای علم از طریق بحث است.
خودت را به هیچ چیز جز ذهنت نسپار، مبادا از آن سوءاستفاده کنی، وقتت را تلف کنی و عادتهای بدی از خود به جا بگذاری که آن را تخریب کند.
جهان هستی و فساد مانند غاری عمیق و دور از آن است و در بالای آن، طاقی است که از آن نوری وارد میشود. طاقی که نزدیک طاق است، روشنتر از طاقی است که دورتر است. در آن گروهی از مردم هستند که خرید و فروش میکنند و معاشرت میکنند و به تاریکی آن عادت کردهاند. آنها از معیارهایی استفاده میکنند که بیشتر آنها از نظر کیفیت سکههایشان فاسد هستند. سپس روح یکی از کسانی که در آن غار بودند، آرزو کرد که به جایگاه نور صعود کند و آنچه را که از آن ساطع میشود، جستجو کند، بنابراین از مکانهای مرتفع بالا رفت و همچنان هر سختی را تحمل کرد تا اینکه به طاق نزدیک شد. او به آن دست نزد، اما در مقابلش میدرخشید. او دینار و درهمهایی داشت که آنها را در غار خوب میدانستند و آنها مانند چیزی که به شک و تردید منجر میشد، با آنها میدویدند. او در جایی که صعود به پایان میرسید، آنها را بررسی کرد و برخی از آنها را خوب و برخی را بد یافت. او بد را از خوب تشخیص داد، بنابراین به غار فرود آمد و چیزهای خوبی را که داشت به منتقدان غار ارائه داد و آنها خوبی آنها را تصدیق کردند. پس آنچه را که از بدی جدا کرده بود، برایشان بیرون آورد و از آنها در مورد آن پرسید، اما آنها او را نادیده گرفتند و گفتند: آنچه بین اولی و دیگری است متفاوت است! او به آنها خندید و گفت: من شکی ندارم که آن بد است! گفتند: چگونه است؟ و دلیل شما چیست؟ او گفت: من آن را در این نور دیدم، و به او اشاره کرد. غارنشین سخنان او را سنگین یافت و شروع به پاسخ دادن به او کرد و او را دروغگو خواند. برخی از مردم با او بحث کردند و شروع به بالا رفتن به سوی نور کردند. برخی از آنها بالا رفتن را دشوار یافتند و برگشتند و برخی از آنها با او به جای او رسیدند و او را باور کردند. بنابراین، آنها در آنچه با او برخورد کردند، سه دسته شدند: مردی که در مورد آنچه کوهنورد آورده بود فکر نکرد و به آنچه پیشینیانش انجام داده بودند، ادامه داد، بدون اینکه در مورد هیچ یک از آن پول شک کند. آنها اهل تقلید هستند که به آنچه به آنها دستور داده شده است، پایبندند. مردانی که با کوهنورد بحث میکنند. آنها اهل مناظره هستند که برای ورزش بسیار ضعیف هستند اما برای بحث قوی هستند. مردانی که با کوهنورد در مورد آنچه با او دیدهاند، موافقت کردهاند. آنان بندگان عقلند که از طریق مقدمات و نتایج به آن رسیدهاند و از جستجوی دلایل منطقی دست کشیدهاند و از جستجوی حقایق شانه خالی میکنند!
افراد عیبجو از عیبهای دیگران الگو میگیرند و آنچه را که درباره آنها گفته میشود، باور میکنند تا برای کار خود عذری داشته باشند.
باید شرور را از علومی که بر قوت نفس و حسن خلق او میافزاید، منع کرد و آنها را به ادیانی محدود ساخت که شعله آن را خاموش میکند و انحراف از آن را به اعتدال بازمیگرداند، زیرا اگر علوم دیگر از اهل فضیلت به سوی شروران منحرف شود، برای آنها مانند بالهایی برای عقربها خواهد بود که آنها را در برابر بلایا یاری میکند و از آنها دور نگه میدارد.
اگر رهبر موعظه را دشوار بداند، و بر اطاعت نکردن از ناصح اصرار ورزد، آنچه را که ممکن است انکار کند، تفویض اختیار را ترجیح دهد، و جدیت دشمنان را ناچیز شمارد، پس از او راه نجات را بجویید.
انسان خردمند باید از افراد شرور برحذر باشد و به افراد نیک اعتماد کند.
اگر کسی در رأی و امانتداری کامل، بر تو برتری داشته باشد، سزاوار است که از او تقلید کنی و نصیحتش را بپذیری.
اگر شخص مصنوعی را ساکت کنید، ضعیف و لکنت زبان پیدا میکند، اما شخص طبیعی قوی میشود و رشد میکند.
اگر رئیس جمهور نسبت به زیردستان خود ریاکاری کند، جایگاهش به سختی حفظ میشود، شر او پذیرفته نمیشود و آبرویش از بین میرود.
از ویژگیهای انسان آزاده این است که در طلب اصلاح پایینتر از خود، شکیبایی بیشتری دارد تا در طلب توبه بالاتر از خود، و در برابر ضعیفتر از خود، بردبارتر از قویتر است.
چیزهایی که باعث زوال روح میشوند عبارتند از: فرو بردن رنجها، ترک عادتها، رد کردن نصیحت و خندیدن نیکبختان با خردمندان.
یک کارگر نباید بیشتر از توانش درآمد داشته باشد و فقط باید به کسانی خدمت کند که از نظر شخصیتی به او نزدیک هستند.
اگر به رهبری خدمت میکنی، ببین چه نیازی دارد. کسی که تو را استخدام میکند، ممکن است در انجام وظیفه به تو کم کاری کند یا بیش از حد به تو خدمت کند. کسی که به تو کم کاری میکند، نیاز دارد که وکالتش را بپذیری و هیچ یک از کارهایش را بیدقت رها نکنی. کسی که به تو بیش از حد خدمت میکند، باید از کارهایی که انجام دادهای مطلع باشد و باید مطمئن شوی که او برای هر کاری که انجام میدهی، مبنایی دارد.
اگر خودمان را به ضرورت جستجو برای دانستن آنچه نمیدانیم متقاعد کنیم، به طور غیرقابل مقایسهای بهتر و شجاعتر از زمانی میشویم که خودمان را به عدم امکان درک آن متقاعد کنیم.
بخل ورزیدن شایسته نیست مگر در چهار چیز: دین، حرم، جان و جنگ.
اگر حقیقت به شکل یک زن ساخته میشد، همه او را دوست میداشتند.
هر که شرافت اصل و نسب خود را با شرافت خود بیامیزد، حقی را که بر گردنش بوده ادا کرده و فضیلتی را با دلیل و برهان ادعا کرده است. هر که از خود غافل شود و به شرافت نیاکان خود تکیه کند، از فرمان آنها سرپیچی کرده و سزاوار است که دیگری از آنها حمایت نکند.
دنبال کسی نگرد که همتش از تو کمتر، طمعش از تو بیشتر و حیلهاش از تو گستردهتر باشد.
اگر در کاری به کسی که از تو قویتر است خدمت میکنی، به او درستکاری و پشتکار خوبی نشان بده که برتری او را بر تو جبران کند. اگر به کسی که از تو قویتر است خدمت میکنی، زحمت سخت کار کردن را از او بگیر و در ازای آن به او پاداش بده.
یک رویا فقط به کسانی نسبت داده میشود که قدرت آن را دارند.
ستایش و نکوهش تنها شایستهی کسی است که خالق زیباییها و زشتیهاست.
حاکم باید حدود را با ملایمت اجرا کند و با مجرمان سختگیری نکند، زیرا اگر این سختگیری نبود، او در دادگاه داوری درباره آنها نمینشست.
خورنده از غذاهایی که با طبعش سازگار است لذت میبرد، و از غذاهایی که با طبیعتش مغایرت دارد.
اگر در پی پول هستی، زمان لازم برای به دست آوردن آن را طولانیتر از زمان لذت بردن از آن کن. اگر در پی دانش هستی، زمان لازم برای تمرین و تفکر در مورد آن را طولانیتر از زمان جمعآوری آن کن.
