نویسنده: احسان خوشخو


فیلم «رنگ انار» ساخته #سرگئی پاراجانف از معدود آثاری است که میتوان آن را از منظرهای فرمالیستی، مردمشناختی و نشانهشناختی خوانش و تحلیل نمود. این فیلم طی دههها بر بسیاری از فیلمسازان ایرانی و خارجی تأثیر گذاشته و فرم، قاببندی و منطق تصویری آن بارها در آثار دیگر بازآفرینی شده است.

«رنگ انار» روایتی شعرگونه از زندگی و جهان درونی سایاتنوا، شاعر عارفمسلک ارمنی، است؛ روایتی که در فضای خفقانآور دوران استالین شکل گرفته است. پاراجانف برای بیان حالات روحی و ذهنی این شاعر، بهجای روایت متعارف، به فرم، رنگ، نماد و استعاره پناه میبرد و با خلق تابلوهای زنده، میزانسنهای تئاتری و ترکیببندیهای دقیق، سینما را به شعر نزدیک میکند.

بیتردید فیلم گاه به اغراق و نمایشگری بصری نزدیک میشود، اما این ویژگی را باید در بستر سیاسی و سانسور آن دوران دید؛ جایی که فیلمساز ناگزیر بود برای بیان اندیشههایش به زبان تمثیل و نشانه متوسل شود. همین محدودیتها، زبان منحصربهفرد اثر را شکل دادهاند.

با همه اینها، «رنگ انار» همچنان یکی از آثار استثنایی تاریخ سینماست؛ فیلمی که با اتکا به تصویر و فرم، مفاهیم عمیق انسانی و فلسفی را بیان میکند و در عین حال، بهمثابه سندی تصویری از حافظه فرهنگی و تاریخی اقوام قفقاز باقی مانده است.
