پس از حدود یک قرن تلاش ریاضیدانان، مسئلهای از مهمترین مسائل حلنشده ریاضی بار دیگر خبرساز شده است؛ این بار نه به دلیل یک کشف انسانی، بلکه به دلیل ادعای یک شرکت هوش مصنوعی.
شرکت OpenAI اعلام کرده است که گروهی از عاملهای هوش مصنوعی این شرکت توانستهاند مسئله معروف ناویر–استوکس را حل کنند؛ یکی از هفت مسئله جایزه هزاره که برای حل هرکدام یک میلیون دلار جایزه تعیین شده است.
اما این ادعا فقط یک موفقیت فنی نیست؛ بلکه پرسشهای بزرگی درباره نقش هوش مصنوعی در آینده علم ایجاد کرده است.
معادلات ناویر–استوکس برای توضیح حرکت سیالات استفاده میشوند؛ از جریان هوا روی بال هواپیما گرفته تا حرکت نفت در لولهها و رفتار پلاسما در ستارگان.
دانشمندان سالها از این معادلات استفاده کردهاند، اما هنوز یک سؤال اساسی درباره خود آنها بدون پاسخ مانده بود:
آیا ممکن است این معادلات در شرایطی خاص دچار شکست شوند و نقطهای ایجاد شود که سرعت یا مقدار دیگری از سیال به بینهایت برسد؟
چنین نقطهای در ریاضیات تکینگی نامیده میشود.
تا امروز، هیچ ریاضیدانی نتوانسته بود وجود چنین حالتی را ثابت کند یا نمونهای واقعی از آن پیدا کند.
طبق اعلام OpenAI، دانشمندان این شرکت در اواخر ماه اوت یک مدل جدید هوش مصنوعی را آموزش دادند و گروههایی از عاملهای هوشمند را برای کار روی مسائل پیچیده ریاضی فعال کردند.
این عاملها میتوانستند:
اطلاعات علمی را بررسی کنند،
کد اجرا کنند،
و با یکدیگر همکاری کنند.
پس از شروع کار روی مسائل باز ریاضی، تمرکز اصلی آنها روی مسئله ناویر–استوکس قرار گرفت.
OpenAI میگوید پس از ۸۸ ساعت کار، حدود ۱۰ هزار عامل هوش مصنوعی توانستند راهحلی پیدا کنند.
این فرآیند شامل:
حدود ۲.۷ میلیون پیام بین عاملها
و مصرف حداقل ۶.۵ میلیون دلار منابع محاسباتی
بوده است.
نتیجه اعلامشده، پیدا کردن الگویی از یک گرداب سیال است که سرعت آن بدون کنترل افزایش پیدا میکند و به یک تکینگی میرسد.
اینجا بخش بحثبرانگیز ماجرا شروع میشود.
اگر این مسئله واقعاً حل شده باشد، سؤال بعدی این است:
آیا OpenAI باید جایزه یک میلیون دلاری را دریافت کند؟
پاسخ ساده نیست.
چرا که همزمان گروهی دیگر از ریاضیدانان نیز روی همین موضوع کار میکردند.
OpenAI میگوید پس از شنیدن اینکه تریستان باکمستر از دانشگاه نیویورک و لِوِنت آلپگه از شرکت Anthropic به یک راهحل نزدیک شدهاند، کار خود را آغاز کرده است.
این دو ریاضیدان بعداً نسخهای از کار خود را منتشر کردند که هنوز کامل نیست، اما به نتیجه نهایی نزدیک است.
این اتفاق یک بحث مهمتر را ایجاد کرده است.
اگر یک هوش مصنوعی بتواند یک مسئله بزرگ علمی را حل کند، اعتبار این کشف به چه کسی میرسد؟
به سازندگان هوش مصنوعی؟
به دانشمندانی که مدل را ساختهاند؟
یا به خود سیستم هوش مصنوعی؟
همچنین این سؤال مطرح شده که آیا هوش مصنوعی میتواند مانند دانشمندان انسانی، مسیرهای جدیدی برای تحقیقات آینده باز کند یا فقط پاسخهایی بر اساس اطلاعات قبلی تولید میکند.
یکی دیگر از پرسشها این است که آیا ممکن است تحقیقات قبلی ریاضیدانان، بهطور ناخواسته در دادههای آموزشی مدلهای هوش مصنوعی وجود داشته باشد؟
باکمستر احتمال چنین موضوعی را مطرح کرده است.
OpenAI نیز گفته که نمیتواند این احتمال را کاملاً رد کند.
OpenAI اعلام کرده که قصد دریافت جایزه یک میلیون دلاری را ندارد.
اما اهمیت اصلی این اتفاق، پول جایزه نیست.
این ماجرا نشان میدهد هوش مصنوعی ممکن است به مرحلهای برسد که نهتنها ابزار محاسبه باشد، بلکه در فرآیند کشف علمی نیز نقش داشته باشد.
در آینده شاید پرسش اصلی این نباشد که «آیا هوش مصنوعی میتواند مسائل سخت را حل کند؟»
بلکه این باشد:
وقتی یک ماشین به یک کشف علمی میرسد، تعریف ما از دانشمند، خلاقیت و خودِ کشف علمی چه تغییری خواهد کرد؟