عدالت، فضیلت و حقی است که باید شناخته و پیروی شود، تا صاحبش خوشبخت شود و شاید که سودی برایش نداشته باشد، اما مورد قضاوت ناعادلانه قرار گرفتن بهتر از ارتکاب ظلم است.
هیچ کس از دانش یا پول سودی نمیبرد اگر آنها را بدزدد یا با آنها تقلب کند، زیرا این دو رذیله تنها در روحی وجود دارند که نظم و ترتیب زشتی دارد و در آن چیزی رشد نمیکند و میوهای نمیدهد.
آسان کردنِ علم به چیزی برای یادگیرنده و انتقال آن به او بدون اینکه زحمتی به خود بدهد، چنین نیست، زیرا این کار حافظهاش را ضعیف و لذتش را از بین میبرد. بلکه آن را به او گوشزد کن، بگذار در موردش فکر کند و او را به راههای درست هدایت کن. اگر متوجه جهل او شدی، آن را برایش آشکار کن.
از خیر آن شیخهایی که ضعیف شدهاند و نمیتوانند از آنها استفاده کنند، ناامید مشو، تا زمانی که تجربههای او را ندانی. اگر در آن کار موفق است، پس نیاز به او بسیار است و اگر هیچ ندارد، پس میل به او کم شده است.
نظر کسی که تو را بهتر از خودت میشناسد، از نظر تو درباره خودت بهتر است، زیرا از خواستههای تو آزاد است.
یکی از آسیبهای دروغ این است که صاحب آن، تصویر واقعی و ملموس را فراموش میکند و تصویر دروغین و خیالی را در ذهن خود تثبیت میکند و کار خود را بر اساس آن بنا مینهد. بدین ترتیب، فریب او از خودش شروع میشود.
بزرگترین نزدیکی رهبر به زیردستش رحمت است و بزرگترین وسیله زیردست برای رهبر، اطاعت است.
در اموری که جوانمردی تو را خدشهدار میکند یا به تو میرسد، از کسی که قصد آسیب رساندن به تو را دارد، اطاعت مکن و در غیر این صورت، یاور او باش.
در نافرمانی کسی که از تو نیرومندتر است، از کسی اطاعت مکن، که زیانش بیش از سودش باشد.
اطاعت و صبر در برابر مصیبت آسانتر از تسلیم شدن در برابر بیصبری و رنج با راههای مخرب آن است.
کسی که بر خود مسلط باشد، زیردستان او از او اطاعت خواهند کرد.
اولین قدم در پزشکی، تسلی دادن به بیمار، اطمینان از استنتاج علائم بیماری از علل آن و انتخاب داروها و درمانی است که برای بیمار آسان باشد.
اگر رهبر بخواهد کاری انجام دهد، فرصت را از دست میدهد، از حیله و نیرنگ بیزار است، از احتیاط بیزار است و خود را بینیاز میداند. وقتی کسی که هدف اوست به او میرسد، شرمساری خود را آشکار و ضعفهایش را آشکار میبیند.
اگر صاحبش فاقد اخلاق والا و مردانگی باشد، پول برای او غرور نمیآورد.
بزرگترین افتخاری که نصیب انسان میشود، ذهنی سخاوتمند و سرشار از فراوانی است.
کسانی که دوستی را از جهان حذف میکنند، نور خورشید آن را خاموش میکنند؛ زیرا خدایان جاودان چیزی لذیذتر از دوستی به ما ارزانی نداشتهاند.
انسان در تلاش خود مانند شناگری است که در عقبنشینی با جریان آب دست و پنجه نرم میکند و در پیشروی با آن میدود.
بهترین دانشمند کسی است که نادان را مانند کودکی ببیند که به ترحم سزاوارتر از سختگیری است. کوتاهی او را در آنچه که از آن غفلت کرده است، میپذیرد، اما خود را به خاطر تأخیر در راهنمایی او و تحمل رنج اصلاح او، نمیپذیرد. به راستی بهترین ثمره دانشمند، اصلاح افراد زیردست اوست.
نشانه ضعف انسان این است که شانس از جایی که انتظار ندارد به سراغش میآید و بدبختی از جایی که انتظار ندارد!
عاطفه در آغاز قویترین است، و طبیعت در پایان قویترین.
شرافت عقل بر هوس این است که عقل تو را بر زمان مسلط میکند، در حالی که هوس تو را بندهی زمان میسازد.
کسی که با طمع کاذب خود را به دست میگیرد، طبیعت حقیقیاش به او دروغ خواهد گفت.
هر آنچه را که بر انسان آزاد تحمیل کنی، تحمل خواهد کرد و آن را به عنوان افزایش عزت خود خواهد دید؛ مگر اینکه بخواهی بخشی از آزادی خود را کاهش دهی، که آن را رد خواهد کرد و به آن پاسخی نخواهد داد.
مرگ پادشاه، آغاز جنبش زاهدانه در میان نخبگان در این جهان و درسی برای عوام الناس است.
ارزش چیزها را بشناس تا ارزش خودت را بشناسی. به آنها از دیدگاه ذاتشان بنگر و از دیدگاه اهدافشان در آنها تأمل نکن. زیرا عشق تو به آنها پایدار خواهد بود و بهره تو از آنها گسترده خواهد بود.
عدالت را رعایت کن، آنگاه عشق را دریافت خواهی کرد.
کسی که به نیکی خدمت میکند، با چیزهای طبیعی تحقیر نخواهد شد.
آدم فقط وقتی باید از سوءظن استفاده کند که هیچ نظری نداشته باشد.
نظر، نهایت را در آغاز به تو نشان میدهد.
اگر تصویر شر حرکت کند و ظاهر نشود، ترس ایجاد میکند. اگر ظاهر شود، درد ایجاد میکند. اگر تصویر خیر حرکت کند و ظاهر نشود، شادی ایجاد میکند. اگر ظاهر شود، لذت ایجاد میکند.
در دنیا، دغدغهات باید بهبود معیشتت باشد و در دینت، دغدغهات باید رضایت پروردگارت باشد.
زینت انسان سه چیز است: صبر، عشق و آزادی.
برای مرد خردمند هنگام مرگش گریه کنید و برای مرد نادان تا زمان مرگش.
اگر شخص سخاوتمندى در عین حال که حق تو را ادا مى کند، از لطف و کرم خود دریغ ورزد، بهتر از آن است که شخص کریمى با تو با تحقیر و بى توجهى رفتار کند.
یک مرد آزاد باید از توهم و طمع خود به جوانمردی خود ایمان داشته باشد.
روح والا کسی است که تسلیم فقر نمیشود.
آزادمرد کسی است که آنچه بر او واجب است، انجام میدهد و در بسیاری از آنچه بر عهده اوست، بردبار است و با خویشاوندانش به گونهای که تحمل آن را ندارد، مدارا میکند. حرمت پیوند او با خویشاوندانش به اندازه حرمت خویشاوندی است و تعهد محبت به او بیش از تعهد علاقه به اوست.
سختی، کسی را که تظاهر به متظاهر بودن میکند، آشکار میکند، و قدرت نیز همینطور. پس در جایی که کلمات مؤثرند، از زور استفاده نکن.
مرد خردمند باید دوستی دوستش را با عقل زیبا و مراقبت نیکو پرورش دهد، همانطور که فرزندی را که برایش زاده شده یا درختی را که کاشته است پرورش میدهد، زیرا میوه و طراوت آن متناسب با زیبایی فقدان آن است.
اگر شادی تو از آمدن حاکمت شدید باشد، مست شدهای و سرانجامش این میشود که مردم را به چشم غیر از شأنشان میبینی و شکایت کردن از آنها برایت آسان میشود.
به پادشاه نصیحت نکن کاری را انجام دهد که اگر جای او بودی، از انجام آن با خودت متنفر بودی.
با کسی که با او پیوند برقرار کردهای، بچسب، زیرا میان تو و او پیوندی آسمانی است.
