محمدجواد فرخنده | فیزیوتراپی 1400

اوضاع سیاست را که ببینی، خیلی دلت میگیرد. هر کسی که از راه رسیده، یک کانالی زده و به زعم خودش دارد بقیه را هدایت میکند.
ماها که سررشتهای از سیاست نداریم، معمولاً مجذوب اولین نظری که میشنویم، میشویم. اصلاً آدمها همیناند. رسانههای مطرح دنیا روی همین حالت آدمی است که حساب کردهاند و تبدیل شدهاند به رسانهی مطرح.
اوایلی که علاقهمند به مباحث اجتماعی شده بودم، دیدگاههایم را از آدمهای دور و برم میگرفتم. سال ۹۶ هرچند به سن قانونی رأی دادن نرسیده بودم، اما طرفدار دولت تدبیر و امید بودم. کنشگری زیادی نداشتم؛ اما تَه دلم طرفدار بودم.
عبارت «اون چونان رونق اقتصادی ایجاد کنم...» شبیه یک جملهی انگیزشی بود و هرازچندگاهی مرا مجاب میکرد. اما طولی نکشید تا تورم اعجابانگیز سال ۹۷ شروع شد. حالا دیگر این جملهی انگیزشی تبدیل شده بود به یک جملهی ترسناک، شبیه به صدای ترسناک تونل وحشت!
آن موقع بود که از تفکرات مخالف سیاسیام استقبال کردم و از طرفداری بیخود و بیجهت دست برداشتم.
حالا منبع فکری من از فضای سطحی جامعه به فضای رسانهای کشانده شده بود. حالا حجم اطلاعاتی که دریافت میشد خیلی بیشتر از قبل بود. اما طرفداری بیخودی در فضای رسانهای میتواند آدم را به کوهی از تعصب و خودرایی بکشاند.
به قول امام: «بعضاً علم توحید است که آدم را به جهنّم میبرد». آدمی با اطلاعات زیاد و یکجانبه، چیزی جز بستن دهان منتقدان نمیخواهد. چون فکر میکند همه چیز را میداند و باقی آدمها عمیقاً ناداناند. چون حقیقت آنقدر روشن است که همه به جز او این حقیقت را ندیدهاند!
آن وقت «لاجرم هرکس که بالاتر نشست / استخوانش سختتر خواهد شکست».
برگشتن از مسیر اشتباه، خیلی سخت است. به راحتی نمیخواهی بپذیری که اشتباه کردهای.
آن زمانی که آموختههایت در تضاد با یکدیگر قرار میگیرند، همان زمانی است که میبایست کمی عقبتر بایستی و از اول آنها را بررسی کنی.
اولین جایی که فهمیدم آموختههایم با یکدیگر در تضادند، ماجرای واکسن بود.
آدمهایی که افکار بیمار در حیطهی طب سنتی داشتند، با حمله به طب نوین، هم افکار ما را مسموم کردند و هم آبروی طب سنتی را بردند. حق از باطل زمانی مشخص شد که رهبری واکسن زدند. حالا مخالفان طب نوین (همانهایی که پشت طب سنتی مظلوم پنهان شدهاند) روی آوردند به توجیه! و چه توجیهی بهتر از نفوذ؟ وقتی که به «سطح دسترسی رهبری به اطلاعات سری» استناد میشد، میگفتیم: مگر رهبری معصومه؟!!
اما آدم عاقل! الان تو و آن کانالهایی که اصلاً سطح سوادشان و دسترسی به اطلاعات محرمانهشان مشخص نیست بهتر میفهمید یا رهبری؟!
حرف به این جا رسید که: «رهبری به خاطر فشار، واکسن زده». دوز دوم هم تزریق و تبدیل شد به یک تودهنی به حرفهای صدمنیکغار.
توجیه نهایی این شد که رهبری دیگر دوز سوم را تزریق نخواهد کرد. اما باز هم دوز سوم در برابر دوربینها تزریق شد و همه واکسنهراسان شدند سنگ روی یخ!
