از همان دوران کودکی طرفدار سادگی بودم. عروسک‌های موبلند و لباسِ دامن کلوش و آستین پُفی را دوست نداشتم و گرچه عروسک پولیشی کم بود، ولی طرفدار آن‌ها بودم. و بیشتر طرفدار خانه‌سازی‌ها بودم، که اسباب‌بازی‌های ساده‌ای بودند و می‌شد با آن‌ها چیزهای متنوع زیادی ساخت. هیچ وقت پایم را برای داشتن فلان کفش یا لباس رنگارنگ و گلدار به زمین نکوبیدم. حالا هم که دیگر مینیمالیسم یک سبک زندگی است؛ سبک مورد علاقه من.
البته مینیمال بودن و در عین حال عاشق فلسفه و پیچیدگی‌هایش بودن هم شاید چیز عجیبی باشد که به‌هرحال در من جمع شده و از قضا به گمانم در نوشتن و چینش کلماتم تأثیر خودش را گذاشته. بسیار پیش آمده که نوشته‌هایم ساده و سرراست نبوده و اتفاقاً برای همین کتاب در کمال سادگی از همان اول کنجکاوی‌ام را برانگیخت.
خیلی وقت‌ها حرف‌های ما در شلوغی و ازدحام دنیا و بسیاریِ پیام‌ها گم می‌شود. کتاب در کمال سادگی نوشته بن گوتمان، دقیقاً از همین نقطه شروع می‌کند:
از این پرسش که چرا بعضی پیام‌ها در ذهن مخاطب می‌مانند و بعضی‌ها، با اینکه شاید پرزحمت‌تر و پرجزئیات‌تر نوشته شده‌اند، از کنار ذهن مخاطب رد می‌شوند.
نسخه انگلیسی کتاب با عنوان
Simply Put: Why Clear Messages Win and How to Design Them
منتشر شده و نشر اطراف آن را با عنوان در کمال سادگی و ترجمه اسماعیل یزدان‌پور منتشر کرده است.
گوتمان نکته مهمی را به یادمان می‌آورد:
ذهن انسان برای این حجم از اطلاعات و این سرعت از دریافت داده‌ها ساخته نشده است.
نشر اطراف در معرفی کتاب توضیح می‌دهد که نویسنده با تکیه بر علوم شناختی، از محدودیت‌های ادراک، «نابیناییِ ادراکی یا کورْتوجهی» و خطاپذیری حافظه حرف می‌زند و نتیجه می‌گیرد که پیچیده‌تر کردن پیام، معمولاً شانس دیده شدن آن را کمتر می‌کند. البته کتاب در حد تشخیص مشکل و مسئله متوقف نمی‌شود، بلکه راه‌حل هم پیشنهاد می‌کند.
مسئله فقط برندها و کمپین‌ها نیستند. ما هر روز و در همه بخش‌های زندگی در حال ارسال پیام‌های مختلف هستیم: در کار، در معرفی خودمان، در نوشتن یک کپشن، در توضیح یک محصول، در نوشتن رزومه، در پاسخ دادن به یک دوست، و حتی در گفت‌وگوهای خانوادگی. تقریباً هر جا که بخواهیم دیده شویم، فهمیده شویم یا اثر بگذاریم. پس این پرسش مهم و فراگیر است:
چطور حرفمان را طوری بزنیم که واقعاً شنیده شود؟
نقطه قوت کتاب این است که سادگی را به معنای سطحی بودن نمی‌گیرد. سادگی در اینجا یعنی حذف زوائد، نه حذف معنا. یعنی پیام آن‌قدر شسته‌رفته باشد که مخاطب بتواند خیلی زود بفهمد این به درد من می‌خورد یا نه.
سایت رسمی نویسنده نیز کتاب را بر پایه پنج اصل پیام‌های ساده معرفی می‌کند:
Beneficial، Focused، Salient، Empatheti و Minimal.
به زبان ساده، پیام خوب باید برای مخاطب سودمند باشد، روی یک هدف متمرکز بماند، در محیط شلوغ به چشم بیاید، با زبان و واقعیت مخاطب همدل باشد و تا حد ممکن بدون اصطکاک و مینیمال طراحی شود.
اگر بخواهیم این پنج اصل را از دنیای کتاب بیرون بکشیم و به زندگی خودمان بیاوریم، نتیجه خیلی ملموس می‌شود.
اول، پیام باید برای مخاطب فایده داشته باشد. خیلی وقت‌ها ما بیش از حد روی خودمان تمرکز می‌کنیم. می‌خواهیم بگوییم چه‌قدر دانا، خلاق یا متفاوتیم. اما مخاطب درنهایت فقط یک چیز می‌پرسد:
این حرف چه کمکی به من می‌کند؟
پیام روشن از همان ابتدا سمت مخاطب می‌رود، و قرار نیست حول محور فرستنده بچرخد.
