در فروردین ۱۴۰۵، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار در ایران تا محدوده ۱۷.۵ تا ۱۸ میلیون تومان پایین آمد. حالا در سوم آبان، همان یک گرم طلا حدود ۲۶ میلیون تومان قیمت دارد.
جالب اینجاست که در همین مدت، قیمت جهانی طلا نه‌تنها رشد نکرده، بلکه از محدوده ۴۷۰۰ تا ۴۸۰۰ دلار به حوالی ۴۰۰۰ دلار رسیده است.
یعنی طلا در بازار جهانی ارزان‌تر شده، اما در ایران چند میلیون تومان گران‌تر است!
چرا چنین اتفاقی افتاد؟ مگر قرار نبود جنگ باعث افزایش قیمت طلا شود؟ و مهم‌تر اینکه چطور ممکن است قیمت یک دارایی در جهان کاهش پیدا کند، اما در ایران رشد چشمگیری داشته باشد؟
برای پاسخ، باید داستان را از روزهای شروع جنگ ایران و آمریکا مرور کنیم.
چرا جنگ برخلاف انتظار باعث ریزش قیمت جهانی طلا شد؟
معمولاً وقتی جنگی آغاز می‌شود، سرمایه‌گذاران به سراغ طلا می‌روند. چون تصور می‌کنند طلا در شرایط بحرانی پناهگاه امنی برای سرمایه است.
اما این بار اتفاق متفاوتی افتاد.
با شروع جنگ ایران و آمریکا و اختلال در تردد نفتکش‌ها از تنگه هرمز، نگرانی درباره کاهش عرضه نفت در جهان بالا گرفت. قیمت نفت جهش کرد و همین اتفاق، معادلات بازار طلا را تغییر داد.
شاید بپرسید قیمت نفت چه ارتباطی با طلا دارد؟
وقتی نفت گران می‌شود، هزینه تولید و حمل‌ونقل هم بالا می‌رود. کارخانه‌ها برای تولید محصولاتشان پول بیشتری خرج می‌کنند و حمل کالا از یک شهر به شهر دیگر گران‌تر می‌شود.
در نهایت، بخشی از این هزینه‌ها به مصرف‌کننده منتقل می‌شود و تورم افزایش پیدا می‌کند.
اینجاست که پای بانک مرکزی آمریکا یا همان فدرال رزرو به ماجرا باز می‌شود.
نفت گران شد و فدرال رزرو را نگران کرد
یکی از مهم‌ترین وظایف فدرال رزرو، کنترل تورم در آمریکاست.
وقتی تورم بالا می‌رود، این بانک معمولاً تمایل کمتری به کاهش نرخ بهره دارد و حتی ممکن است برای کنترل قیمت‌ها، نرخ بهره را افزایش دهد.
افزایش قیمت نفت در جریان جنگ، دقیقاً همین نگرانی را در بازارهای جهانی ایجاد کرد.
اما نرخ بهره چه ارتباطی با قیمت طلا دارد؟
فرض کنید ۱۰ هزار دلار برای سرمایه‌گذاری دارید.
می‌توانید با آن طلا بخرید و منتظر افزایش قیمتش بمانید. یا می‌توانید اوراق قرضه دولتی آمریکا بخرید و در ازای سرمایه‌گذاری‌تان سود دریافت کنید.
وقتی نرخ بهره افزایش پیدا می‌کند، انتخاب دوم برای بسیاری از سرمایه‌گذاران جذاب‌تر می‌شود؛ چون طلا به‌خودی‌خود سود دوره‌ای پرداخت نمی‌کند.
از طرف دیگر، بالا ماندن نرخ بهره می‌تواند به تقویت دلار آمریکا کمک کند. دلار قوی‌تر هم معمولاً فشار بیشتری بر قیمت جهانی طلا وارد می‌کند.
در واقع، جنگ یک زنجیره اقتصادی ایجاد کرد:
جنگ باعث افزایش قیمت نفت شد، نفت گران‌تر نگرانی از تورم را بالا برد و نگرانی از تورم، احتمال کاهش نرخ بهره آمریکا را کمتر کرد.