اگر میخواهی جدیت دوستت پایدار بماند، به مهربانی او نسبت به کسانی که به خاطر کاستیهایشان رنج میبرند، توجه کن و آنها را در معرض سختیها قرار بده. اگر جدیت کسی با تندی از بین رفت، مراقب باش که حالش بد شود. سختگیری هرگز دوست خوبی برای صاحبش پیدا نمیکند و تندی هرگز دوست بدی برایش به ارمغان نمیآورد.
عشق حقیقی به خود به معنای قرار دادن آن در جای مناسب خود و عدم تحمیل بار اضافی بر آن، با برآورده کردن خواستههای ذهن و جلوگیری از زیادهروی است.
به خاطر آنچه در درون خود انجام میدهی، کسی را در ظاهر خشمگین نکن و از خودت شرمنده باش، زیرا آنچه را که دیگران نمیبینند، در تو میبیند.
نگذارید اوهامتان راهنمای اعمالتان شوند، و اگر هوسهایتان شما را لگام زدند، عقل را از سرتان بیرون نکنید. از خشم خود برای غلبه بر آنها استفاده کنید، وگرنه حیوان خواهید بود.
در قوانین: تسلی دادن به ترسوها بهتر از سیر کردن گرسنگان است.
ماهرترین پادشاه در سیاست کسی است که از فضایل و رذایل مردم استفاده کند، همانطور که طبیعت از غذای اضافی استفاده میکند و آن را به چیزهایی مفید تبدیل میکند.
بزرگتر از فقدان نعمت، چیزی است که در روح کسانی که هوسهای مخرب و عقاید نکوهیده خود را از دست دادهاند، باقی میماند. بهتر از فقدان سختیها، چیزی است که در روح کسانی که قدرت صبر، عقل اعضا و راه نفس به سوی چیزهای ستوده را از دست دادهاند، باقی میماند.
دشمن انسان مانند زیر بغل اوست؛ اگر از او غافل شود، آبرویش را میبرد و عورتش را که قبلاً پوشیده بود، آشکار میکند.
شما از هیچ چیز حسی یا طبیعی برای مدت طولانی لذت نمی برید، زیرا سریع الانتقال و متحرک است. بلکه از چیزهای ذهنی که پایدار هستند و نیازی به نگهبانی ماده خود ندارند، لذت می برید.
مهربانی تو با آن گروه بدکار که بر تو نیرنگ کردهاند، برایشان سختتر از ستمی است که بر تو روا میدارند، زیرا با این کار، آنها را از آنچه دلشان میخواهد، باز میداری، که همانا به سرانجام رساندن نیرنگشان بر ضد تو و رسیدن به فتنهشان در توست. و هیچ یک از آنها با مهربانی تو در هم نمیشکند، مگر کسی که از اوضاع و احوال خود بسیار رنجور و ناتوان از جنگیدن است.
آن که به دیگران دروغ میگوید، سزاوارتر به ستم نیست و آن که به دیگران ستم میکند، از ستمگر پستتر است.
بخل، انسان شریف را فروتن، انسان باهوش را تنبل و انسان موفق را تنها و منزوی جلوه میدهد. او را مانند گلهداری میکند که قبلاً چوپان بوده، از ترس بار سنگین آذوقه. با این وجود، او ضعیفالنفس و ناتوان از مقاومت است. سخاوت نقطه مقابل این حالت است و میانهروی، بهترینِ هر دو را در خود جای میدهد.
اگر یکی از پیروانت تو را ترک کرد و به سوی دشمنت رفت، از او بدگویی مکن و نزد کسی دیگر از او بدگویی مکن. دلایلش را حفظ کن و بگو که ترک او به دلیل توافق بین تو و او بوده و تو او را مأمور کردهای که تو را بر خود ترجیح دهد. این از زبانت آشکار نشود، بلکه آزادانه سخن بگو و آنچه را که با او میشود انکار کن، زیرا با این کار جایگاه او را خراب میکنی و از شدت عمل او نسبت به خودت میکاهی. از اینکه با بدگویی در مورد دلایلش، او را از پاسخ خوب ناامید کنی، برحذر باش.
بعد از عید.
با افراد شرور معاشرت نکن؛ آنها وانمود میکنند که تو را از خودشان محافظت میکنند.
اگر کاری را آغاز کردی، شتاب مکن و بیش از توانت تلاش مکن. مانند دریانوردی باش که از دریا عبور میکند و جریان آب و بادها را میدزدد و در کاری که از انجام آن ناتوان هستی، اخلاص به خرج میدهد، زیرا چه بسا غرق شدن در آن کار، تو را از آن غافل کند و برای همراهت در آن خطر ایجاد کند.
جایی که میخواهیم بگوییم، کار نقص دارد و جایی که اتهام وارد میشود، تداوم ضعیف است.
از آنچه از این دنیا به دست آوردهای پشیمان نباش، زیرا اگر واقعاً آنچه دیگران دارند را داشتی، تو هم آن را داشتی.
شخص خردمند و برخوردار از رفاه، نباید از مرگ دشمن شادمان شود، زیرا طبیعت او را بدون دشمن نمیگذارد، بلکه باید شادی او به پایان دشمنی نیکان با او و تمایل بدکاران به او پیوند خورد و دیگر هر کاری برایش آسان خواهد شد.
روزگار بد، بزرگانِ نعمتدیده را به محرومیت و بدرفتاری میکشاند، زیرا ناسپاسی در برابر مهربانی و پاسخ زیبایی با زشتی را نشان میدهد.
فریب شایعات درباره کسی را نخورید تا او را ترجیح دهید یا از او رویگردان شوید و شایعات درباره او را با آزمایش او بیامیزید.
کسی که زبانش دراز و فصیح است، نباید چیزهای عجیب و غریبی را که شنیده است، نقل کند، زیرا حسادت به زیبایی او باعث میشود که او را تکفیر کنند و از بحث در مورد شریعت خودداری کنند. در غیر این صورت، رقابت باعث میشود که او را تکفیر کنند.
بدترین چیز برای شما این است که رئیستان بداند که شما از او وضعیت بهتری دارید.
فساد هماهنگی بین شهر، خانه و بدن، بیماری هر یک از آنهاست.
فصاحت ویراستاران کم است زیرا بیشتر توجه خود را به اصلاح دستخط خود اختصاص میدهند، و کسی که دقیق است به دو جنبه به خوبی کسی که به یک جنبه میپردازد، توجه نمیکند.
در دنیا، دغدغهات باید بهبود معیشتت باشد و در دینت، دغدغهات باید رضایت پروردگارت باشد.
کاری را بیش از زمانش به تعویق نینداز، زیرا زمانی که آن را به تعویق میاندازی، وظیفهای دارد و طاقت شلوغی و ازدحام کارها را ندارد، زیرا اگر شلوغ شود، نامتعادل میشود.
اولین کاری که فرد فریب خورده انجام میدهد این است که به میوه فریب بسنده میکند و آن را بر میوه انصاف ترجیح میدهد، که هیچ عاقبتی ندارد.
وزیر به فهرست جامعی از آنچه دریافت میکند و آنچه صادر میکند، و پادشاه به فهرست جامعی از آنچه وزیر میگیرد، نیاز دارد تا بتواند هدف هر آنچه را که وارد و خارج میشود، و همچنین آنچه را که آزاد میکند، درک کند.
دادن چیزی به کسی که انتظارش را ندارد، روح او را فاسد میکند و به او میآموزد که برای رستگاری عبادت کند.
اگر میخواهی برای کسی که دوستش داری، سلامتی و شادی به ارمغان بیاوری، او را به انجام برخی از کارهایت ترغیب کن، از او به بهترین شکل ممکن استفاده کن، سهم و درآمدش را افزایش بده و بدون دلیل چیزی به او نده، مبادا بیدلیل به دنبال شادی باشد.
بدتر از فقر ثروتمند، از دست دادن امیدها و تسلیم شدن در برابر پاییندستها در حفظ مازاد نیازش است.
دانش زیاد، جوانان را به خطر میاندازد.
اگر با کسی که میشناسی اختلاف داری، کاری را که با او کردهای یا بدیهایی را که برایت آشکار کرده است، پیش نکش و از آشتی با او شرمنده نباش، زیرا شرایط تغییر میکند.
