این مقاله ترجمهای از مقاله زیرست.
https://gnosticismexplained.org/gnostic-myth/

به عنوان مسیحی، گنوسیها اسطوره سفر عیسی به زمین برای آوردن رستگاری به بشریت را در مرکز آموزهها و زندگی مذهبی خود قرار دادند. اما گنوسیها اسطوره عیسی را تا حدودی متفاوت از سایر مسیحیان اولیه درک میکردند. و آنها معتقد بودند که معنای کامل زندگی و آموزههای مسیح تنها زمانی قابل تشخیص است که در پرتو اسطوره اصلی دیگرشان دیده شود: تفسیری رادیکال از اسطوره خلقت در فصلهای اول پیدایش. هر دو ستون اصلی اسطوره گنوسی - داستان خلقت و داستان اقامت زمینی عیسی - به یکدیگر اشاره دارند و یکدیگر را تقویت میکنند. آنها دو بخش از یک قوس روایی واحد و گسترده را تشکیل میدهند.
برای اینکه مطمئن شویم در مورد آنچه اینجا صحبت میکنیم، اتفاق نظر داریم، بیایید پیش برویم و قبل از بررسی اسطورههای خاص گنوستیکها، تعریفی کاربردی از خود کلمه «اسطوره» ارائه دهیم. من سه تعریف از اسطوره را در نظر دارم که همگی تفاوتهای جزئی با یک مضمون مشترک دارند.
اولین تعریف، تعریفی است که ایسمو داندربرگ ارائه داده است: «تاریخ مقدس. به عبارت دیگر، اسطورهها به عنوان داستانهایی تعریف میشوند که به داستان بنیادی یک گروه خاص از مردم تعلق دارند.» [1] تعریف دوم از گرد تیسن آمده است: اسطورهها «به شکل روایت، آنچه را که اساساً جهان و زندگی را تعیین میکند، بازگو میکنند.» [2] و سومی تعریف لارنس جی. هاتاب است: «اسطوره روایتی است که جهانی مقدس را آشکار میکند.» [3]
بنابراین وقتی در این زمینه از «اسطوره» صحبت میکنیم، منظورمان داستانهای باشکوه، بنیادی و مقدس است، نه چیزی لزوماً ساختگی، جعلی یا دروغین. (و «اسطوره» خواندن داستان انجیل و داستان آفرینش در سفر پیدایش به هیچ وجه توهین نیست، بلکه یک تعریف است.)
تئودوتوس، معلم عرفانی والنتینیان ، نوشت: «با این حال، تنها غسل تعمید نیست که انسان را آزاد میکند، بلکه دانش [گنوسیس] نیز آزاد میکند: اینکه ما که بودیم، چه شدهایم، کجا بودیم، کجا قرار گرفتهایم، کجا از ما مراقبت میشود، تولد چیست و تولد دوباره چیست.» [4] اسطورههای عرفانی قصد داشتند چنین دانشی را به شنوندگان و خوانندگان خود، حداقل تا حدی که از طریق کلمات ممکن بود، منتقل کنند. تحقق کامل عرفان تنها از طریق تجربه عرفانی دست اول امکانپذیر بود، اما اسطورهها وجود داشتند تا حداقل مردم را در مسیر درست هدایت کنند.