این فشارها در کنار فروش طلا توسط سرمایه‌گذارانی که به نقدینگی نیاز داشتند، باعث شد تقاضای ناشی از نگرانی‌های جنگی نتواند جلوی ریزش قیمت جهانی طلا را بگیرد.
فدرال رزرو هم در سپتامبر ۲۰۲۶، با اشاره به بالا ماندن تورم، نرخ بهره را ۰.۲۵ واحد درصد افزایش داد.
البته تورم همیشه به ضرر طلا نیست. طلا می‌تواند از نگرانی‌های تورمی سود ببرد، اما در این دوره تأثیر نرخ بهره و دلار در مقاطعی قوی‌تر بود.
طلای ایران هم ابتدا ریزش سنگینی داشت
برخلاف چیزی که شاید امروز از قیمت طلا به خاطر داشته باشیم، بازار ایران هم در شروع جنگ شرایط خوبی نداشت.
پیش از آغاز درگیری‌ها، در ۸ اسفند ۱۴۰۴، هر گرم طلای ۱۸ عیار حدود ۲۰ میلیون تومان قیمت داشت.
اما تا نیمه فروردین، قیمت آن به حدود ۱۷.۵ میلیون تومان رسید.
در این مدت، دو اتفاق هم‌زمان افتاد: قیمت جهانی طلا حدود ۱۰ درصد پایین آمد و دلار در بازار ایران هم از محدوده ۱۶۵ هزار تومان به حدود ۱۵۸ هزار تومان کاهش پیدا کرد.
نتیجه مشخص بود: وقتی هم اونس جهانی و هم دلار کاهش پیدا کنند، قیمت طلای ایران از هر دو طرف تحت فشار قرار می‌گیرد.
با اعلام آتش‌بس موقت در فروردین، بازار دوباره واکنش نزولی نشان داد. حتی در ۱۹ فروردین که اونس جهانی به محدوده ۴۸۰۰ دلار برگشته بود، کاهش دلار تا حوالی ۱۵۴ هزار تومان باعث شد طلای ۱۸ عیار در محدوده ۱۸ میلیون تومان معامله شود.
این اتفاق نکته مهمی داشت: کاهش دلار می‌تواند آن‌قدر قدرتمند باشد که حتی رشد قیمت جهانی طلا را هم خنثی کند.
اما این اصلاح قیمتی پایان داستان نبود.
چه شد که طلای ایران دوباره شروع به رشد کرد؟
پس از موج اولیه جنگ و آتش‌بس‌های موقت، شرایط بازار ارز ایران دوباره تغییر کرد.
ادامه نااطمینانی سیاسی، فشار تحریم‌ها، محدودیت صادرات نفت و کاهش دسترسی به منابع ارزی، نگرانی درباره آینده ارزش ریال را بیشتر کرد.
هم‌زمان، تورم داخلی همچنان بالا بود و بخشی از مردم برای حفظ ارزش پس‌اندازهایشان به سمت دارایی‌هایی مثل دلار و طلا حرکت کردند.
نتیجه این اتفاقات، رشد دوباره نرخ دلار بود.
دلاری که در فروردین به حدود ۱۵۴ هزار تومان رسیده بود، در مهرماه از ۲۷۰ هزار تومان هم عبور کرد.
همین افزایش قیمت دلار، موتور اصلی رشد دوباره طلای ایران شد.
برای درک بهتر ماجرا، کافی است قیمت‌ها را مقایسه کنیم:
در ۱۹ فروردین، اونس جهانی نزدیک ۴۸۰۰ دلار بود و هر گرم طلای ۱۸ عیار ایران حدود ۱۸ میلیون تومان معامله می‌شد.
اما در ۳ آبان، با وجود کاهش اونس به حدود ۴۰۰۰ دلار، قیمت هر گرم طلای ۱۸ عیار به حوالی ۲۶ میلیون تومان رسیده است.
یعنی در این فاصله، اونس جهانی حدود ۱۷ درصد کاهش یافته، اما طلای ایران بیش از ۴۰ درصد گران‌تر شده است.