با کسی قهر نکن، زیرا این کار رابطه تو و او را خراب میکند. شاید آشتی کنی و به سوی او مهاجر بمانی.
هر که نعمتی به او عطا شده باشد، باید آن را از کسانی که به آن حسادت میکنند، آن را به باطل تفسیر میکنند، از آن محروم میشوند و از فزونی آن ناراضی هستند، پنهان کند. متکبر در میان اهل نعمت، به هیچ یک از این موارد فکر نمیکند، بلکه به تعداد معاملات در آن نگاه میکند، بنابراین او را با شواهد قضاوت میکند، عذر او را در همه مردم اصلاح میکند و اسرار وقوع پاداش در آن را مبهم میگذارد.
بدترین کسی که میتوانی در پناه نعمتهایت به او پناه ببری، کسی است که آرزوی پست، اندیشههای پلید، بیصبر در لذت و بیاعتنا به روزگار دارد. بهترین آنها کسی است که نسبت به تو وجدان پاکی دارد، از تو برتر نمیجوید، تو را با خود درمیآمیزد و نزد تو مقامی دارد که به او اجازه میدهد هر چه میخواهی برایش انجام دهد.
از کسی که دستی قوی و قادر به شرارت دارد و از تو جوانتر است، برحذر باش، زیرا او دشمن توست.
اگر در حفظ نعمتی به ریسمان امیری چنگ زدهای، در کار کسانی که از طرف او عمل میکنند و اوامر و نواهی او را اجرا میکنند، دخالت نکن، هرچند در کاری که به آنها سپرده شده، از آنها ماهرتر باشی.
به کینه ای که در دل داشته ای، هرچند کوچک باشد، فکر کن و تا آن را از خود پاک نکرده ای، چه با اصلاح و چه با روشن بینی، و اصلاح آن مؤثرتر است، آن را فراموش نکن.
سخاوتمند خالص کسی است که بخششهایش بیشتر به خاطر مهربانی به نیازمندان است و به دنبال خودنمایی یا دریافت پاداش در ازای آنها نیست.
کمال صداقت مرد در این است که رازها را پنهان نگه دارد، از تفسیر آنها خودداری کند و خوبیها را به همان شکلی که هستند بپذیرد.
مرد شجاع، نیکنامی را بر زنده ماندن ترجیح میدهد و مرد ترسو، زنده ماندن را بر نیکنامی.
پیشقدم شدن در پاداش دادن به کسی، تو را از بندگی نیکوکار رها میکند، تو را به مقام او میرساند و پاسخی زیبا از او برای تو ذخیره میکند. خودداری از انجام این کار در حالی که میتوانی انجام دهی، تو را خوار میکند و نشان دهنده نقص در طبیعت تو، بیتفاوتی نسبت به کارهای نیک و غلبه احساسات بر عمل است.
آشنا بودن با یک عیب، از خود آن عیب بدتر است.
اگر کسی را میخواهی امتحان کنی، باید اندیشهات در مورد حجت او بر تو، قویتر از اندیشهات در مورد حجت خودت بر او باشد و بپرهیز از اینکه او پیش از تو به حق برسد، زیرا اگر پیش از تو به حق برسد، بازگشت تو به راه راست بهتر از پیروزی تو بر اوست.
از دوستی با کسی که تو را بزرگترین دغدغه خود میداند و ترجیح میدهد هیچ چیز از تو از او پنهان نماند، برحذر باش. این کار تو را خسته و اسیر خود میکند. اگر این کار را با تفتیش یارانش همراه کند، هرگز نمیتوانی خود را از او رها کنی. بگذار دوستت مانند شاخهای به درخت باشد؛ او به سوی تو کشیده میشود و تو را در دست خود میگیرد. اگر او را رها کنی، به جایگاه شایستهی ارتباط و مراقبت خوب خود باز خواهد گشت. او در محبت با تو رقابت نمیکند و این را دلیلی برای جدایی قرار نمیدهد.
حسادت دوستان و پسران از حسادت زنان مضرتر است، زیرا آلوده به بی ادبی و تندخویی است. پس از جنایت آن برحذر باشید، و از هر که بر او غلبه کند، دوری کنید.
این از سخاوت و بخشش بزرگان است که با کسانی که افتخاری برابر با اجدادشان ندارند، رفتار کنند و از تکبر به خاطر آنچه که به طور اتفاقی به آنها عطا شده و با تلاش به دست نیاوردهاند، دست بردارند.
از دشمن کردن خویشاوند خود نترس، زیرا سپری که محافظت میکند از جنس شمشیری است که میبُرد.
بهترین رعایا کسانی هستند که با پادشاهان بردبارترند، و اطاعت رعایا مایه موفقیت وزیران است.
بیشتر لغزشها از سوار شدن بر امید، گمان نیک داشتن به آینده، جنگیدن با شایستهها و کوچک شمردن دشمنیهای کوچک ناشی میشود.
با مردم به گونه ای رفتار کن که حفظ پیوندها از قطع پیوندها ارجح تر باشد و تحمل ظلم از ارتکاب جرم محتمل تر. بدان که آنچه آنها را به سوی گناه و اخلاق بد سوق می دهد، نیت های فاسد و سوءظن هایی است که آنها را وسوسه می کند. پس، از آنها برحذر باش و آنها را ببخش.
هر که خدمتش در این دنیا به بدن و اطراف آن باشد، ترک این دنیا برایش دشوار خواهد بود، زیرا دیگر وسیله و توشه ای برای سوءظن ندارد. تلاشش هدر می رود و پشیمانی اش افزون می گردد. هر که به ستمگران این دنیا خدمت کند، همه اسباب بندگی را در آن کوچک می شمارد و آنها را از خرقه شان آزاد می کند و بدین ترتیب از مبارزه با آنچه آنها را کوتاه می کند و فضیلتشان را کاهش می دهد، رهایی می یابد.
آن کس که جوانی و یاری بخت بر او چیره شود و از کردار نیک باز نماند، مردی نیرومند است. آن کس که در نمازهای روزانهاش سینهاش را در نظر میگیرد، آن را محور دیدگانش قرار میدهد و اندیشههایش را پاک میکند، انسان خوشبختی است. آن کس که کارهای نیک انجام داده را بدون تکلیف انجام میدهد، کاملاً آزاد است.
از سرنوشت نشانه برحذر باش، که بدترین آن، آن است که از خشم برانگیخته شود؛ زیرا شکستگی آن را نمیتوان التیام بخشید و زخم آن را نمیتوان التیام بخشید.
مرد آزاده با پیشی گرفتن از تو، جایگاه تو را نزد تو بالا میبرد، در حالی که مرد پست به این دلیل تو را پایین میآورد. زیرا او گمان میکند که جایگاهش به خاطر برتری تو بر او بالا میرود، و وزن خود را از قبل در نظر گرفته است، پس تو سزاوار پایین آمدن جایگاه او هستی.
موهبت دنیا شبیه موهبتهای خداست، زیرا وقتی داده میشود تمام نمیشود، بلکه به طور کامل نزد بخشندهاش وجود دارد.
انسان آزاده در غربت، یارانش را همچون قوم خود میبیند. به آنها نزدیک میشود و از آنها دوری نمیکند. ناچیزی آنچه را که برایشان میآورند، خوشایند مییابد، زیرا انسانیت او او را بدون یاران نمیگذارد. انسان پست و رذل در غربت از کسانی که با او هستند، احساس بیگانگی میکند و دیگری را نمیپذیرد، زیرا ذات او این است که به کسانی که پشت سرش هستند راضی باشد و نه به کسی دیگر.
یکی از فضایل سخاوت این است که هیچکس گمان نمیکند که صاحبش در حال جمعآوری ثروت است. یک فرد خردمند ممکن است گمان کند که از طریق آن ثروت میاندوزد، اما فضیلت او از بین نمیرود و صفات نیک او پنهان نمیماند. چه بسا فرد فرومایه در این وضعیت قرار میگیرد و جز با کمک فرد سخاوتمند، راه نجاتی نمیبیند، زیرا فرد فرومایه با بخل خود، نشانههای عزت را از بین برده و همه را از خود دور کرده است.