دوم، پیام باید متمرکز باشد. هر جمله اضافی، هر واژه پر زرق و برق و هر توضیحی که فقط برای شیک‌تر شدن آمده، احتمال ارتباط برقرار کردن را کم می‌کند. بسیاری از متن‌ها نه به‌خاطر بد بودن، بلکه به‌خاطر پرحرفی شکست می‌خورند. مخاطب امروز زمان ندارد. حوصله هم ندارد. اگر در چند ثانیه اول نفهمد قرار است چه چیزی دریافت کند، از دست می‌رود.
سوم، پیام باید برجسته باشد. در دنیایی که همه‌چیز شبیه هم شده، دیده شدن فقط با بلندتر حرف زدن اتفاق نمی‌افتد. گاهی با دقیق‌تر بودن اتفاق می‌افتد. یک جمله روشن، یک تصویر ذهنی خوب، یک وعده صادقانه، یا یک زاویه تازه می‌تواند از ده‌ها توضیح طولانی مؤثرتر باشد.
چهارم، پیام باید همدلانه باشد. یعنی با زبان خود مخاطب حرف بزند. نه با اصطلاحات تخصصی بی‌مورد، نه با ادبیات پرطمطراق، نه با فاصله گرفتن از تجربه واقعی او. پیام همدلانه از بالا نگاه نمی‌کند، بلکه کنار مخاطب می‌ایستد.
و پنجم، پیام باید مینیمال باشد. نه به این معنا که کوتاه و ناقص شود، بلکه به این معنا که فقط آنچه لازم است را بیان کند. گاهی صرف‌نظر کردن کار بزرگی است و اتفاقاً از سر ذکاوت و زیرکی است.
حذف، فقط کاستن نیست، انتخاب‌کردن است، تصمیم‌گرفتن است. اینکه بفهمیم چه چیزی واقعاً به پیام کمک می‌کند و چه چیزی بازدارنده است.
شاید به‌همین دلیل است که این کتاب فقط برای بازاریاب‌ها یا مدیران نوشته نشده، بلکه برای هر کسی است که حرفی برای گفتن دارد. هر کسی که می‌خواهد در زندگی شخصی‌اش شفاف‌تر و اثرگذارتر حرف بزند. معرفی نشر اطراف هم همین را تأیید می‌کند و کتاب را مناسب کسانی می‌داند که می‌خواهند ایده یا حرف‌شان را مؤثرتر منتقل کنند.
شاید پیام اخلاقی کتاب مهم‌تر از کاربردهای حرفه‌ایش باشد: سادگی در جهان امروز فقط یک تکنیک نیست. یک احترام است. احترام به وقت مخاطب، به انرژی او و به ذهن خسته‌اش.
وقتی پیام را روشن و واضح بیان می‌کنی، در واقع داری می‌گویی: «من برای فهمیدن تو وقت گذاشته‌ام» و همین اعتماد می‌سازد. اعتماد معمولاً از جایی شروع می‌شود که فهم و همدلی شکل بگیرد.
در کمال سادگی یادآور یک حقیقت قدیمی اما فراموش‌شده است:
همیشه پیچیده‌ترین حرف‌ها، ماندگارترین حرف‌ها نیستند. گاهی درست‌ترین ایده، همان است که بی‌تکلف‌تر گفته شده است. گاهی قانع‌کننده‌ترین پیام، همان است که بی‌ادعا، روشن، صریح و انسانی است.
و شاید راز برنده شدن پیام‌های ساده و واضح در همین‌جا نهفته باشد: آن‌ها قبل از اینکه بخواهند ما را تحت تأثیر قرار دهند، ما را از سردرگمی نجات می‌دهند.
در کمال سادگی کتابی است درباره هنر هرس کردن زوایداست، بی‌آنکه از معنا بکاهیم.
درباره اینکه در جهان شلوغ امروز، برنده کسی نیست که بیشتر حرف بزند، بلکه کسی است که دقیق‌تر، روشن‌تر و انسانی‌تر حرف بزند. و شاید همین سادگیِ آگاهانه، سخت‌ترین مهارتی باشد که باید یاد بگیریم.
پ.ن: این روزها، خواندن و نوشتن همان‌قدر که سخت است پناه هم هست.
دوست عزیز! می‌دانم که روزگار سختی را می‌گذرانی و همین مرا بیش از پیش قدردان و سپاسگزارِ نگاه و خوانشِ از سر مهرت کرده است.