اسطورههای گنوسی، مانند اسطورهشناسی مسیحی به طور کلی، دیدگاه خطی از زمان را پیشفرض میگیرند و در پسزمینهی آن رخ میدهند. همه چیز در لحظهای خاص در گذشته آغاز شده است و همه چیز در لحظهای خاص در آینده پایان خواهد یافت. گنوسیها، مانند سایر مسیحیان، خود را در میانه میدیدند. تاریخ برای آنها با وقایع دراماتیک مداخلهی الهی، به ویژه خلقت و زندگی مسیح بر روی زمین، که شرایط اساسی هر اتفاقی را که پس از آنها رخ داد، تعیین میکرد، مشخص میشد. [5]
هرگز یک اسطورهشناسی گنوسی واحد و کاملاً یکسان وجود نداشته است. درست مانند کتابهایی که بعداً در عهد جدید گنجانده شدند - چیزی که تا پس از اوج عرفان به هیچ وجه به عنوان یک نهاد رسمی وجود نداشت - متون گنوسی در بسیاری از جزئیات، از جمله برخی از عناصر اسطورههای مشترکشان، با یکدیگر متفاوت هستند. به عنوان مثال، کتاب مخفی یوحنا میگوید که مسیح به آدم و حوا میوه درخت دانش را پیشنهاد میدهد، که معلوم میشود همان عرفان است - خود رستگاری. [6] در مقابل، انجیل فیلیپ ، درخت را به عنوان شریعت عهد عتیق مطرح میکند، که «میتواند دانش خیر و شر را بدهد، اما نه آدم را از شر رهایی داد و نه او را خوب کرد، و برای کسانی که از آن خوردند، مرگ به ارمغان آورد.» [7] هر دوی این برداشتها از درخت عدن، در تمایل گنوسیها - و به طور کلیتر، مسیحیان اولیه - به «محدود کردن ارزش عهد عتیق در دینی که با این وجود آن را حفظ میکند » [8] ، همانطور که سیمون پترمان بیان کرد، مشترک بودند، اما آنها این کار را به روشهای مختلفی انجام دادند.
گنوسیها به چه معنا به اسطورههای خود اعتقاد داشتند؟
ناگفته پیداست که گنوستیکها به اسطورههای خود اعتقاد داشتند. اما این دقیقاً به چه معناست؟ آیا به این معنی است که آنها آنها را روایتهای تحتاللفظی از وقایع گذشته میدانستند؟ یا به این معنی است که آنها را به عنوان تمثیلهایی برای بینشهای عمیق فلسفی و معنوی، به صورت مجازی و حقیقی میدیدند؟ یا چیز دیگری؟
میتوانیم با اطمینان خاطر در مورد دیدگاه والنتینوس ، بنیانگذار «والنتینوسیان»، یکی از دو فرقه اولیه مسیحی که میتوان آنها را «گنوسی» دانست، صحبت کنیم. از نظر والنتینوس، اسطورهها، از جمله اسطورههای مسیحی، تمثیلها یا استعارههایی برای حقایق معنوی بودند که فقط میتوان آنها را به صورت غیرمستقیم در قالب کلمات بیان کرد. علاوه بر این، والنتینوس این شناخت را برای درک اسطورهها ضروری میدانست. در غیر این صورت، اگر کسی آنها را به معنای واقعی کلمه در نظر بگیرد، میتواند منجر به اشتباهات معنوی و اخلاقی غمانگیزی شود. [9] احتمالاً برخی یا همه پیروان او دیدگاه او را به اشتراک میگذاشتند، اما ما نمیتوانیم با اطمینان بدانیم.
دیدگاه گنوستیکهای کلاسیک - گروه اصلی گنوستیکها - در مورد این سوال بسیار مبهمتر است.
از یک سو، محیط فکری بلافصل گنوسیهای کلاسیک، غرق در سنت یونانی-رومی بود که اسطورهها را تقریباً به همان شیوهی والنتینوس میدید. افلاطون، که الهامبخش عظیمی نه تنها برای گنوسیهای کلاسیک، بلکه برای مسیحیان اولیه به طور کلی بود، معتقد بود که اسطورهها به عنوان وسیلهای برای بیان فلسفه از طریق تمثیل ارزشمند هستند. اسطوره ذاتاً در مقایسه با فلسفه، به عنوان راهی برای توصیف حقیقت، در جایگاه پایینتری قرار داشت و اسطورههایی که روایت را در خدمت یک پیام فلسفی معتبر قرار نمیدادند، صرفاً داستانهای احمقانه و در نهایت بیارزش بودند. اما شکل روایت میتواند زمانی که توسط یک فیلسوف به عنوان یک ابزار هنری آگاهانه استفاده میشد، هدف معتبری را دنبال کند. چنین «اسطورههای فلسفی» میتوانستند حقیقت را برای کسانی که به روشهای جدی فلسفی تمایل نداشتند یا قادر به دنبال کردن آنها نبودند، نشان دهند. [10] آنها میتوانستند خواننده را در سطحی غیر از سطح صرفاً عقلانی تحت تأثیر قرار دهند و قوای غیرعقلانی خواننده را در ایدهها درگیر کنند. این امر اغلب باعث ترغیب مؤثرتر میشد، به ویژه هنگامی که نویسنده یا گوینده قصد ایجاد تغییراتی در رفتار خواننده یا شنونده را داشت. [11] و اسطوره اغلب مناسبترین وسیله برای بیان ایدههایی بود که ذاتاً بیان مستقیم آنها دشوار یا غیرممکن است، مانند مفاهیم مربوط به الوهیت و ماهیت واقعیت نهایی به طور کلی. [12] افلاطون این دیدگاه از اسطوره را در عمل در تیمائوس خود به تصویر کشید ، اثری که اسطوره آفرینش آن به شدت بر اسطوره آفرینش خود گنوسیهای کلاسیک تأثیر گذاشت.