تقریباً غیرممکن است که سخاوتمند پنهان شود، و خسیس ظاهر شود!
اگر به سبب فساد زمان یا تغییر حکومت، ماندن در خانهات را ترجیح میدهی، به آن نخواهی رسید مگر با ظهور دانش از جانب تو یا رواج پرستش تو. زیرا این دو چیز، صاحب خود را در بیشتر موارد از شرّ معصیت حفظ میکنند.
چنان در جلب رضایت همه مردم حریص مباش که آنها را دور خود جمع کنی و از آنها خسته شوی. بر آنچه از تو میپسندند و تو را بر آنها ترجیح میدهند، صبر مکن. چنان از آنها دوری مکن که تو را تنها بگذارند و از یاری کردنشان باز دارند. بلکه با بزرگانشان با خوشامدگویی و گفتگو، و با کوتاهیکنندگانشان با خوشامدگویی و سکوت، و با فرودستانشان با شفقت و یاری نیکو روبرو شو.
اگر نفس به عقل نزدیک باشد، کبر و سخاوت را ترجیح میدهد و اگر از آن دور باشد، اطاعت از بدن و بخل را بر همه چیز ترجیح میدهد.
از معاشرت با کسی که زبانش از عقلش، و درخواستش از پاسخش، و جایگاهش در درونش از واقعیتش فراتر است، بپرهیز؛ زیرا این یکی از بزرگترین آفات زمانه در بدبختی توست. از میان آنها کسی را بجوی که سخنش را به بینش خود و عملش را به تجربه خود محدود کند، و آنچه را که انجام میدهد در مقایسه با آنچه در آزادی از او خواسته میشود، کوچک بشمارد، و انزوای زمانهاش او را با فضیلتی که نزد اوست، وسوسه نکند، و به کسانی که از او تعریف میکنند، با امتناع از ستایش پاسخ دهد، زیرا او میداند که آنچه از آنچه نمیداند بر او باقی میماند، بیشتر از آن چیزی است که از او آشکار است.
اگر میخواهی شخصیت کسی را بیازمایی و ببینی که آیا او در ورزش کردن، اهل فضیلت و صبر است یا نه، او را امتحان کن. اگر این کار او را معذب میکند، مزاحمش نشو؛ او ذاتاً ضعیف است. اگر از آنچه میگویی خوشش میآید و از آن معذب نمیشود، به او امیدوار باش و در آن ثابت قدم باش.
اگر لازم است با حریف خود روبرو شوید، بگذارید با کسی غیر از خودتان باشد. سعی کنید بر خود مسلط باشید و حسن نیت خود را نشان دهید و به آرامی او را به سمت حقیقت جذب کنید.
اگر پادشاه درباره قومی با تو مشورت کرد، او را به اصلاح آنها ترغیب کن و از خطاهایشان درگذر، زیرا خطای تو در امر به معروف، از خطای تو در امر به منکر، ایمنتر است.
با کسانی که مسئول امور تو هستند مشورت کن و هر کاری را که قرار است انجام دهی، با مشورت به آنها اطلاع بده. در غیر این صورت، کوتاهی آنها در نظر، متناسب با میزان کتمان تو خواهد بود.
وقتی انسان آزاده به اندازه کافی برای زندگی داشته باشد، خود را وقف انجام کارهای نیک میکند و از کارهای ستودنی فراتر نمیرود. اما وقتی انسان شرور به اندازه کافی برای زندگی داشته باشد، خود را وقف انحصارطلبی، سلطهگری و جستجوی عیوب مردم میکند. او انبار فلاکتباری برای همه آنها خواهد بود.
اگر با کسی ناعادلانه رفتار میکنی، استدلال خود را با متقاعد کردن او همراه کن و در تلاشهایت چیزی نبین که بتوان آن را، چه در شریعت و چه در غیر آن، به عنوان توجیهی برای بدرفتاری او با تو تفسیر کرد.
اگر کمبود پول دارید، برای حذف جنبههای زائد اهدافتان عجله نکنید، زیرا درخواست افزایش آنها برای شما دشوار خواهد بود. در هر چیزی که ترجیح دادهاید، کمبود را جبران کنید تا از سرگیری آن برای شما آسان باشد و خیال گسترش شما را رها نکند.
کسانی را که به فضایل پایبندند، در مناصبی دور از خود قرار بده و آنها را در آنجا به نمایندگی خود بگمار؛ زیرا تو با آنچه به تو سپردهاند، در امان خواهی بود. و هر که در [انجام وظایف] آنها کوتاهی کند و کاملاً بر خود مسلط نباشد، بگذار در حضور تو باشد؛ زیرا تو با ملاحظهی آنها، آنها را اصلاح خواهی کرد. آنها بیشتر شبیه بردگان هستند زیرا بر افکار خود مسلط نیستند؛ و اگر مسلط بودند، به فضایل پایبند میبودند. و هر که افکارش او را سرگرم کند، برده است، حتی اگر پدرانش آزاد بوده باشند.
ناتوانترین مردم کسی است که راز خود را پنهان کند، و نیرومندترین آنها کسی است که خشم خود را فرو خورد، و بردبارترین آنها کسی است که فقر خود را پنهان کند، و ثروتمندترین آنها کسی است که به آنچه دارد قناعت ورزد.
اگر حال و روزت خوب است، با ثروتمندان معاشرت نکن، مگر اینکه دیگران را طرد کنی، و گمان نکن که آنها رفیق تو هستند و از سایر طبقات مردم برای تو بار کمتری دارند. زیرا دوستیهایشان فاسد، رهبریشان نادرست است، و به خاطر آنها طمع تو تشدید میشود، دلت نسبت به فقرا سخت میشود و با آنها ناعادلانه رفتار میکنی. پیوسته به آنها حسادت میکنی و پیوسته حسادت میکنی. اما وقتی حال و روزت خوب است، با افراد باهوش و زیرک معاشرت کن، تا تازگی را در دانش و ثروت با هم ترکیب کنی، و تا از آنچه از تو انتظار میرود، چه محبوب و چه منفور، غافل نشوی.
پادشاهان آنچه را که نظم کلی دارد، بیش از انسان کامل دوست دارند، زیرا آنچه نظم کلی دارد، برای آنها مناسب است و به آن نیاز دارند، و انسان کامل از آنها اطاعت نمیکند، زیرا تنها او در میان مردم فیلسوف است.
اگر نعمتی به تو عطا کرد که برایت سودمند بود، بدان که دیگری را نیز در آن نصیبی است، پس در بخشیدن آن شتاب کن تا از جبران ناگهانی آن در امان باشی.
برای انسان دشوار است که دوستی را از دوستی به کار یا تجارت منتقل کند، زیرا در کار باید در دل کارفرما حس هیبت ایجاد کند، با او در مورد آنچه به او سپرده شده صحبت کند و او را از آنچه میترسد اتفاق بیفتد باز دارد. این کار در مورد کسی که با او دوست شده است برایش دشوار است، در حالی که در تجارت از تحقیر بیش از حد برای خود در آن میترسد.
محبت دو نفر پذیرفته نمیشود تا زمانی که میل آنها به دوستی بیشتر از میل آنها به معامله باشد.
اگر به آنچه کسی با شما در موردش بحث میکند اطمینان دارید، افکارتان را به سمت مواردی که او در موردشان شک دارد معطوف کنید؛ زیرا این کار به هر دوی شما کمک میکند تا به حقیقت برسید.
با کسی که میخواهد نفوذ خود را بر او تثبیت کند، در حضورش مناظره نکن، زیرا اگر در حضور از اشتباهات او در امان باشی، در خلوت از او در امان نخواهی بود.
تنها کسی که با مرگ اختیاری میمیرد، برای فضیلت زندگی میکند.
نفس نیک آن است که به سود و منفعت دل میبندد و از آنچه که مدتها از تلاش و خدمتش به دست آمده و به وفور به او بازگشته، بیش از آنچه که کمتر از آن میدهد، میدهد و هیچ چیز او را از چیز دیگری غافل نمیکند.
