روز [هزار و]ششم جنگ.
سال نودوپنج، شش زلزله آمد تهران. یادم نیست که چه سالی بود و الان هم زیر این آتش موشک و پدافند و آفند، دسترسی به اینترنت آزاد ندارم که گوگل کنم و سالش را پیدا کنم. فقط یادم است که تابستان بود؛ شب خانهی فرزاد و یحیی بودم. پیالهای و سیگاری در دست داشتیم و داشتیم لای نقاشیهای یحیی میچرخیدیم و روی بال دود و باده، از روم به بلخ و بلخ به سمرقند، در معانی زندگی تاب میخوردیم. شبِ خیلی تاریکی بود و من زیر نور چراغ خانهی آن دو برادر داشتم شبی از شبهای عمر را میگذراندم.
آن شب به تاریکی بسنده نکرد: زلزله شد. زلزله که آمد، ما سه تایی به خیابان آمدیم. همهچیز با جزئیات یادم است. از اول شب برنامهمان این بود که شب را تا جایی که میشود ادامه دهیم، اما زلزله رشتهی کار را قطع کرد. چند دقیقه توی خیابان ایستادیم و صبر کردیم تا بفهمیم اصلا اوضاع چطور شده. به اوضاع که مسلط شدیم، من به تاخت سوار ماشین شدم که بیایم خانه. توی خانه مامان و مادربزرگ تنها بودند و ترس از اینکه پسلرزهای یا زلزلهی دیگری آن دو تا زن را -که خصوصا یکیشان سالها بود که آلزایمر داشت و نیازمند به پرستاری بود- آواره کند. از خانهی فرزاد و یحیی یکسره گاز دادم. چراغقرمزها را رد کردم؛ سر چهارراهها توقف نکردم و بیوقفه به موبایل مامان زنگ زدم. مامان تلفن را جواب نمیداد. میدانستم که مامان شبها موبایلش را بیصدا میکند و تلفن خانه را هم از پریز میکشد، اما یک زلزلهی پنجریشتری این چیزها را نمیفهمید. فکر میکردم مامانْ مادربزرگ را از توی جا بلند کرده، از پلههای طبقهی پنجم به سختی آوردهاش پایین و آنقدر توی هولوولا بوده که اصلا یادش رفته موبایلش را با خود ببرد.
ناامید و بیپناه و ترسیده، همانطور که دیوانهوار میراندم، به رادیوی ماشین پناه بردم. امیدی واهی داشتم؛ که ببینم رادیو مثلا هشداری برای زلزله میدهد یا خبری از زلزله میگوید یا نه. تنها دستآویزم در آن لحظات و پشت فرمان رادیو بود. روی موج رادیو پیام تا خانه راندم و تا به خانه برسم، وقت خبر رادیو نشد. رادیو پیام آن شب داشت یک آهنگ قدیمی، از آنها که افتخاری بازخوانی کرده پخش میکرد: «کجا سفر رفتی... که بیخبر رفتی... اشکم را چرا ندیدی؛ از من دل چرا بریدی...». توی خیابان، گوشه به گوشه آدمها توی ماشینهایشان نشسته بودند، یا توی کوچهها مثل خوابگردها راه میرفتند. اما توی رادیو، یک بیخیالیای برای زلزله بود که داشت با آواز افتخاری معنی میشد. یکجور لاقیدی محض، چنانکه از صدا و سیما انتظار میرفت در تمام این سالها.
