نویسنده: احسان خوشخو

تریلر روانشناختی «قوی سیاه» ساخته دارن آرونوفسکی، از جمله فیلمهاییست که تماشاگر را روی صندلی میخکوب میکند، نفسش را بند میآورد و بهتدریج او را اسیر جهان خود میسازد.
فیلم آرونوفسکی، اقتباسی مدرن و روانشناختی از باله مشهور «دریاچه قو»، ساخته آهنگساز فقید و بزرگ روس، پیوتر ایلیچ چایکوفسکی است؛ روایتی که در آن، داستان نینا، بالرین جوان یک کمپانی رقص در نیویورک با بازی قدرتمند و حیرتانگیز ناتالی پورتمن، به نقطه مرکزی فیلم تبدیل میشود.
نینا برای ایفای نقش اصلی باله، یعنی قوی سفید و قوی سیاه، انتخاب میشود؛ اما این انتخاب، سرآغاز تحولات و دگرگونیهای عمیق روحی و درونی اوست و وی را در فضاهایی کابوسگونه، میان واقعیت و خیال، سرگشته و پریشان رها میکند.
اولین سکانس فیلم با کابوس نینا آغاز میشود؛ کابوسی که از همان ابتدا نویددهنده فیلمی متفاوت و پیچیده است.

ما با کاراکتر نینا آشنا میشویم؛ دختری که با مادری سختگیر و سرکوبگر زندگی میکند. نینا از بسیاری از شیطنتها و تجربههای معمول دخترانه منع شده و تقریباً تمام زندگیاش در رقص خلاصه شده است. مادر او نیز در گذشته رقصنده ماهری بوده، اما رابطه پیچیدهاش با گذشته و آرزوهایش، سایه سنگینی بر زندگی نینا انداخته است.
نینا پس از انتخاب شدن برای نقش اصلی نمایش، برای رسیدن به شرایطی که نقش ایجاب میکند، باید تبدیل به دختر دیگری شود؛ دختری که تا آن زمان نبوده است.
او باید روی تاریک و پلید خود را آشکار کند، از مرزهای همیشگیاش عبور کند و درد، رنج و سختیهای زیادی را متحمل شود تا بتواند به کمال نقش دست یابد.
این مصائب و دگرگونیهای درونی نینا، به شکل کابوسهای جنسی، توهمات ذهنی و تصاویر هولناک، برای تماشاگر به تصویر کشیده میشوند.
در ادامه داستان، مخاطب به یاری کارگردانی خلاقانه و هوشمندانه آرونوفسکی، که در خلق موقعیتهای ذهنی تبحر خاصی دارد، با ذهن نینا و شکل دیداری آن همراه و همدل میشود.
فیلمساز در ساختار بصری فیلم، به زیبایی فضای ذهنی و محصورشده نینا را به تصویر میکشد.

آینهها، رفلکسها و بازتابها، شیشه، آب، نورپردازیهای سایهدار و تاریک، نورهای سرد فلورسنت و نور گرم تنگستن، در فضاهایی مانند سالن تئاتر و خانه، همگی در ساخت اتمسفر داستان نقش دارند.

آرونوفسکی با استفاده از این عناصر بصری، نهتنها فضای فیلم را شکل میدهد، بلکه ذهن آشفته و متزلزل نینا را نیز به زبان تصویر ترجمه میکند.

فیلمساز بهطور تمثیلی، در حقیقت جنون هنر و قدرت روح نقش را نشان میدهد؛ اینکه چگونه نقش میتواند بازیگر و هنرمند را تحت سلطه و اسارت خود درآورد.
هنرمند برای رسیدن به نقش، باید وادیهایی را پشت سر بگذارد؛ وادیهایی که میتوان آنها را به مسیر یک سالک برای رسیدن به وحدت وجود با نقش تشبیه کرد.
نینا در طول داستان، بارها با خودش در قالب کاراکترها و چهرههای مختلف مواجه میشود؛ گویی هر یک از این چهرهها بخشی از موانع ذهنی او در مسیر رسیدن به نقش و تکامل هستند.
او باید بر این موانع غلبه کند تا بتواند با نقش یکی شود.


«قوی سیاه» با سویه روانکاوانه و فلسفی خود، مدام در مرز میان واقعیت و رؤیا در نوسان است.
هرچه داستان پیش میرود، ذهن تماشاگر نیز بیشتر درگیر جهان ذهنی نینا میشود؛ تا جایی که دیگر نمیداند کدام سکانس واقعی است، کدام توهم و کدام اتفاق تنها در ذهن نینا رخ داده است.
و شاید همینجاست که قدرت اصلی فیلم آشکار میشود:
آرونوفسکی تنها ذهن آشفته نینا را به ما نشان نمیدهد؛ ما را وارد آن ذهن میکند.

هنرمند #سینمای_روانشناختی #هنر #میزانسن