حرام است که ثروتمند بیش از دارایی خود بردارد، مادامی که آشکارا فقیر باشد و برای امرار معاش تلاش کند.
از جمله لطفی که بر نادانان داشتهای این است که خطاهایشان را تحمل میکنی، به خوبی راهنماییشان میکنی و به حالشان دلسوزی میکنی. در برابر اطاعت نیکویشان از تو و آگاهیشان از جایگاهت، پاداش خواهی گرفت.
مرتبه انسان در جایگاهی است که ترجیح میدهد نفوذ خود را در آن تثبیت کند و استفاده از ارزشهای دنیا در او بر اساس خود درونیاش و ارزیابی درونیاش از خود برای خیر و شر است.
وقتی افلاطون دستگیر و در بازار برای فروش عرضه شد، گفت: «چه کسی یک استاد را میخرد؟» یکی از شاگردان والامقامش آمد و او را خرید و سپس آزاد کرد.
دوست داشتن چیزی، حجابی است میان تو و عیبهای آن، و دشمنی تو با آن، حجابی است میان تو و خوبیهایش.
اگر کسی به تو نعمتی عطا کرد، بدون اینکه از تو فروتنی یا سخاوت بخواهد، در نظر داشته باش که چگونه آن را به تو ارزانی داری و او را خشنود سازی. آنگاه، آن را به عنوان یکی از بدهیهای خود به او در زمانی که به تو نیاز دارد، در نظر بگیر، زیرا آزادی مستلزم آن است و ارزشهای دنیا به خاطر آن به تو پاداش خواهند داد.
اگر به دنبال کسی هستی، پس به ارزش او، به آنچه او را شایستهی توجه میکند، به آسیبپذیریاش در برابر قضاوتش، به شایستگیاش برای امثال او، و به وجوب حق خود بر او بیندیش. سپس از او بپرس که طبیعتش چه چیزی را میتواند تحمل کند و روحش پذیرای چه چیزی است. اگر پیش از بررسی این موارد از او بپرسی، در خواستهات به او ستم کردهای و از آنچه از او میخواهی، دور خواهی بود.
اگر چیزی خواستی، خود را به هر آنچه که به آن امید داری، مقید مکن، مبادا طمع تو را هلاک کند، یا در فروتنی زیادهروی کنی، یا از امتناع رنج ببری. بلکه آنچه را که به آن امید داری با آنچه که از نرسیدن به آن میترسی، پیوند بزن. این کار تو را از تلاش باز میدارد، مقام تو را بالا میبرد و تو را از آنچه که از آن بازماندهای، تسلی میدهد.
آنچه را که کسی به تو ارزانی داشته، معیاری برای مواهب او قرار مده، و در هر زمانی که ذهنت سرگردان شد، آن را به خود راه مده، مگر آنکه جوهر آن و جایگاه خود را در رابطه با آن، و میزان خوبیهای هر دو زمان، و همه چیزهای پیرامون آن را سنجیده باشی؛ زیرا از این جا، زیادهروی و کاستی تو در نظر او آشکار میشود.
اگر رئیس جمهور از آنچه به دست آورده و از مراقبت فراوانی که بدون هیچ گونه نقصی از جانب خودش ارائه میدهد، احساس راحتی میکند، پس بگذارید انتظار چیزی را داشته باشد که با شرایط او همخوانی نداشته باشد!
هر کاری که انسان انجام میدهد، با عملی الهی همراه است که وابستگی او را به آن افزایش یا کاهش میدهد. پس اگر از کسی چیزی میخواهی، قبل از آن فروتنی را به موتور موافقت صالح بسپار، و تلاش خود را با کسی که از او میخواهی، افزایش بده، و بدان که او در کار تو چیزی را میبیند که کسی که از او میخواهی نمیبیند، پس شرم کن از اینکه از او چیزی بخواهی که شایستهی او نیست.
دشمنان ارزشهای جهان کسانی هستند که در پاداش دادن به مهربانی ضعیفند، کسانی که از شریفترین قدرتهای خود برای پلیدترینها استفاده میکنند، کسانی که در مورد آنچه حقیقت میدانند لجاجت میکنند و کسانی که سخنان پادشاه شرور را برای تقویت اعمال و تشدید خشم او پخش میکنند.
تحقق امید، نیت درونی را میرباید، وفا به وعده، عمل بیرونی را، و عشق پایدارتر از ترس است.
وقتی نفس رشد میکند، جاودانگی را حس میکند، پس کارهای نیک انجام میدهد که برای مدتهای طولانی باقی میمانند، مانند سیاست نیکو و جلب سپاسگزاری. وقتی کاهش مییابد، نزدیکی زمان و گذر زمان مقرر خود را حس میکند، پس سود فوری را بر یادآوری معوق ترجیح میدهد و به زمانهای آینده یا کارهای زیبا اهمیتی نمیدهد.
زمان، همنشینی بیوفا و بد است. هر چه بیشتر با کسی وقت بگذرانی، ظاهرش بیشتر تغییر میکند و بدنش ضعیفتر میشود. پس نگذار بر تو حکومت کند، زیرا اگر آنقدر قوی باشد که بدن و قدرتت را کنترل کند، آنقدر قوی نخواهد بود که فضایل و زیبایی آنچه را که برایش تلاش کردهای، کنترل کند.
آرزوی آزادی، تو را با آن درمیآمیزد، به آن نزدیک میکند، حجاب حیا را میان تو و آن برمیدارد، و پستی را از تو دور میکند، تو را از آن دور میسازد و تو را در نظرش کوچک جلوه میدهد.
اگر با دشمنی میجنگی، از اطاعت او در حال خشم بپرهیز، زیرا این کار برای تو از او دشمنتر است.
یک رهبر باید به یارانش توجه کند. اگر آنها شایسته اعتماد و اطمینان باشند، تسلیم او در برابر آنها بیشتر از تسلیم او در برابر پولش خواهد بود. او با آنها سخاوتمند خواهد بود و با آنها با سخاوت رفتار خواهد کرد و از عدالت فراتر رفته و به آنها لطف خواهد کرد. اگر آنها طمعکار باشند و مایل به سوءاستفاده از هر سودی باشند، اعتماد او به پولش بیشتر از اعتماد او به آنهاست. او فقط آنچه را که برای آنها کافی است به آنها میدهد و با ترفندهای ظریف آنها را از آن معاف میکند تا اینکه جان آنها را در جنگ بخرد و با آنچه به آنها داده است با آنها بجنگد. بهترین آنها به وظایف خود عمل نمیکنند و سزاوار ترجیح نیستند.
حیا اگر در حد اعتدال باشد، انسان را از انجام آنچه عیب میداند باز میدارد و اگر در حد افراط باشد، او را از انجام آنچه عیب نمیداند و از آنچه نیاز دارد، باز میدارد و اگر در حد نقص باشد، در بسیاری از موقعیتهایش، لباس زینت را از او میزداید.
با کسی که از تو پایینتر است، دوستی مکن، مگر اینکه در دانش یا هر فضیلت دیگری از او پایینتر باشی. و در مملکتی که هستی، از رسم و رسوم معمول منحرف مشو، مگر اینکه عذر خود را آشکار و هویدا کرده باشی. با این کار، زمزمه حسودان و فتنههای لجوجان را خاموش میکنی.
خشم مانند یک پیرو بد است که ابتدا تو را به نفع خودت به حرکت در میآورد، سپس اگر از او اطاعت کنی، تو را به نفع خودش به حرکت در میآورد.
نادان کسی است که خشمش بر صورت کلامش او را به هیجان میآورد، و خردمند کسی است که حقیقت کلام و عمل او را به هیجان میآورد، و این هیجان او را از رحم کردن به کسانی که شایستهی آن نیستند باز میدارد.
چقدر به نظرم اداره عادلانه یک دولت دشوار میآمد، زیرا هیچ کاری بدون دوستان خوب و همکاران وفادار انجام نمیشد! و چقدر سخت بود که تعداد کافی از اینها را به دست آورد!
اگر میخواهی کسی را ادب کنی، او را از تجمل بازدار و ابتذال ظاهرش را به او نشان بده. زیرا اگر تجمل تازگی را رها کند، در پی تجمل و زیبایی در خود و زبانش خواهد بود.
