طبق مطالعات انجام شده، احتکار دانش در ممالک در حال توسعه بسیار بیشتر از کشورهای پیشرفته است و دلیل ابتدایی آن میتواند وجود بازارکار رقابتی تر برای افراد خواهان خدمت در این کشورها باشد، اما شناخت عمیق تری از مسئله به ما کمک می کند سازوکار اشتراک دانش در سازمان را بهتر شناخته و صد البته نتیجتا از آن برای پیشبرد اهداف خود استفاده کنیم.

هر چه سازمان شما برای رقابت در دنیای کسب و کار متکی تر به دانش باشد، اهمیت اشتراک دانش در بین کارکنان بیشتر برایتان ملموس است. منظور از دانش به اشتراک گذاشته شده صرفا آموخته هایی نیست که افراد در دانشگاه یا کورس های داوطلبانه می آموزند؛ بلکه دانش زمانی اهمیت پیدا میکند که حاصل تجربیات و طرح های ذهنی فرد از روندها و فرایندهای سازمانی باشد.
احتکار دانش در نقطه مقابل اشتراک دانش قرار دارد و میتواند یک تنه وقت، انرژی و اعتماد بین افراد سازمان را هدر دهد. کارمندی که بازنشسته شده یا تصمیم به ترک سازمانتان دارد، به راحتی اندوخته های فکری و تجربیات ارزشمندش را همراه وسایلش شخصی خود جمع کرده و از شرکت شما خارج میشود. حال شما می مانید و پول، وقت و انرژی ای که باید دوباره خرج کنید تا در بهترین حالت، تازه واردان را به همان اطلاعات و دانش از دست رفته تجهیز کنید.
همین اول کار باید بدانید که به اشتراک گذاشتن دانش فرایندی نیست که ما انسانها طبیعتا مشتاق آن باشیم. درست است که برخی ویژگیهای شخصیتی، محرکی برای انجام اشتراک دانش هستند اما این فقط جرقه ي ابتدايي کار را خواهد زد و تا تبديل اشتراك دانش به يك فرهنگ پایدار در سازمان، راه طولاني و مستمري پیش روست. از طرفی بدیهی است که امکان اجبار و اعمال زور برای جلوگیری از احتکار دانش وجود نداشته باشد! پس منطقی بمانید تا مشکل را با زبانی خوش، حل و فصل کنیم.
برای افراد سازمان، دانش شخصی منبعی برای ایجاد قدرت و تمایز نسبت به سایر کارکنان است و این منبع قدرت از جایگزینی آنها با فرد دیگر، جلوگیری میکند و حاشیه ی امنی برایشان می سازد، حال چه دلیلی باید وجود داشته باشند تا آنها را ترغیب به سهیم شدن منبع قدرت خود کند و باعث شود انحصار دانششان را از دست دهند؟
پاسخ: منافع باارزشتر.
دست برداشتن از احتکار دانش ممکن است با انگیزه های درونی یا بیرونی رقم بخورد و چیزی که برای ما اهمیت دارد تسهیل فرایند چربیدن منافع به هزینه های اشتراک دانش است. محرک های درونی مثل داشتن ویژگی های شخصیتی که فرد را ترغیب به تسهیم چیزهایی میکند که میداند یا هدف گسترش شبکه ی اجتماعی فردی را به دنبال دارد و یا حتی شهرت و آبرویی که شخص در بین هم تیمی ها و همکاران خود کسب می کند را افزایش می دهد. این موارد همگی می توانند بسیار کمک کننده باشند اما تا حدی قابل کنترل سازمان نیستند. بایدها و نبایدها و عوامل قابل کنترل سازمان به قرار زیر است:
1- مشوقها تعیین کننده اند: اگر برای شما اشتراک دانش ارزشمند است چرا به دارنده دانش بیشتر از اشتراک گذارنده ی آن پاداش می دهید؟ کارکنان طوری رفتار خواهند کرد تا طبق مکانیزم پرداخت و پاداشی که شما طراحی کرده اید بیشترین سهم و منفعت را نصیب خود کنند. پس اگر میخواهید هدفی را اجرایی کنید در عمل با مکانیزم های پاداش سازمانی به آن بها دهید تا این اهمیت توسط کارمندان درک شود. یقینا می دانید که مکانیزم پاداش صرفا پرداخت مالی را شامل نمی شود!
2- زیرساخت ها را فراهم کنید: بدون داشتن ساختارهای مناسب اطلاعاتی، ایجاد یک جریان موثر دانش در سازمان امکان پذیر نخواهد بود. به سازمان خود یاد دهید، یادگیرنده باشد و از استانداردها و فرایندهای جهانی استقبال کند. ایجاد جو یادگیری در سازمان یکی از مهمترین کارهایی که باید انجام دهید. در همین راستا «پیتر سنگه» نویسنده کتاب جذاب «پنجمین فرمان» می نویسد: سازمان یادگیرنده جایی است افراد آن مستمرا به دنبال افزایش ظرفیت خود برای دستیابی به نتایج مورد انتظارشان هستند، جایی که الگوها و شیوه های نگرش جدید پرورش می یابند و افراد به طور مداوم یاد میگیرند که چگونه با هم یاد بگیرند.
3- آغوشی باز برای گفتگو داشته باشید: بدون ایجاد ارتباطات موثر در بین کارکنان جریان دانش اتفاق نخواهد افتاد. جمله ی معروفی وجود دارد که می گوید دانش کنار آب سرد کن ها، زمانی که گفتگوهای کوتاه روزمره بین افراد سازمان رد و بدل می شود، خلق می شود و جریان پیدا میکند، مکان هایی که کارکنان به دور از استرس و فشار، آزادانه به گفتگوهای کاری می پردازند. چنین مکانهای گرم و صمیمی را رونق ببخشید.
4- اشتراک دانش را فرایندی مداوم ببینید: در تلاش باشید تا اشتراک دانش را با اهداف استراتژیک، اقدامات منابع انسانی و فرهنگ سازمان درآمیزید. به طور مستمر بر چگونگی و روند خلق، اشتراک و استفاده از دانش نظارت داشته باشید و موانع را شناسایی کنید. خلق و اشتراک دانش اگر استفاده ای از آن صورت نگیرد امری بیهوده است. استفاده از دانش است که به شما کمک میکند حرفی برای گفتن و خلاقیت و نوآوری ای برای عرضه داشته باشید. بنابراین فرایند را کامل به انجام برسانید.