اخبار پر است از این ادعا که یک توافق صلح تحقیرآمیز با ایران نشانهای از افول قدرت آمریکا است. اما چنین نتیجهگیریای بهسختی میتواند درستتر از این باشد که بگوییم واقعیت برعکس است.
در ۱۲ ژوئن، دولت آمریکا به شرکت آنتروپیک دستور داد دسترسی کاربران خارجی را به جدیدترین و پیشرفتهترین مدلهای هوش مصنوعی خود، با نامهای «Fable» و «Mythos»، محدود کند. در یک لحظه روشن شد که دولت آمریکا توان آن را دارد که تعیین کند چه کسانی به مهمترین فناوریهای جهان دسترسی داشته باشند. این سطح از کنترل، خود نشاندهنده نوعی قدرت ژئوپلیتیکی بسیار بزرگ است.
این اقدام در واکنش به یک «جیلبریک» ادعایی برای مدل Fable انجام شد؛ روشی برای دور زدن محدودیتهای ایمنی، از جمله برای کاربردهایی مانند هک کردن سیستمها یا حتی کمک به تولید عوامل بیولوژیکی خطرناک. بهنظر میرسد هدف اصلی دولت این بوده که آنتروپیک را وادار به توقف استفاده از مدلها برای همه کاربران کند و محدودسازی کاربران خارجی تنها ابزار رسیدن به این هدف بوده است. در نهایت، آنتروپیک نیز همین کار را انجام داد، هرچند اعلام کرد نگرانیها درباره این مدل اغراقآمیز بوده است. با این حال، مبنای قانونی این دستور همچنان نامشخص است و بعید به نظر میرسد این ممنوعیت پایدار بماند.
آنچه اهمیت دارد، این است که این اتفاق نشان داد دسترسی جهانی به پیشرفتهترین هوش مصنوعی ممکن است به تصمیمی در دفتر ریاستجمهوری آمریکا وابسته باشد. دولت آمریکا پیشتر نیز در ماه مارس نشان داده بود که حاضر است بر شرکتهای پیشرو فشار وارد کند؛ زمانی که آنتروپیک را بهعنوان «ریسک زنجیره تأمین» طبقهبندی کرد. اکنون نیز نشان داده که این فشار میتواند مستقیماً کاربران را هدف قرار دهد.
آمریکا باید تصمیم بگیرد چگونه از این قدرت عظیم استفاده کند، و دیگر کشورها نیز باید مشخص کنند چگونه با آن مواجه شوند. حتی در شرایطی که جهان خود را برای آمریکایی غیرقابلپیشبینیتر در حوزههایی مانند دفاع و تجارت آماده میکند، اکنون باید با نوع جدیدی از وابستگی به بزرگترین اقتصاد جهان نیز کنار بیاید.
این نخستین بار نیست که آمریکا تلاش میکند دسترسی به فناوریهای پیشرفته را محدود کند. پس از جنگ جهانی دوم، کمک به برنامه تسلیحات هستهای بریتانیا را متوقف کرد. در دهه ۱۹۷۰، هنگام ظهور رمزنگاری مدرن، صادرات آن را محدود کرد، اما بعدها پذیرفت که باید میان امنیت متحدان و مزیتهای اطلاعاتی خود تعادل برقرار کند. حتی امروز نیز آمریکا پیشرفتهترین تجهیزات نظامی خود را با همه متحدانش به اشتراک نمیگذارد؛ برای مثال جنگنده F-22 را فقط برای خود نگه داشت و F-35 را به متحدان ارائه داد.
اما کنترل یک فناوری به ماهیت آن و توانایی دیگر کشورها برای بازتولید مستقل آن بستگی دارد. همکاری هستهای با بریتانیا در دهه ۱۹۵۰ از سر گرفته شد، زیرا آن کشور به توانمندی مستقل دست یافته بود؛ و برای سایر کشورها، آمریکا از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای در سال ۱۹۶۸ استفاده کرد. در مورد رمزنگاری نیز، محدودیتها در نهایت پایدار نماند و این فناوری عمومی شد. امروز نیز بسیاری از کشورها توان انجام حملات سایبری را دارند.
هوش مصنوعی پیشرفته شباهتهایی با همه این موارد دارد. اگر بهترین مدلها بتوانند زیرساختهای حیاتی را مختل کنند یا به تولید عوامل بیماریزای خطرناک کمک کنند، آنگاه مانند سلاحهای هستهای، ممکن است بیش از حد خطرناک برای دسترسی عمومی تلقی شوند.
اما مانند رمزنگاری، اطمینان از اینکه قابلیتهای پیشرفته و اختصاصی هرگز کپی نشوند بسیار دشوار است. مدلهای «اوپنوزن» که قابل دانلود هستند، میتوانند بهسرعت پیشرفت کرده و منتشر شوند. در امنیت سایبری، حتی یک اختلاف کوچک در توان مدلها میتواند پیامدهای بزرگی داشته باشد؛ اگر مهاجم به نسخه ۵ دسترسی داشته باشد و مدافع در نسخه ۴ باقی بماند، همان یک کشف آسیبپذیری بیشتر میتواند سرنوشتساز باشد. با ادغام هوش مصنوعی در تجهیزات نظامی، این منطق میتواند به میدان نبرد نیز کشیده شود.