من هیچ چیز را شایستهتر از این نمیدانم که یک مرد به پسرش بهترین انسان تبدیل شود.
میگویند افلاطون کودکی را که مشغول بازی احمقانهای بود، سرزنش کرد. کودک به او گفت: «آیا مرا به خاطر این موضوع پیش پا افتاده سرزنش میکنی؟» افلاطون پاسخ داد: «عادت، موضوع پیش پا افتادهای نیست. یک عادت زشت ممکن است به یک ویژگی آشنا و غالب تبدیل شود و باعث شود افراد حتی اگر از کاستیهای خود رنجیده باشند، به آنها بچسبند. به این ترتیب، آنها برده عادات خود میشوند و نمیتوانند در برابر آنها مقاومت کنند.»
جهان چیزی جز پیام خدا به انسان نیست.
هر پادشاهی در میان فرزندانش بردگانی دارد و هر بردهای در میان اجدادش پادشاهانی.
زنی که عشق نداشته باشد، مرده است.
اگر واقعیت به شکل یک زن زیبا ساخته میشد... همه او را دوست میداشتند.
عشق یک ارادهی راسخ است... جذاب... هر دو جنس را جذب میکند... و دو نفر را یکی میکند.
عشق واقعی روح را قبل از بدن میبیند.
خود را با عشق تربیت کنید... زیرا عشق از ویژگیهای موجودات زنده است.
عشق یک نیرو است... روابط بین موجودات را تقویت میکند.
لبخندی از عشق میان آسمان و زمین میدرخشد.
عشق به فلسفه، مانند عشق به زنان، قدرتمند است.
اگر میخواهی عشقت پایدار بماند... پس خوش اخلاق باش.
عشق نیمه ای است... به دنبال نیمه دیگرش.
عشق... خدایی قدرتمند است... و هم خدایان و هم مردم آن را تحسین میکنند... به دلایل زیادی.
روزی کریتوس برای طلب بخشش یکی از شاگردانش نزد چند معلم رفت، بنابراین او به جای زانوی همیشگیاش، ران او را بوسید. معلم از این کار متعجب و ناراحت شد، بنابراین کریتوس به او گفت: «مهم نیست؛ مگر ران تو مثل زانویت نیست؟!»
پیدا کردن کسی که هرگز گناه نکرده باشد، غیرممکن است.
من فقط آنچه را که از این دنیا آموختهام، آموختهام و بقیه را برای کسانی گذاشتهام که عاشق غرور این دنیا هستند.
هیچ چیز برای فیلسوف شایستهتر از آزادی نیست، و هیچ چیز دشوارتر از شهوت نیست.
گرسنگی برای از بین بردن عشق کافی است. اگر در ابتدا آن را از بین نبرد، در نهایت رگهایش را قطع خواهد کرد. اگر گرسنگی آن را از بین نبرد، هیچ راهی برای از بین بردن آن وجود ندارد جز اینکه شخص خودش را بکشد.
هدیه آشپز ده دینار، هدیه حکیم یک درهم، هدیه چاپلوس مبلغ هنگفتی، هدیه مشاور مانند گرد و غبار، هدیه فاحشه مبلغ هنگفتی و سهم فیلسوف یک پنی است.
از کریتوس پرسیدند: از فلسفه چه چیزی به دست آوردهای؟ او گفت: «این دانش که میتوانم به خوردن سبزیجات عادت کنم و بدون نگرانی و سردرگمی زندگی کنم!»
روزی اسکندر از کریتوس پرسید: «اگر شهرت را به شکوه سابقش برگردانم، خوشحال میشوی؟» کریتوس پاسخ داد: «این کار لازم نیست، زیرا مطمئن نیستم که اسکندر دیگری بیاید و دوباره آن را ویران کند!»
هیچ چیز بهتر و غرورآمیزتر از این نیست که در فقر زندگی کنی و از تمام افتخارات دیگر بیزار باشی، تا دنیا نتواند بر تو تسلط داشته باشد.
ثروتمندانِ بزرگان و اشراف، مانند درختانی هستند که بر قله کوهها میرویند، و صخرههای ناهمواری که میوههایشان را فقط زاغها و بادبادکها میتوانند به دست آورند. در این صورت، فقط مردان چاپلوس و زنان زشت از آن ثروت بهره میبرند. در این صورت، ثروتمندان در میان آنها مانند گوسالهای در میان گله گرگها هستند!
از کریتوس پرسیده شد که چقدر طول میکشد تا یک نفر فلسفه بیاموزد، و او گفت: «تا زمانی که بداند مردمی که بر ارتشها حکومت میکنند، چیزی جز رهبران سرخپوستان نیستند!»
مردی به اقلیدس گفت: «از هیچ تلاشی دریغ نمیکنم تا تو را از خود بیخود کنم.» اقلیدس پاسخ داد: «از هیچ تلاشی دریغ نمیکنم تا تو خشم خود را فرو بنشانم.»
اقلیدس مردی مست را دید و با لحنی سرزنشآمیز به او گفت: «آیا از مست بودن خجالت نمیکشی؟» مرد پاسخ داد: «آیا از موعظه کردن برای یک مست خجالت نمیکشی؟!»
پیرمردی از اکسیس پرسید: حالت چطور است؟ او گفت: «پس من دارم آرام آرام میمیرم!»
زنوکراتس در جزیره سیسیل با پادشاه ظالم دنیس بود، که پادشاه به افلاطون گفت: «یکی باید سرت را از تنت جدا کند!» زنوکراتس گفت: «این اتفاق هرگز نخواهد افتاد تا زمانی که سر من از تنم جدا شود!»
گزنفون گفته است: من ترسوترین مردم هستم، زیرا تحمل بدی را ندارم.
غیرممکن است که یک نفر بتواند همزمان بر چندین چیز مسلط شود.
چون من آدمی را نمیبینم که گناهی نداشته باشد.
شیرینترین صدایی که انسان میتواند بشنود، صدای ستایش خودش است.
اگر ناسپاس باشی، لیاقت خدمت به پروردگارت، کشورت یا دوستانت را نداری.
کوه با کوه یکی نخواهد شد.
خدا یکی است، و او قدرتمندترین خدایان و انسانهاست. او از نظر شکل یا ادراک به انسانها شباهتی ندارد. او تماماً بینایی، تفکر و شنوایی است. او عمل نمیکند، بلکه همه چیز را با آگاهی قلبش تنظیم میکند. او همانطور که هست، هرگز تغییر نمیکند، ثابت و بیحرکت از هیچ چیز است. پس چگونه ممکن است که او مجبور باشد هر از گاهی اینجا و آنجا جستجو کند؟!
دریا! دریا!
به نظر من پیدا کردن کسی که هم خوش شانس باشد و هم بدشانس، کار سختی است.
ستایش شیرینترین صداهاست.
ما باید مبارزه کنیم تا جایی که هر یک از ما خود را دلیل اصلی پیروزی بدانیم.
«فقط انسانها تصور میکنند که خدایان مانند خودشان هستند، با احساساتی مانند انسانها، صداهایی مانند صدای خودشان و بدنی مانند بدن خودشان.» با این حال، اگر گاوها و شیرها انگشت و دست داشتند، میتوانستند با دستان خود نقاشی کنند و کارهایی را که انسانها انجام میدهند، انجام دهند و اسبها خدایان خود را به شکل اسب یا گاوها را به شکل گاو نر تصور میکردند و بدنهایشان را مانند شکلها و فرمهای خودشان در نظر میگرفتند.
مرد فقیری که با زن ثروتمندی ازدواج کند، حاکم دارد، نه همسر!
خورشید تکهای بزرگ از آتش است.
ماه مسطح و هموار است و بدنی بزرگ، مسطح و دایرهای شکل دارد.
آسمان از مادهای کریستال مانند ساخته شده است.
کسانی که به دریا میروند، تنها چهار اینچ با مرگ فاصله دارند.
