نویسنده:احسان خوشخو

پاراجانف در آغاز فیلم، با فاصلهگذاری هوشمندانه، تکلیف خود را با مخاطب مشخص کرده و بنیان جهان اثرش را پایهگذاری میکند. بیننده از همان ابتدا درمییابد که با فیلمی متفاوت روبهروست؛ روایتی کهن برگرفته از افسانههای بومی گرجستان که منطق آن بیش از آنکه به واقعیت روزمره نزدیک باشد، به جهان اسطوره تعلق دارد.
داستان فیلم بر افسانهای استوار است: برای پابرجا ماندن قلعهای باستانی، باید جوانی بالغ قربانی شده و در دیوارهای آن دفن شود تا اقتدار و سربلندی سرزمین حفظ گردد.

پاراجانف با انتخاب ساختار روایی «قصه در قصه» و «حکایت در حکایت»، که ریشه در سنت داستانگویی شرق دارد، فاصله زمان و مکان را از میان برداشته و تلاش میکند مخاطب را به زمان اسطورهای نزدیک کند؛ جایی که تاریخ، افسانه و آیین در هم میآمیزند.
فیلمساز با سبک اجرایی ویژه خود، از طریق خلق تابلوهای زنده، میزانسنهای ایستا، نمادپردازی و استفاده شاعرانه از رنگ ــ که تأثیرپذیری آن از نگارگری ایرانی آشکار است ــ زبان بصری ویژهای در سینما میآفریند؛ زبانی که بیش از روایت صرف، بر تصویر، حس و معنا تکیه دارد و تجربه لذت حسی،ادراکی برای مخاطب ایجاد میکند

تماشاگر در مسیر تماشای این تابلوهای شاعرانه، با مفاهیم عمیق، مناسک و باورهای قومی و محلی منطقه قفقاز روبهرو میشود. یکی از نقاط برجسته فیلم، انتخاب لوکیشنهای طبیعی و فیلمبرداری در فضاهای خارجی مانند ویرانه معابد قدیمی، غارها و بناهای تاریخی است؛ عناصری که علاوه بر افزایش باورپذیری جهان فیلم، نقش مهمی در شکلگیری زیباییشناسی بصری اثر دارند.

با این حال، ساختار روایی خاص فیلم، تعدد قصههای فرعی و خردهروایتهایی که در نهایت به روایت اصلی پیوند میخورند، ممکن است برای مخاطب عام سینما خسته کننده باشد و در بخشهایی احساس کندی یا فاصله ایجاد کند.
«افسانه قلعه سورام» تجربهای بصری و شاعرانه از پیوند سینما با اسطوره، آیین، نقاشی و فرهنگ بومی است؛ اثری که پاراجانف در آن تصویر را به زبان اصلی روایت مبدل می نماید.