احتمالاً گنوسیهای کلاسیک نیز تحت تأثیر فیلون اسکندرانی، متفکر یهودی هلنیستی، قرار داشتند که رسالهاش با عنوان «درباره خلقت جهان» در پی هماهنگ کردن تیمائوس با سفر پیدایش بود - کاری که خود گنوسیهای کلاسیک به زودی به روش خود انجام دادند - و اسطوره خلقت سفر پیدایش را به عنوان یک اسطوره فلسفی تفسیر کنند. [13][14][15]
علاوه بر این، به گفته بنتلی لیتون، «اسطوره عرفانی، آفرینش ادبی شاعران الهیات است... و نه محصول خودجوش یک قبیله یا فرهنگ.» [16]
بنابراین، مطمئناً محتمل است که گنوسیهای کلاسیک قصد داشتند اسطورههایشان حداقل تا حدی «اسطورههای فلسفی» به معنای افلاطونی آن باشند.
از سوی دیگر، با این حال، عرفان کلاسیک نیز به شدت از سنت یهودی و سنت نوپای مسیحی الهام گرفته بود. و هر دو سنت یهودی و مسیحی دیدگاهی نسبت به اسطوره داشتند که کاملاً با دیدگاه افلاطونی در تضاد بود. ادبیات مقدس یهودی و مسیحی شامل اسطورههایی بود که اعتقاد بر این بود که به معنای واقعی کلمه درست هستند یا حداقل چیزی نزدیکتر به حقیقت تحتاللفظی تا حقیقت صرفاً تمثیلی. داستانها به خودی خود معتبر بودند، نه فقط ایدههایی که بیان میکردند. همانطور که دیلن برنز به درستی بیان کرده است،
این ساختار روایی، برخلاف نظر نوافلاطونیان، یک بازتاب یا تصویر درهمریخته نیست که بر اساس نیازهای زبانِ مقید به زمان، با اصطلاحات زمانی بیان شده باشد و بتوان آن را برای نمایش حقایق ابدی رمزگشایی کرد. در عوض، این یک ادعای صریح از اعتبار تحتاللفظی متن و محتوای آن است که در یک لحظه خاص از زمان، یعنی دریافت وحی از یک موجود آسمانی، کاملاً واضح بیان شده است. [17]
سلسوس، پورفیری و دیگر فیلسوفان و جدلگرایان بتپرست، اسطورهها و متون مقدس یهودی و مسیحی را به عنوان «افسانههای تحتاللفظی» - داستانهای ساختگی که قرار بود به معنای واقعی کلمه خوانده شوند نه به صورت تمثیلی - مورد انتقاد قرار میدادند و طبق معیارهای بتپرستی، وحشیانه و کفرآمیز بودند. [18] البته، از آنجایی که والنتینوس مسیحی اسطورههای مسیحی را به صورت تمثیلی میدید، واضح است که مسیحیانی وجود داشتند که اسطورههای خود را در پرتو افلاطونیتری میدیدند. همین امر میتواند در مورد گنوسیهای کلاسیک نیز صدق کند.
اما فیلسوف افلاطونی، فلوطین، که آشنایی قابل توجهی با گنوسیهای کلاسیک داشت، زیرا برخی از آنها از شاگردان او بودند، همان اتهامی را که سلسوس و دیگران به طور کلی علیه مسیحیان مطرح کرده بودند، به گنوسیهای کلاسیک وارد کرد. [19] آیا فلوطین درست میگفت که گنوسیهای کلاسیک قصد داشتند اسطورههای خود را به عنوان روایتهای تحتاللفظی از وقایع گذشته بخوانند؟ گفتن این موضوع دشوار و شاید غیرممکن است. همانطور که دیدیم، میتوان به راحتی هر دو طرف را به بحث گذاشت.