آناکرات دو نگهبان را در حال نگهبانی در خواب یافت و آنها را کشت و گفت: «آنها را همانطور که پیدا کردم، رها کردم!»
آنتونینوس در بستر مرگ گفت: «ای مرگ، عجله کن، مبادا سرانجام خود را فراموش کنم.»
شر اغلب از غفلت ناشی میشود نه از عمل.
نصیب پادشاه انجام کارهای نیک و لذت بردن از سکوت بد است.
زندگی بیشتر شبیه یک نبرد است تا یک رقص.
انسان برای انجام کارهای نیک آفریده شده است.
بعد از شهرت ابدی چه چیزی نصیبت میشود؟ این فقط غرور و خودخواهی است.
به سقراط گفتند که مادر آنتیستنس فریگیایی است. او با تعجب گفت: آیا گمان می کنی که چنین مرد بزرگی از یک زن و مرد آتنی زاده شده است؟
آنتیستنس شنید که آتنیها به زاده شدن در شهری که خانهشان بود افتخار میکنند، بنابراین آنها را مسخره کرد و با تمسخر گفت: «و جانوران موذی نیز در این فخرفروشی با شما شریکند، زیرا آنها همیشه در زادگاه خود ساکن هستند.»
فراموش کردن بدی برای انسان مفیدتر است.
مردی نزد آنتیستنس آمد و از او خواست که پسرش را به عنوان شاگرد خود بپذیرد. از او پرسید: پسر برای این کار به چه چیزی نیاز دارد؟ آنتیستنس پاسخ داد: «او به یک کتاب جدید، یک قلم جدید و یک لوح جدید نیاز دارد.»
از آنتیستنس پرسیدند: در دنیا باید در پی چه بود؟ او پاسخ داد: مرگی شاد.
اگر مجبور باشم بین کلاغ بودن و حسود بودن یکی را انتخاب کنم، کلاغ بودن را انتخاب میکنم، چون کلاغها فقط چیزهای مرده میخورند، در حالی که حسودها گوشت زندهها را میخورند!
کسی به آنتیستنس گفت: جنگ بدبختترین انسانها را هم میبرد! او پاسخ داد: «جنگ بدبختترین انسانها را هم برمیگرداند، حتی بدبختتر از آنچه که برده است.»
روزی از آنتیستنس درباره الوهیت پرسیده شد و او گفت: «هیچ چیز مانند خدا نیست، بنابراین دیوانگی است که انسان خود را در معرض شناخت او از طریق حواس قرار دهد.»
لازم است دشمنان خود را گرامی بداریم، زیرا آنها اولین کسانی هستند که عیوب ما را آشکار و فاش میکنند. در این راه، آنها از عزیزان ما سودمندترند، زیرا ما را به نیکوکاری و پرهیز از عیوب تشویق میکنند!
انسان باید دوست خوبش را بیش از همسایهاش دوست داشته باشد، زیرا فضیلت بسیار قویتر و مطمئنتر از پیوند خویشاوندی است.
بهتر است انسان با چند نفر عاقل که نسبت به انبوه احمقها تعصب دارند، معاشرت کند تا اینکه برعکس این اتفاق بیفتد.
انسان خردمند ملزم به پیروی از قوانین نیست، بلکه باید مطابق با صفات نیک عمل کند.
خرد و شرافت یکی هستند و شرافتمند همان خردمند است.
احتیاط مانند دیوار محکمی است، نمیتوان آن را ناگهان خراب کرد یا از بین برد.
مطمئنترین راه برای زنده نگه داشتن یک خاطره، زندگی درستکارانه است و سلسلهی هیچ مردی کامل نمیشود مگر اینکه عزم و اراده و قدرت سقراط را داشته باشد.
مردی از آنتیستنس پرسید: «با کدام زن بهتر است ازدواج کنی؟» او پاسخ داد: «اگر با زنی زشت ازدواج کنی، خیلی زود از او بیزار خواهی شد. اما اگر با زنی زیبا ازدواج کنی، ممکن است مردان برای به دست آوردن او با تو رقابت کنند!»
انسان خردمند باید برای دشمنانش همه چیز آرزو کند جز خرد.
روزی به آنتیستنس گفته شد: افلاطون از تو انتقاد میکند. او گفت: «تو در این کار با پادشاهان همراه شدهای. روح پلید کسی است که به کسانی که با او خوب رفتار کردهاند، آسیب میرساند.»
عجیب است که مردم خود را در تصفیه گندم از اختلاطش و بیرون راندن سربازان بیفایده به زحمت میاندازند، در حالی که جمهوری را از حسودانش پاک نمیکنند!
برخی آنتیستنس را به خاطر معاشرت با افراد بداخلاق سرزنش میکردند، بنابراین او به آنها گفت: «این چه ضرری برای من دارد؟ زیرا پزشکان هر روز با بیماران سر و کار دارند بدون اینکه تب آنها را لمس کند!»
از آنتیستنس پرسیدند: از فلسفه چه چیزی به دست آوردهای؟ او پاسخ داد: «من به این نتیجه رسیدهام که میتوانم با خودم گفتگو کنم و کاری را که دیگران فقط با زور و غلبه میتوانند انجام دهند، با میل و رغبت و از روی انتخاب انجام دهم.»
دیوژن وارد اتاق آنتیستنس شد و زیر شنلش چاقویی بود. فیلسوف از او پرسید: «چه چیزی مرا از آنچه رنج میبرم نجات خواهد داد؟» دیوژن چاقو را از زیر شنلش بیرون آورد و به او گفت: «این چیزی است که تو را نجات خواهد داد!» اما او پاسخ داد: «منظورم نجات از رنج است، نه نجات از زندگی!»
پول خون و زندگی مردم است.
آناخارسیس به خانه سولون رفت و در زد. مردی در را برایش باز کرد و گفت: «به سولون بگو که صاحب در آمده تا از او دیدن کند و مدتی پیش او بماند.» سولون برایش پیغام فرستاد: «انسان فقط میتواند در کشور خودش یا در جایی که در اختیار اوست، مهمان بپذیرد.» وقتی آناخارسیس این را شنید، وارد خانه شد و گفت: «سولون، تو در کشور خودت و در خانه خودت هستی، بنابراین باید از مهمان پذیرایی کنی. پس با من دوست شو.» سولون از فصاحت او شگفتزده شد و از مهماننوازی او لذت برد و با او دوست شد.
درخت مو سه چیز به بار میآورد: مستی، بخت و اقبال، و پشیمانی.
زمانی از آناکسارسیس پرسیده شد: چگونه میتوان شخصی را از نوشیدن شراب منع کرد؟ او در پاسخ گفت: برای این کار هیچ راهی بهتر از این نیست که یک فرد مست را در مقابل آن شخص قرار دهیم، تا بتواند نزد او برود، با او خلوت کند و در احوال او تأمل کند!
از آناکسارسیس پرسیدند: آیا در کشور شما آلات موسیقی وجود دارد؟ او گفت: «حتی انگور هم نه.»
روزی آناکسارسیس در حال تفکر در مورد ضخامت تختههای کشتی بود و با صدای بلند ناله میکرد و میگفت: «مسافران دریا فقط چهار انگشت با مرگ فاصله دارند.»
از آناکسارسیس پرسیده شد که کدام کشتیها امنترین هستند و او پاسخ داد: کشتیهایی که به سلامت به ساحل میرسند.
هر انسانی باید مالک زبان و شکم خود باشد.
از آناکسارسیس پرسیدند: آیا در میان آدمیان چیزی زشت و چیزی زیبا وجود دارد؟ او پاسخ داد که آنها زبان دارند!
یک دوست واقعی که به حقیقت رفاقت و دوستی وفادار باشد، از بسیاری از یاران که فقط در هنگام ثروت و دارایی گرد هم میآیند، بهتر و سزاوارتر است.
آناکسارسیس با چند مرد خردمند مناظره کرد و به او گفت: ساکت باش، پسر سیسیلی. او گفت: «اما من، مایه ننگ نژاد خود هستم و اما تو، تو مایه ننگ نژاد خود هستی!»
هر زمان که میتوانی نیکی کن؛ بدی در هر زمانی ممکن است.