با این حال، آمریکا منافع اقتصادی عظیمی در رهبری هوش مصنوعی و فروش فناوری خود به سایر کشورها دارد. بسیاری از کارکنان آنتروپیک غیرآمریکایی هستند، بنابراین محدودیتها آنها را نیز تحت تأثیر قرار داده است. متوقف کردن تحقیقات در برترین آزمایشگاههای هوش مصنوعی آمریکا در نهایت میتواند به زیان خود این کشور تمام شود. علاوه بر این، حدود ۸۰ درصد استفاده مصرفی از محصولات این شرکت خارج از آمریکا انجام میشود. در دهه گذشته، با رشد فناوریهای آمریکایی، پرداختهای اروپا به این کشور بابت مالکیت فکری چندین برابر شده است. بنابراین آمریکا نباید شرایطی ایجاد کند که دیگر کشورها به سمت همکاری نزدیکتر با چین، دومین قدرت بزرگ هوش مصنوعی، سوق داده شوند.
این روند ممکن است به ایجاد یک سلسلهمراتب دسترسی منجر شود. پیشرفتهترین قابلیتها بهشدت در اختیار آمریکا باقی میمانند تا برتری در حوزههایی مانند جنگ سایبری و توان نظامی حفظ شود. مدلهای در سطح پایینتر ممکن است به متحدان ارائه شوند، مشابه جنگنده F-35. و نسخههای محدودتر و ایمنتر نیز میتوانند به بازار جهانی عرضه شوند.
چنین آیندهای برای متحدان آمریکا چندان خوشایند نخواهد بود، زیرا آنها فاصله زیادی با شرکتهایی مانند آنتروپیک دارند. این کشورها همین حالا نیز در برابر سیاستهای معاملهمحور آمریکا در حوزههایی مانند تجارت، اتحادها و نظام مالی آسیبپذیرند. هوش مصنوعی میتواند به مهمترین ابزار نفوذ در این میان تبدیل شود.
البته این وابستگی یکطرفه نیست. آمریکا نیز به ماشینهای لیتوگرافی هلندی و کارخانههای تراشهسازی تایوان وابسته است. از سوی دیگر، کشورها میتوانند بهجای تکیه بر مدلهای آمریکایی، به سمت جایگزینهای متنباز «به اندازه کافی خوب» حرکت کنند.
اما اجرای این مدلها نیازمند توان محاسباتی عظیمی است که آمریکا در آن برتری قابلتوجهی دارد—احتمالاً حدود ۱۵ برابر بیشتر از اروپا—و همچنین سرمایهگذاری مداوم بسیار بیشتری. اگر طرحهایی مانند مراکز داده فضایی نیز محقق شوند، این شکاف حتی میتواند بیشتر شود. در برخی تحلیلهای آیندهنگر، سناریویی مطرح شده که در آن اروپا به شدت به زیرساختها و مدلهای آمریکایی وابسته میشود و حتی بخشهایی از اقتصاد و امنیتش تحت تأثیر این وابستگی قرار میگیرد.
در چنین شرایطی، بسیاری از کشورها ممکن است به این نتیجه برسند که بیش از هر زمان دیگری به آمریکا نیاز دارند. با این حال، آنها هنوز میتوانند موقعیت خود را تقویت کنند. کمبود توان محاسباتی به حدی است که ساخت مراکز داده در بسیاری از نقاط جهان منطقی به نظر میرسد، اما اغلب کشورها هنوز درک روشنی از اهمیت این رقابت ندارند.
برای مثال، در بریتانیا طی تنها هفت ماه تا ژوئن ۲۰۲۵، تقاضا برای اتصال به شبکه برق از ۴۱ گیگاوات به ۱۲۵ گیگاوات افزایش یافت—بیش از دو برابر اوج مصرف برق کشور. در همین حال، برخی پروژههای بزرگ مراکز داده به دلیل مقررات و هزینه بالای انرژی متوقف شدهاند.
در اروپا، افزایش تولید انرژی، سادهسازی فرآیندهای برنامهریزی و کاهش مقررات برای توسعهدهندگان مدلها میتواند کمککننده باشد. در شرق آسیا نیز کشورهایی مانند تایوان، ژاپن و کرهجنوبی باید بهجای دوبارهکاری، تلاشهای خود را یکپارچه کنند.
در عین حال، همه کشورها باید از این تصور اشتباه که دولت میتواند بهطور کامل مسیر سرمایهگذاری را هدایت کند، فاصله بگیرند. هدف نباید حمایتگرایی باشد، بلکه باید ایجاد شرایطی باشد که آمریکا تنها کشوری نباشد که اکوسیستم هوش مصنوعی در آن میتواند شکوفا شود.
همانطور که در تجارت و دفاع نیز دیده میشود، پاسخ به رویکرد معاملهمحور آمریکا، شکایت از اتحادها نیست، بلکه تقویت توان داخلی است.