با این حال، آنچه میتوانیم با اطمینان بگوییم این است که اسطورههای کلاسیک گنوستیک قطعاً برای انتقال بینشهای جدی فلسفی، کلامی، وجودی و معنوی در نظر گرفته شدهاند، صرف نظر از اینکه خود داستانها چقدر تحتاللفظی یا تمثیلی در نظر گرفته شدهاند. اسطوره خلقت در کتاب مخفی یوحنا توسط عیسی در پاسخ به سؤالات فوری یوحنا بیان شده است:
چرا او [عیسی] توسط پدرش به جهان فرستاده شد؟
پدرش کیست که او را فرستاده است؟
به چه نوع قلمرو ابدی خواهیم رفت؟ [20]
به همین ترتیب، « واقعیت حاکمان» به شکل نامهای ارائه شده است که هدف آن پاسخ به سؤالاتی در مورد ماهیت حاکمان ماوراءالطبیعه سایهوار («آرکونها») است که در کولسیان ۱:۱۳ و افسسیان ۶:۱۲ به آنها اشاره شده است. هدف اعلام شده آخرالزمان آدم ، اعطای «شناخت خدای ابدی» به خواننده است. و در « حکمت عیسی مسیح» ، عیسی در پاسخ به تمایل فیلیپ برای درک «واقعیت بنیادین جهان و نقشه» شاگردانش را با دانش باطنی سرگرم میکند. [21]
بنابراین، اسطورههای گنوسی قطعاً جهانبینی گنوسی را «در عمل» از طریق داستانهای نمونهای نشان میدادند، صرف نظر از اینکه آیا آن داستانها به معنای واقعی کلمه به خودی خود درست تلقی میشدند یا خیر.
References:
[1] Dunderberg, Ismo. 2008. Beyond Gnosticism: Myth, Lifestyle, and Society in the School of Valentinus. Columbia University Press. p. 26.
[2] Ibid.
[3] Hatab, Lawrence J. 1990. Myth and Philosophy: A Contest of Truths. Open Court.
[4] Thomassen, Einar. 2008. The Spiritual Seed: The Church of the “Valentinians.” Brill. p. 136.
[5] Brakke, David. 2010. The Gnostics: Myth, Ritual, and Diversity in Early Christianity. Harvard University Press.
[6] Turner, John D., and Marvin Meyer. 2008. “The Secret Book of John.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 127.
[7] Scopello, Madeleine, and Marvin Meyer. 2008. “The Gospel of Philip.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 178.
[8] Pétrement, Simone. 1990. A Separate God: The Origins and Teachings of Gnosticism. Translated by Carol Harrison. Harper San Francisco. p. 31.
[9] Pagels, Elaine. 1989. The Gnostic Gospels. Vintage Books. p. 37.
[10] Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 63.
[11] Ibid. p. 66.
[12] Markschies, Christoph. 2003. Gnosis: An Introduction. Translated by John Bowden. T & T Clark. p. 85-86.
[13] Layton, Bentley. 1995. The Gnostic Scriptures. Yale University Press. p. 16.
[14] Jonas, Hans. 2001. The Gnostic Religion: The Message of the Alien God and the Beginnings of Christianity. Beacon Press. p. 91-92.
[15] Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 65.
[16] Layton, Bentley. 1995. The Gnostic Scriptures. Yale University Press. p. 12.
[17] Burns, Dylan M. 2014. Apocalypse of the Alien God: Platonism and the Exile of Sethian Gnosticism. University of Pennsylvania Press. p. 70.
[18] Ibid. p. 74.
[19] Ibid.
[20] Turner, John D., and Marvin Meyer. 2008. “The Secret Book of John.” In The Nag Hammadi Scriptures. Edited by Marvin Meyer. HarperOne. p. 107.
[21] Dunderberg, Ismo. 2008. Beyond Gnosticism: Myth, Lifestyle, and Society in the School of Valentinus. Columbia University Press. p. 28-29.
-۲۰۲۱. تمامی حقوق محفوظ است.