این اختلاف بزرگ را باید بیش از هر چیز در رشد نرخ دلار جست‌وجو کرد.
چرا قیمت دلار تا این اندازه روی طلای ایران تأثیر دارد؟
برای پاسخ، کافی است نحوه قیمت‌گذاری طلا را بشناسیم.
قیمت جهانی طلا با دلار تعیین می‌شود، اما ما در ایران آن را با تومان می‌خریم.
بنابراین، هرچه دلار در ایران گران‌تر شود، برای خرید همان مقدار طلا باید تومان بیشتری پرداخت کنیم.
برای مثال، تصور کنید قیمت جهانی طلا ۱۰ درصد کاهش پیدا کند، اما دلار در ایران ۵۰ درصد رشد کند.
در این شرایط، ارزش تومانی طلا با وجود افت قیمت جهانی، حدود ۳۵ درصد افزایش پیدا می‌کند.
در واقع، چیزی که گران شده الزاماً خود طلا نیست؛ ممکن است بخش مهمی از افزایش قیمت آن ناشی از کاهش ارزش پول ملی باشد.
این همان اتفاقی است که در ماه‌های اخیر بازار ایران شاهد آن بوده است.
در روزهایی که طلای جهانی همچنان تحت فشار نرخ بهره آمریکا قرار داشت، افزایش قیمت دلار مانع از کاهش مشابه طلای ایران شد و حتی آن را به رکوردهای جدید رساند.
البته در بازار سکه، عامل دیگری به نام حباب قیمت هم وجود دارد که می‌تواند باعث شود قیمت سکه بیشتر یا کمتر از ارزش طلای موجود در آن تغییر کند.
بالاخره برای پیش‌بینی قیمت طلای ایران باید دلار را دنبال کنیم یا اونس جهانی را؟
پاسخ این است: هر دو.
اشتباه این است که تصور کنیم چون اونس جهانی در حال ریزش است، پس قیمت طلا در ایران هم حتماً باید کاهش پیدا کند.
تجربه ماه‌های اخیر نشان داد چنین رابطه مستقیمی همیشه وجود ندارد.
وقتی دلار در ایران با سرعت بیشتری نسبت به افت اونس رشد کند، قیمت داخلی طلا همچنان می‌تواند افزایش پیدا کند.
برعکس، اگر تنش‌های سیاسی کاهش پیدا کند و دلار در ایران افت شدیدی داشته باشد، ممکن است طلای داخلی حتی با وجود رشد اونس جهانی ارزان شود؛ درست مانند واکنش بازار به آتش‌بس فروردین.
بنابراین، برای تحلیل قیمت طلا در ایران، فقط دنبال کردن اخبار فدرال رزرو یا نمودار اونس جهانی کافی نیست. وضعیت تورم داخلی، بازار ارز و تحولات سیاسی و اقتصادی ایران هم اهمیت زیادی دارد.
جمع‌بندی؛ آیا واقعاً طلا گران شده یا پول ما ارزان‌تر شده است؟
جنگ ایران و آمریکا یک تصور رایج را به چالش کشید: اینکه شروع جنگ همیشه به معنای افزایش قیمت طلاست.
در بازار جهانی، جهش قیمت نفت و نگرانی از تورم باعث شد انتظارات درباره نرخ بهره آمریکا تغییر کند و طلا تحت فشار قرار بگیرد.
در ایران هم ابتدا کاهش هم‌زمان دلار و اونس جهانی باعث اصلاح سنگین قیمت طلا شد.
اما در ماه‌های بعد، شرایط تغییر کرد. دلار دوباره افزایش پیدا کرد و این بار حتی کاهش قیمت جهانی طلا هم نتوانست مانع رشد قیمت آن در ایران شود.
شاید مهم‌ترین نکته همین باشد: وقتی قیمت طلا در ایران افزایش پیدا می‌کند، لزوماً به این معنا نیست که ارزش جهانی طلا بیشتر شده است؛ گاهی این پول ماست که ارزش کمتری پیدا کرده.
