هوش مصنوعی ذهن انسان را با دو چالش بزرگ روبهرو کرده است. از یک سو، ممکن است بهزودی از انسان باهوشتر شود و از سوی دیگر، پیامدهای آن برای آینده بشر هنوز تا حد زیادی نامشخص است. حتی برجستهترین متخصصان نیز درباره آینده این فناوری مطمئن نیستند.
ایلان ماسک نمونهای از این وضعیت است. او که یکی از تأثیرگذارترین چهرههای دنیای هوش مصنوعی به شمار میرود، در گفتوگویی با اکونومیست به دو پارادوکس و یک تناقض اشاره میکند.
نخستین پارادوکس این است که یکی از قدرتمندترین افراد جهان، با اشتیاق در حال ساخت فناوریای است که به باور خودش شاید ظرف پنج سال آینده از انسان پیشی بگیرد و در نهایت کنترل را از دست بشر خارج کند.
پارادوکس دوم نیز این است که ثروتمندترین فرد جهان میگوید خود را برای آیندهای آماده میکند که در آن همهچیز بهوفور وجود خواهد داشت و پول، حتی ثروت عظیم خودش، دیگر اهمیتی نخواهد داشت.
اما تناقض اصلی اینجاست که با وجود چنین پیشبینیهایی، ماسک همچنان طوری رفتار میکند که گویی این آینده هنوز بسیار دور است.
ماسک شخصیتی جنجالی است و دیدگاههای سیاسیاش همواره محل اختلاف بوده است. با این حال، در پیشبینی روندهای فناوری کارنامه قابلتوجهی دارد. موفقیت او در خودروهای برقی، موشکها و اینترنت ماهوارهای باعث شده دیدگاههایش درباره هوش مصنوعی ارزش بررسی داشته باشد.
به باور او، ظرف پنج سال آینده هوش مصنوعی از انسان باهوشتر خواهد شد و در کمتر از یک دهه، فاصله توانایی آن با ذهن انسان به حدی میرسد که دیگر قابل مقایسه نیست. او همچنین معتقد است همانطور که هوش مصنوعی بر دنیای دیجیتال مسلط میشود، ارتشی از رباتهای هوشمند نیز کنترل بسیاری از فعالیتهای دنیای فیزیکی را در دست خواهند گرفت.
ماسک هشدار میدهد که تا زمانی که فرصت باقی است، شرکتهای پیشرو در آمریکا و چین باید مدلهای هوش مصنوعی یکدیگر را ارزیابی کنند و تلاش کنند این فناوری بهگونهای توسعه یابد که حقیقت، رفاه و منافع انسان را در اولویت قرار دهد. به اعتقاد او، دولتها نیز باید نقش ناظر را ایفا کنند و در صورت تخلف شرکتها وارد عمل شوند.
این هشدارها بیاساس نیست. پیشرفت هوش مصنوعی با سرعتی بیسابقه ادامه دارد و توانایی مدلها در مدت کوتاهی چند برابر میشود؛ روندی که حتی بسیاری از متخصصان را نیز غافلگیر کرده است.
پیشرفت هوش مصنوعی اکنون به مرحلهای رسیده که مرتب باعث شگفتی و نگرانی میشود. تنها همین هفته، گزارش شد که دو مدل هوش مصنوعی OpenAI برخلاف محدودیتهای امنیتی، برای موفقیت در یک آزمون ارزیابی به اینترنت آزاد دسترسی پیدا کردند. چنین اتفاقاتی نشان میدهد این فناوری با سرعتی فراتر از انتظار در حال پیشرفت است.
با این حال، خوشبینی ماسک نمیتواند نگرانی عمیق او را پنهان کند. او تا همین اواخر هشدار میداد که انسانها ممکن است به «حیوانات خانگی» هوش مصنوعی تبدیل شوند و اکنون نیز میگوید احساسش میان «هیجان شدید» و «ترس کامل» در نوسان است. به گفته او، این خوشبینی از تغییر شواهد ناشی نمیشود، بلکه انتخابی فلسفی برای امیدوار ماندن است.
ماسک معتقد است توسعه هوش مصنوعی باید در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای پیشرو باقی بماند و دولتها تنها نقش ناظر را ایفا کنند. اما نویسنده این دیدگاه را ناکافی میداند و هشدار میدهد که سپردن فناوریای با چنین پیامدهای عظیمی به چند شرکت خصوصی، راهحل مطمئنی نیست.
در عین حال، هیچکس نمیداند هوش مصنوعی با چه سرعتی جامعه را دگرگون خواهد کرد. اما رفتار کردن بهگونهای که انگار دیگر هیچ راهی برای اثرگذاری بر آینده آن وجود ندارد، تنها به تسلیم شدن در برابر این تحول منجر میشود.
پارادوکس دوم ماسک نیز پرسشهای مهمی ایجاد میکند. او آیندهای را ترسیم میکند که در آن فراوانی کالاها و خدمات، پول و پسانداز را بیمعنا خواهد کرد. اما نویسنده یادآوری میکند که بسیاری از داراییهای ارزشمند، از آثار هنری گرفته تا منابع طبیعی و انرژی، هرگز نامحدود نخواهند بود.
از سوی دیگر، ماسک توضیح نمیدهد که چگونه میتوان به چنین آیندهای رسید. اگر قرار باشد پول ارزش خود را از دست بدهد، چه کسی سرمایه لازم برای ساخت نسل بعدی هوش مصنوعی و رباتها را تأمین خواهد کرد؟ جامعه چگونه از دوران گذار، که احتمالاً با از دست رفتن میلیونها شغل همراه است، عبور خواهد کرد؟ و اگر حکومتهای اقتدارگرا با تکیه بر هوش مصنوعی قدرتمندتر شوند، چه تضمینی وجود دارد که از قدرت دست بکشند؟
نویسنده به جنبه دیگری نیز اشاره میکند: انسان هزاران سال است که از کار، تلاش و هدف داشتن به زندگی خود معنا داده است. اگر هوش مصنوعی بیشتر فعالیتها را بر عهده بگیرد، بسیاری از انسانها ممکن است با بحران معنا روبهرو شوند.
ماسک معتقد است همانطور که مردم امروز با وجود برتری رایانهها همچنان از شطرنج لذت میبرند، در آینده نیز میتوانند با سرگرمیهایی مانند باغبانی زندگی رضایتبخشی داشته باشند. اما نویسنده این پاسخ را سادهانگارانه میداند و هشدار میدهد که احساس بیفایده بودن میتواند به رنج، افسردگی و حتی فروپاشی اخلاقی بینجامد.