من افتخاری را دوست داشتم قدیمترها. قبل از آن زوال تاریخی در سال هشتادوهشت. هنوز هم بعضیوقتها قطعات قدیمیاش را میشنفم و کیف میکنم و البته حسرت هم میخورم که چطور میشود کسی بقول شاملو «اینگونه فجیع به کُشتن خودِ هنریاش بنشیند که افتخاری برخواست.» توی آن شب تاریک، اگر بخاطر زلزله به خانه برنمیگشتم، اگر در وضعیت امن و امان و در شرایط نرمال به خانه میآمدم، حتما پشت در، توی ماشین مینشستم که آن قطعهی افتخاری تمام شود، بعد بروم خانه. که آن قطعه را کامل بشنوم و عیشم مُنَغّص نشود. با اینهمه، هنوز آهنگ تمام نشده بود که به خانه رسیدم و ماشین را کج پارک کردم. سراسیمه از پلهها رفتم طبقهی پنجم. در خانه را که باز کردم، دیدم خانه تاریک است. نور شبسوزی زیر تاق آرک روشن بود و مساحت کوچکی از پای خودش را روشن میکرد. توی آن نور خفه و کم، هیئت مامان و مادربزرگ را دیدم که کنار همدیگر درازکشیدهاند و صدای نفسهای منظمشان در خواب میآید. خواب مامان خیلی سبک است؛ به شنیدن صدای باز کردن در یخچال هم بیدار میشود، اما آن شب زلزله بیدارش نکرده بود. باورم نمیشد که زلزله مامان و مادربزرگ فراموشیگرفتهام را بیدار نکرده. هر دو خوابیده بودند، چنان که انگار هرگز خانه نلرزیده است، هرگز کسی توی خیابانها و کوچهها هراسان شب را راه نرفته است و انگار جهان همهچیز را درست کنار هم چیده که آنها آن شب را راحت بخوابند. توی خانهی مامان انگار هنوز داشت افتخاری آن آهنگ نیمهکاره را میخواند: «با غمت در آویزم... از بلا نپرهیزم... پیش از آن بَرَم بنشین... کز میانه برخیزم...».
توی این شبهای جنگ چند شبی را خانهی دوستی در خانهای در بلندیهای لواسان گذراندم. مامان مایل نبود به من ملحق شود؛ چون معتقد بود من میتوانم بروم خانهی دوستانم، اما حضور مامان در خانهی دوستان من حتما مزاحمت برای آنهاست. من هم نمیتوانستم مامان را رها کنم. تمام این دو-سه شب اخیر به مامان فکر کردم و خواب راحت نداشتم. امشب اما دیگر نتونستم این وضعیت را ادامه دهم. امشب آن خانهی امن و دنج و پلیاستیشن و خوشگذرانی با عزیزانم را رها کردم و به مامان پیوستم. آمدم به خانهی مامان. که هر چه میشود، تویش با مامان شریک باشم. به تهران که رسیدم، هرچه به خانهی مامان که نزدیکتر شدم دیدم صدای انفجارها بیشتر و بلندتر میشود. توی خانه که آمدم مامان را دیدم که زیر نور چراغ مطالعهاش در تنهایی روی پارچهای نقاشی میکند. از نزدیکی خانهاش صدای موشک و پدافند و آفند قطع نمیشد اما مامان یکطوری یله و بیترس نشسته بود و داشت توی تنهایی روی پارچه نقاشی میکرد که انگار جنگی در کار نیست، صدای موشکی و انفجاری در کار نیست، انگار که از تمام بلندگوهای تهران دارد افتخاری پخش میشود: «تو چنان شرر ز خدا خبر، به خدا نداری... رود آتش از سر آن سرا که تو پا گذاری...»
همهچیز در این خانه، کنار مامان اینطور میگذرد. مامان یک «خوفنکن بچه...»ی همیشگیست. چه ماشین را دزد بزند، چه برای خرید فلان چیز پول کم بیاید، چه توی تهران زلزله آمده باشد، چه اصلا بین ایران و اسرائیل جنگ شده باشد و موشکها دور تهران و دور خانه طواف کنند؛ چه باک؟ زیرْصدای زندگی مامان همیشه دارد یک افتخاری ابدی پخش میشود: فقط... توی این ایمان «خوفنکن بچه»ی امشب مامان، توی این خانه و زیر این باران موشک که یا از تهران میروند یا به تهران میآیند، جای آن یک نفر که مهِ فراموشی تمام جهانش را گرفته بود، آن تودهی استخوانی سی کیلویی، خیلی خالیست... خیلی...
آن قطعه را هم اینجا و با اینترنت داخلی میشود گوش داد. از آپارات.