در اواخر سپتامبر، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و فیلد مارشال آصیم منیر، رئیس ارتش این کشور، در دفتر بیضیشکل کاخ سفید با رئیسجمهور دونالد ترامپ دیدار کردند. این ملاقات غیرمعمول بود؛ هیچ رسانهای حضور نداشت و بیانیهای صادر نشد. تنها شواهد موجود، تصاویری است که کاخ سفید منتشر کرد. در یکی از عکسها، فیلد مارشال منیر یک جعبه حاوی نمونههای معدنی را به ترامپ نشان میدهد. این آخرین نشانه از دوستی غیرمنتظره بین ترامپ و فیلد مارشال بود. آنها همچنین در ژوئن همان سال، یک ماه پس از یک اختلاف نظامی چهار روزه بین پاکستان و هند، ناهار خصوصی هم داشتند. اما آیا واقعاً یک رابطه رو به رشد بین این دو رهبر میتواند تنها بر وعده مواد معدنی پاکستان استوار باشد؟
از نگاه اول، آینده ذخایر معدنی پاکستان روشن به نظر میرسد. معدن رکو دیق در استان بلوچستان ممکن است یکی از بزرگترین ذخایر دستنخورده جهان از مس و طلا باشد؛ موادی که برای گذار انرژی حیاتی هستند. پیشبینی میشود بهرهبرداری از این معدن طی چهار دهه حدود ۱۵۰ میلیارد دلار درآمد ایجاد کند. از سال ۱۹۹۳ شرکتهای بینالمللی مختلف تلاش کردهاند این معدن را عملیاتی کنند، اما نگرانیهای مالی، حقوقی و سیاسی مانع موفقیت آنها شده است.
اکنون شرکت کانادایی «باریک» در یک کنسرسیوم با سه شرکت دولتی پاکستان و دولت استان بلوچستان قرار دارد و قرار است عملیات معدنی امسال آغاز شود. بانک جهانی و بانک توسعه آسیایی اخیراً بودجه پروژه را تصویب کردهاند و مؤسسات مالی آمریکا نیز در حال بررسی وامهای یکباره تا سقف یک میلیارد دلار برای این معدن هستند.
با این حال، پروژه با ریسکهای فراوانی مواجه است:
معدن به افغانستان و ایران، دو همسایه نامطمئن، نزدیک است.
فعالیتهای تروریستهای جداییطلب بلوچ در شرق بلوچستان میتواند پروژه را مختل کند.
مؤسسه استرالیایی «اقتصاد و صلح» پاکستان را پس از بورکینافاسو، دومین کشور جهان از نظر آسیبپذیری در برابر تروریسم ارزیابی کرده است.
مشکل دیگر نحوه حمل و نقل کنسانترههای مس و طلا پس از استخراج است. برنامه فعلی استفاده از بندری دورافتاده در نزدیکی کراچی است، نه بندر گوادر که توسط چین ساخته شده و نزدیکتر است. مواد معدنی باید حدود ۱۳۳۰ کیلومتر از طریق راهآهن طی کنند که بخش زیادی از آن در وضعیت نامناسب قرار دارد.
برای سالها، چین وعده یک بسته مالی ۷ میلیارد دلاری برای بهروزرسانی خطوط راهآهن داده بود، اما در سالهای اخیر عقبنشینی کرده است. دولت پاکستان اخیراً بسته مالی ۳۹۰ میلیون دلاری تصویب کرده، بدون آنکه منبع تأمین آن مشخص باشد. بانک توسعه آسیایی نیز در مذاکرات پیشرفته برای ارائه وام یکباره ۲ میلیارد دلاری به دولت است (علاوه بر وام ۴۱۰ میلیون دلاری برای معدن).
واکنش چین به تلاش پاکستان برای کاهش وابستگی به این کشور نامشخص است، اما چین اهرم زیادی برای فشار ندارد. سالها از طریق کریدور اقتصادی چین-پاکستان (CPEC) و پروژههای بزرگ زیرساختی به دنبال تثبیت موقعیت خود بود، اما اکنون به آرامی از سرمایهگذاری در پروژههای بزرگ مانند جادهها، معادن و بنادر عقبنشینی میکند و تمرکز خود را بر نسخه دوم CPEC، یعنی توسعه دانش، فناوری و پایداری قرار داده است.
تولید معدن رکو دیق تا سال ۲۰۲۸، آخرین سال ریاستجمهوری ترامپ، ادامه خواهد داشت. فرصت ایجادشده توسط هیجان جهانی نسبت به مواد معدنی، احیای روابط آمریکا و پاکستان و افزایش فرصتطلبی تجاری، محدود است. اگر معدن اکنون راهاندازی نشود، وعده توسعه اقتصادی در پاکستان ممکن است همچنان مدفون بماند — درست مانند طلای آن.