حالا پایینآمدن از نردبان تعصب سخت بود. یک عده سعی کردند نپذیرند. اما من نه میتوانستم ادامه بدهم و نه میتوانستم پایین بیایم. ترجیح دادم سکوت کنم و این ماجرا را به دست فراموشی بسپارم.
ماحصل این اتفاقات، تناقضی بود که درونم شکل گرفته بود و باعث شد که عمیقتر از قبل فکر کنم.
تا این که ماجرای کارآمدی دولت شهید پیش آمد. تا آن موقع من رشد کرده بودم. به عنوان افراد پیشرو در عالم سیاست حساب نمیشدم (و نمیشوم)، اما آنقدر هم عوام نبودم. حداقل میتوانستم چند تا نمودار اقتصادی بخوانم و جایی که قرار بود با همین نمودارها کلاه سرمان بگذارند تشخیص بدهم.
حالا سال ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بود که یک عده سوپرانقلابی حرفهایی میزدند مبنی بر پشیمانی از رأی به رئیسجمهور. حتی درباره اقتصاد چیزهایی میگفتند که آدم فکر میکرد کار تمام است. دیگر همه چیز از کنترل خارج شده و رهبری هم تحت تأثیر مشاورانش صحنه را نمیبیند. یا میبیند اما تحمیل کار خودش را کرده است.
نمیشود منکر اشکالات در هر دولتی شد، اما جهت کلی مهم است؛ مهم این است که در بوتهی نقد نامردی نکنی!
زمانی این جماعت خود حقپندار بینیشان به خاک مالیده شد که رهبری آن جملات معروف را گفت: «دلم برای رئیسی سوخت. یقین دارم اگر این دولت ادامه پیدا میکرد، بسیاری از مشکلات حل میشد».
درست است که این جا موضع برحقی داشتم، اما این دلیل نمیشد که دیگر اشتباه نکنم.
اشتباه بعدی زمان انتخابات ریاست جمهوری بود. بعد از غم از دست دادن شهید خدمت، عهد بستم که برای انتخابات سنگ تمام بگذارم و شاهد یک غربگرایی دیگر در صحنه سیاسی ایران نباشم.
تکان انتخابات یک سؤال کهنه را از ته لیوان به هم زد و بالا آورد: «چرا رهبری اصلاحات را از صحنهی سیاسی ایران حذف نمیکند؟». اولین جوابی که رسیدم: «فشار سیاسی و اجتماعی!». یعنی رهبری بدش نمیآید که اینها را حذف کند؛ اما...
همهی شواهد و قرائن نشان از برد ما بود. مدیریت افتضاح دولت تدبیر و امید و تلاشهای همهجانبهی شهید، حتماً کسی را پیروز خواهد کرد که خودش را به این شهید متصل کند. با پیروزی نامزد مد نظر ما، قطعاً اصلاحطلبان تا ۸ سال از صحنه سیاست ایران حذف خواهند شد.
من هم تلاش کردم که با ایجاد گفتمان و پیروزی در انتخابات، شاهد حذف این منشأ فساد(!) بشوم.
کف خیابان رفتیم و با مردم صحبت کردیم. آن موقع بعضی از رفتار مردم را متوجه نشدم. حتی تا یک سال بعد از انتخابات هم متوجه نشدم. متوجه نشدم که چرا با عمدهی مردم مخرج مشترک ندارم.
تا این که دور اول انتخابات نزدیک شد.
«کافی است درصد مشارکت پایین باشد، درصد مشارکت پایین یعنی رای هسته سخت نظام. یعنی همانهایی که همیشه پایِ کار انقلاب هستند». مخالف حرفهای رهبری بود ولی دلمان را برده بود. اما باز سعی کردم که به حرف رهبری گوش بدهم.
کلیّت کار، دعوت به انتخابات بود. اگر مجال مییافتیم، نامزد مورد نظر را هم تبلیغ میکردیم. اما من بعضاً زیادهروی میکردم و حریف را هم تخریب!
روز سرنوشتساز رسید.
دور اول انتخابات: درصد مشارکت نزدیک به ۴۰ درصد و پیروزی جناح رقیب!!!
دور دوم انتخابات: درصد مشارکت ۵۰ درصد و پیروزی جناح رقیب!!!
