یک استوری یا توئیت میآید و تمام. چند کلمه روی صفحهی یک گوشی، چند نفر عصبانی میشوند، چند نفر فحش میدهند، چند نفر هم میگویند آزادی بیان است و تمام این کشور دوباره میرود وسط همان دعوای همیشگی، دین در یک طرف، ایران در طرف دیگر، آزادی وسط صفحه، و آدمهایی که هر کدام خیال میکنند طرف مقابلشان دلیل همهی بدبختیهای این مملکت است. بعد میگویند منظورم بیاحترامی نبود. چه جملهی راحتی. یک جملهی کوچک برای جمع کردن چیزی که دیگر پخش شده، مثل وقتی لیوان شکسته را نگاه میکنی و میگویی من که قصد نداشتم بشکند.
اما مسئله از خود استوری بزرگتر است. مسئله این است که رنج مردم چقدر راحت مصرف میشود. معترضی که کتک خورده، کشته شده یا برنگشته خانه، خانوادهای که هنوز با عکس عزیزش زندگی میکند، مادری که صدای در را میشنود و برای یک لحظه خیال میکند بچهاش برگشته، اینها قرار نیست ابزار تبلیغاتی هیچکس باشند. رنج مردم برای کسی سرمایهی اخلاقی نیست. نمیشود خون آدمها را برداشت، آورد وسط یک دعوای فرهنگی، روی آن برچسب آزادی زد و بعد با خیال راحت به سمت دین نشانه رفت.
پتک را از همینجا میسازند. از خشم مردم، از داغ مردم، از حس تحقیرشدهی یک نسل، از اسم ایران، از پرچم، از کشتهشدن، از همهی چیزهایی که مردم با آنها درد دارند. بعد پتک را بلند میکنی و میزنی به دیوار دین و اسمش را میگذاری آزادی. بعد اگر کسی گفت چرا، فوری یک صندلی برای مظلومیت آماده است. من را نمیفهمند. به من حمله کردند. من فقط حرف زدم. من آزادی میخواهم. و دوباره همان چرخه شروع میشود. تحریک، واکنش، مظلومیت، دیدهشدن.
اسلام را میشود نقد کرد. اما این با تبدیل کردن یک گروه از مردم به سیاهیلشکر یک روایت فرق دارد. آدم مذهبی لزوماً طرف حکومت نیست. آدم غیرمذهبی هم لزوماً دشمن مذهب نیست. آدم معترض لزوماً دشمن دین نیست. آدم مؤمن لزوماً دشمن آزادی نیست. این تقسیمبندیهای تمیز فقط در استوریها جواب میدهد، در زندگی واقعی آدمها کثیفتر و پیچیدهتر از این حرفها هستند.
بعد یک کلمهی دیگر وارد میشود: آزادی. کلمهای که این روزها آنقدر خرجش کردهاند که تقریباً اسکناس مچالهشده شده است. آزادی یعنی من حق دارم حرف بزنم و تو هم حق داری بگویی از حرفت بیزارم. آزادی یعنی میتوانم دین را نقد کنم و تو میتوانی از مقدساتت دفاع کنی. آزادی یعنی هیچکس به خاطر عقیدهاش تهدید نشود، نه اینکه یک نفر هرچه خواست بگوید و هر کس ناراحت شد، متعصب و عقبمانده و ضدآزادی اعلام شود. اگر آزادی فقط برای آدمی باشد که جلوی دوربین ایستاده، اسمش آزادی نیست، امتیاز رسانهای است.
و بعد میرسیم به اشک. مراسم. پرچم. ایران. چهرهای که جلوی دوربین گریه میکند. ممکن است اشک واقعی باشد. چرا که نه. آدمها واقعاً برای کشورشان گریه میکنند. اما اشک هم جادو نیست. نمیتواند چیزی را که قبلتر گفته شده بشوید و ببرد. نمیتواند شکافی را که ایجاد شده پاک کند. نمیتواند رنج مردم را از مصرف شدن برگرداند.
اگر ایران مهم است، ایرانی مذهبی هم ایران است. آن پیرزنی که اذان را از پشت پنجره گوش میدهد هم ایران است. آن دختر جوانی که هیچ اعتقادی ندارد هم ایران است. آن پسری که در خیابان اعتراض کرده هم ایران است. آن خانوادهای که از سیاست و مذهب و همهی این دعواها خسته شده هم ایران است.
همهی این آدمها را نمیشود یک طرف گذاشت و بعد طرف دیگر را با نام آزادی زد و آخر شب پرچم برداشت و برای ایران گریه کرد.
اینجا دقیقاً همان جایی است که نمایش لو میرود. رنج ملی تبدیل میشود به پتک. دین میشود هدف. آزادی میشود سپر. واکنش مردم میشود مدرک مظلومیت. و در پایان دوربین روشن میماند و اشک میآید.