
وقتی صحبت از سرمایهگذاری نسل Z میشود، معمولاً چند تصویر مشخص به ذهن میرسد: رمزارز، شبکههای اجتماعی و ریسک بیشتر.
اما ماجرا فقط این نیست که نسل Z «چه چیزی میخرد».
این نسل در شرایطی وارد دنیای مالی شده که هزینه زندگی بالاتر رفته، خرید خانه سختتر شده و همزمان سرمایهگذاری از همیشه در دسترستر است.
شاید برای همین، نسل Z فقط گزینههای جدیدی به سرمایهگذاری اضافه نکرده؛ مسیر رسیدن به تصمیم مالی را هم تغییر داده است.
حدود ۳۰٪ از نسل Z گفتهاند سرمایهگذاری را در دوران دانشگاه یا اوایل بزرگسالی شروع کردهاند؛ تقریباً دو برابر نسل هزاره.
اما نکته جالبتر، نقطه شروع است.
نسلهای قبل ممکن بود ابتدا با سپرده، صندوق یا سهام آشنا شوند و بعد سراغ داراییهای پرریسکتر بروند. برای بخشی از نسل جدید این مسیر برعکس شده است: اولین تجربه میتواند خرید بیتکوین باشد و بعد تازه نوبت یادگیری تنوع سبد و مدیریت ریسک برسد.
همزمان، بخشی از جوانان سرمایهگذاری را راهی برای رسیدن به همان ثبات مالی میبینند که هنوز به آن نرسیدهاند. در یک پژوهش، بیشتر افرادی که به سرمایهگذاریهای پرریسک فکر میکردند، گفتهاند احساس میکنند از نظر مالی عقب افتادهاند و بهدنبال مسیر سریعتری برای رسیدن به اهدافشان هستند.
پس شروع زودتر همیشه نتیجه پول بیشتر نیست؛ گاهی نتیجه احساس نیاز بیشتر به ساختن آینده مالی است.
یک فرصت ممکن است در اینستاگرام یا تیکتاک دیده شود، در یوتیوب دربارهاش تحقیق شود، از هوش مصنوعی دربارهاش سؤال شود و چند دقیقه بعد از داخل یک اپلیکیشن خریداری شود.
این یعنی یک اصطکاک مهم تقریباً حذف شده: فاصله میان تصمیم و اقدام.
همین چیزی که ورود به سرمایهگذاری را آسانتر کرده، تصمیم هیجانی را هم آسانتر کرده است.
از طرف دیگر، شبکههای اجتماعی تصویر خنثیای از بازار نشان نمیدهند. الگوریتمها محتوایی را بیشتر پخش میکنند که جذابتر است؛ سودهای بزرگ، رشدهای ناگهانی و معاملههای موفق معمولاً بیشتر از ضررها دیده میشوند.
جالب اینکه استفاده زیاد از شبکههای اجتماعی به معنی اعتماد کامل به آنها نیست. در یک مطالعه روی دانشجویان نسل Z، فقط ۵٪ به توصیههای مالی اینفلوئنسرها اعتماد داشتند.
یعنی شبکههای اجتماعی بیشتر محل کشف فرصتاند تا مرجع نهایی تصمیم.
در چنین فضایی، مهارت مهم دیگر پیدا کردن اطلاعات نیست؛ تشخیص سیگنال از هیاهوی بازار است.
رفتار نسل Z را نمیشود راحت با برچسب «ریسکپذیر» توضیح داد.
در یک مطالعه، ۷۵٪ از جوانان نسل Z پسانداز بانکی داشتند؛ در همان گروه، بیش از یکپنجم رمزارز هم نگه میداشتند.
این دو رفتار برخلاف ظاهرشان متضاد نیستند.
یک نفر میتواند بخشی از پولش را برای امنیت نگه دارد و بخش دیگری را وارد فرصتی با ریسک و بازده بالقوه بیشتر کند.
حتی مرز میان سرمایهگذاری و شرطبندی هم برای بخشی از این نسل مبهمتر شده است؛ در یک پژوهش، علاقه به بازارهای پیشبینی و شرطبندی ورزشی تقریباً هماندازه علاقه به رمزارز گزارش شده بود.
این شاید یکی از تغییرات مهم باشد: سرمایهگذاری برای همه دیگر یک فعالیت واحد با یک سطح مشخص از ریسک نیست؛ مجموعهای از انتخابها با هدفهای متفاوت است.
برای بخشی از نسل Z، سرمایهگذاری فقط طلا، سهام و ملک نیست.
کارت کمیاب پوکیمون، کتانی با تولید محدود، ساعت یا کالای کلکسیونی هم میتواند بازار، سابقه قیمت و خریدار خودش را داشته باشد.
در یک مطالعه روی کلکسیونرهای ثروتمند، متوسط هزینه نسل Z روی کتانیهای کلکسیونی حدود پنج برابر سایر نسلها گزارش شده است.
نکته جالب صرفاً این نیست که یک کفش یا کارت بازی گران میشود.
تغییر اصلی این است که مرز میان علاقه، فرهنگ، سرگرمی و سرمایهگذاری کمرنگتر شده است.
یک دارایی میتواند هم بخشی از هویت فرد باشد، هم کمیاب باشد و هم بازاری داشته باشد که درباره ارزش آیندهاش تصمیمگیری میکند.
به تعبیری، نسل Z سرمایهگذاری را کنار نگذاشته؛ مرزهایش را جابهجا کرده است.
در اقتصاد ایران، مسئله فقط رشد سرمایه نیست؛ حفظ قدرت خرید هم بخش بزرگی از تصمیم مالی است.
در یک نمونه از کاربران جوان ایرانی، بخش بزرگی از دارایی افراد زیر ۲۱ سال در طلا و نقره قرار داشت. در گزارشی دیگر از بازار رمزارز، تتر بیشترین سهم سبد کاربران ۱۸ تا ۲۴ ساله را داشت.
طلا، نقره و تتر از نظر ساختار کاملاً متفاوتاند، اما میتوانند پاسخی به یک نگرانی مشترک باشند:
چطور ارزش پولم را حفظ کنم؟
همین موضوع نشان میدهد نمیتوان رفتار یک نسل را جدا از محیط اقتصادیاش تحلیل کرد. چیزی که در یک کشور دارایی پرریسک محسوب میشود، ممکن است در کشوری دیگر بخشی از استراتژی حفظ ارزش باشد.
امروز پیدا کردن یک فرصت سرمایهگذاری سخت نیست.
سختتر این است که بفهمیم تمام تصمیمهایی که در طول زمان گرفتهایم، کنار هم چه ساختهاند.
ممکن است کسی طلا، صندوق طلا و تتر داشته باشد و تصور کند سرمایهاش را متنوع کرده؛ در حالی که هر سه انتخاب تا حد زیادی پاسخی به یک نگرانی مشترک، یعنی کاهش ارزش ریال، هستند.
وقتی هر روز فرصت تازهای از داخل شبکههای اجتماعی ظاهر میشود، شاید مهمترین مهارت سرمایهگذار پیدا کردن فرصت بعدی نباشد؛ دیدن تصویر کامل سرمایهای باشد که همین انتخابهای کوچک، کمکم ساختهاند.