زلزلهی Nام تفکرات سیاسیام رخ داده بود. هستهی سخت نظام نَمَنَدی؟! هستهی سخت چرا به نامزد مد نظر ما رای نداد؟! چرا مخالف حرفهای رهبری عمل کردم و اخلاق انتخاباتی را بعضاً زیر پا گذاشتم؟
حالا آینده را تاریک میدیدم. علاوه بر اقتصاد، سیاست خارجه هم برایم لبهی پرتگاه را تداعی میکرد. کار از دست نظام خارج شده بود و همگی با کله به سمت دره میرفتیم. دولت سوم روحانی میآمد!
سوالات بیجواب دیگری هم بود. «چرا مجمع تشخیص مصلحت نظام، اصلاحطلب دارد؟!» ببین چقدر نفوذ کردهاند! مماشات تا کِی؟! (اما افتخار میکنم به آن دوستان حزباللهی عزیز که برای افزایش مشارکت، برای رقیب هم رای جمع کردند. این یعنی جوانان فهمیدهی زیادی در عالم سیاست تربیت شدهاند که خیلی جلوتر از من هستند).
برای قضاوت زود بود. میبایست حداقل یک سالی از دولت «وفاق» بگذرد. حالا دولت را در زمینهی سیاست خارجی اصلاً قابل مقایسه با دولت روحانی نمیبینم. شاید ایدهآل نباشد، اما هر آدم باخبر و منصفی مواضع انقلابی مجموعه دولت را مقایسه میکند، به «دولت سوم روحانی» خواهد خندید. تعریف رهبری از دولت و عدم نقد به آن اصلاً با دولت روحانی قابل مقایسه نیست. دولتی که هرازچندگاهی رهبری به او انتقاد میکرد.
هیچوقت فکرش را نمیکردم که زمانی بیاید و من از یک دولت اصلاحطلب دفاع کنم و مدام در برابر حملهی بعضی همفکرانم به دولت بایستم. شاید پزشکیان آمده بود که ما بفهمیم اصلاحطلب غیربرانداز هم داریم! (فقط کافی است نظر رهبری را راجع به اصلاحات در فضای مجازی جستوجو کنیم تا بیش از پیش شاخ دربیاوریم!).
دل بعضیها تنگ است از انتصابات رئیس جمهور و مواضعاش. اما همین عزیزان کافی است به کانالهای اصلاحطلب هم سری بزنند تا حملهی آنان به دولت را ببینند که چرا این همه به اصولگراها میدان میدهی! ناسلامتی دولت اصلاحطلب است و نیروی اصلاحطلب میخواهد!
اینها همگی برایم درس عبرتی شد که سری بعد روی هوا حرف نزنم.
وقتی وعدهی صادق ۲ دیر اجرا شد، نظامیان و سیاسیون به ترسیدن متهم شدند. حتی شهید باقری را به عنوان کسی با چرخش اساسی در تفکرات انقلابی معرفی کردند. اما باز سنگ روی یخ شدند وقتی که رهبری تمامقد از آنها دفاع کرد. (زمانی بیشتر شرمنده شدند که عکس سردار را روی بیلبوردهای شهر دیدند...).
یا وقتی که به آتشبس دفاع مقدس ۱۲روزه برخوردیم، خودم هم به شک افتادم که چرا؟ نکند دولت...؟ نکند جام زهر...؟ نکند همه حرفهای آنها درست بود؟ تأخیر در تبریک و بیانیههای افراد و رسانههای منتسب به رهبری بیش از پیش شکبرانگیز بود.
تا این که رهبری با آن پیام تصویری آب پاکی را روی دست آنان ریخت. اما تبریکهای پیدرپی رهبری هم نتوانست کاملاً جلودار این جماعت شود.
حتی مصاحبهی واضح و بهدور از ابهام عراقچی هم این افراد را نتوانست قانع کند.
مشکل آن جاست که این جماعت به خاطر بدبینی مفرط و عدم آگاهی، همه چیز را خارج از کنترل میبینند. حتی به اشارههای واضح رهبری اعتنایی نمیکنند و به دنبال اشارههای غیرمستقیم رهبری هستند. شاید از آن جایی شروع شده باشد که شخص اول مملکت را دستبسته و اهل تعارف میبینند و کسانی باید باشند که جلوتر از او مسیر را آمادهی ورود رهبری کنند.
قابل قبول است که وقتی جامعهای به لحاظ فکری آماده نباشند، رهبران و مدیران آن جامعه نمیتوانند تغییری بسازند و کسانی باید جلوتر از رهبران حرکت و جامعه را آماده کنند. اما همین رهبران و مدیران هستند که مشخص میکنند آیا اصلاً فلان تغییر، مد نظر هست یا نه!
بگذارید مثال بزنم: همهی ما آن توییت معروف مرحوم هاشمی رفسنجانی را به خاطر داریم: «دنیای فردا دنیای گفتمانهاست نه موشکها!» و ایضاً حرفهای رهبری را در گوشهوکنار مجازی از رهبری شنیدهایم: «این که بعضیها بیایند بگویند «فردای دنیا، فردای مذاکره است، فردای موشک نیست»، این حرف اگر از روی ناآگاهی گفته شده باشد، خب ناآگاهی است، اگر از روی آگاهی گفته شده باشد، خیانت است.»
اینها را بگذار کنار گفتمانهایی که با طرفداری از مذاکره رای میآورند. حالا چه به فکرت خواهد زد؟ به شخصه این فکر به سرم میزد که باید گفتمانی علم کنیم که ضد مذاکره باشد و بتوانیم اکثریت را مجاب کنیم که این کار فایدهای ندارد تا شاید از این خفت سیاسی نجات پیدا کنیم.
حالا چه حسی به تو دست خواهد داد وقتی متوجه بشوی که رهبری که تا دیروز میگفت مذاکره بیمذاکره، الان اجازهی مذاکره داده است؟! مگر چیزی به غیر از نفوذ و زور بالای برخی گروهها به ذهن خواهد رسید؟ این موقع هست که آدمی حرفهای صریح رهبری را هم بیخیال خواهد شد و به دنبال اشارات غیرمستقیم خواهد گشت.
اگر تقدیر الهی با تو یار باشد و تو بروی و آن سخنرانی رهبری را کامل بخوانی کاملاً دیدگاهت عوض خواهد شد: «[امروز] روزگارِ همهچیز است. روزگار مذاکره هم هست؛ (۱۱ فروردین ۱۳۹۵)».
آن موقع هست که میفهمی مذاکره نکردن نه یک راهبرد، بلکه یک تاکتیک است. خیلی خوب خواهی فهمید که نه فشار و توطئهای در کار بوده است و نه کوتاه آمدنی!
آن موقع هست که دلیل اصرار یک عده بر خائندانستن دولت را خواهی فهمید. شاید گوشمان بدهکار یک عده بیسواد شده است یا یک عدهای که از مذاکرهنکردن سود میبرند.
این چند سالی که پیگیر فضای سیاسی شدم، احساس میکنم این نسل جوان، بیشتر از هر نسلی بلوغ سیاسی پیدا کردهاست. ما ۳ دولت را دیدیم و چند گرایش متفاوت سیاسی. ما جنگ را دیدیم. ما میهنپرستی مردم را دیدیم.
از آن بیسوادانی ناراحتم که به زعم خودشان جهاد تبیین میکنند و ما را هم بیسوادتر میکنند. بیشتر از آن از خودم ناراحتم که نرفتم منظومه فکری رهبری را پیدا کنم. منی که قرار بود یک بسیجی پیرو خط رهبری باشم، شدم پیرو خط احزاب سیاسی. آن جایی که خط قرمز نظام نبود را هم خط قرمز فرض کردم و به این بهانه آدمهای زیادی را از دایره انقلابیگری بیرون انداختم.
آیا کسی که اصول را قبول دارد ولی سلیقه سیاسیاش با تو متفاوت است، باید از دایرهی انقلابیگری بیرون انداخت؟ اصلاً میدانی «اصول» چیست و «سلیقه» کدام؟!