در مطلب قبلی دربارهٔ چرایی گرایش انسان به لذت‌های زودگذر صحبت کردیم و دیدیم که چگونه عواملی مانند تنهایی، اضطراب، بی‌حوصلگی، نداشتن هدف و فشارهای زندگی می‌توانند انسان را به سمت تجربه‌هایی سوق دهند که اگرچه در لحظه خوشایندند، اما اثر چندانی بر رضایت بلندمدت او ندارند.
چرا انسان به لذت‌های زودگذر گرایش پیدا می‌کند؟
اما شناخت دلایل این گرایش، تنها بخشی از مسئله است. پرسش مهم‌تر این است که انسان‌ها چگونه می‌تواند از چنین رفتارهایی فاصله بگیرد؟ آیا صرفاً با تصمیم گرفتن و کنار گذاشتن یک عادت می‌توان از آن رها شد، یا برای رسیدن به این هدف باید به سراغ عواملی رفت که انسان را به آن رفتار سوق داده‌اند؟
شاید نخستین قدم برای تغییر، صادق بودن با خود باشد. پیش از آنکه بخواهیم عادتی را کنار بگذاریم، باید از خود بپرسیم چه چیزی ما را به سمت آن می‌کشاند. آیا از تنهایی فرار می‌کنیم؟ آیا در زندگی روزمره احساس رضایت نداریم؟ آیا با مشکلاتی روبه‌رو هستیم که توانایی مواجهه با آن‌ها را نداریم؟ پاسخ به این پرسش‌ها می‌تواند مسیر تغییر را روشن‌تر کند؛ زیرا تا زمانی که مسئلهٔ اصلی باقی است، کنار گذاشتن یکی از راه‌های فرار از آن، لزوماً به معنای حل شدن مشکل نیست.
برای مثال، فردی را تصور کنیم که ساعت‌های زیادی را در فضای مجازی می‌گذراند. شاید مشکل اصلی او صرفاً علاقه به تلفن همراه نباشد؛ شاید در زندگی واقعی ارتباطات رضایت‌بخشی ندارد، از روزمرگی خسته شده یا هدف مشخصی برای دنبال کردن ندارد. در چنین شرایطی، محدود کردن زمان استفاده از تلفن همراه به‌تنهایی کافی نیست. او باید برای بهبود روابط خود تلاش کند، فعالیتی پیدا کند که در آن احساس پیشرفت داشته باشد و برای روزهایش هدف‌هایی واقعی در نظر بگیرد. وقتی زندگی واقعی برای انسان جذاب‌تر و پربارتر شود، وابستگی به سرگرمی‌های بی‌پایان نیز می‌تواند به‌تدریج کاهش پیدا کند.
همین مسئله دربارهٔ سیگار کشیدن نیز اهمیت دارد. گاهی فرد برای فرار از فشارهای روانی، مشکلات خانوادگی، احساس تنهایی یا حتی برای پذیرفته شدن در یک جمع به سیگار روی می‌آورد. اما آیا سیگار واقعاً مشکلی را حل می‌کند؟ اختلافات خانوادگی را برطرف می‌کند؟ اعتمادبه‌نفس از دست‌رفته را بازمی‌گرداند؟ یا آیندهٔ مبهم انسان را روشن می‌کند؟ پاسخ روشن است. سیگار ممکن است برای مدتی کوتاه احساس آرامش ایجاد کند، اما نه‌تنها مشکلات را از بین نمی‌برد، بلکه با ایجاد وابستگی، مسئلهٔ تازه‌ای نیز به آن‌ها اضافه می‌کند. افزون بر این، آسیب‌های آن به سلامت جسمی، تنفس و قلب محدود نمی‌شود و می‌تواند سال‌ها از کیفیت زندگی انسان بکاهد. بنابراین راه درست، پیدا کردن راهی برای حل مشکلات و یاد گرفتن شیوه‌های سالم‌تر مواجهه با فشارهای زندگی است؛ نه وابسته شدن به چیزی که خود به مشکلی تازه تبدیل می‌شود.
در مورد مصرف مواد، توجه به این موضوع حتی ضروری‌تر است. کسی که برای فرار از رنج، اضطراب یا شرایط دشوار زندگی به مواد پناه می‌برد، ممکن است در ابتدا تصور کند راهی برای آرام کردن خود پیدا کرده است؛ اما این آرامش موقت می‌تواند به وابستگی‌ای تبدیل شود که زندگی، روابط، سلامت و آیندهٔ او را تحت تأثیر قرار می‌دهد. در اینجا صرفاً نصیحت کردن یا دعوت فرد به داشتن اراده کافی نیست. باید به مشکلاتی که او با آن‌ها دست‌وپنجه نرم می‌کند توجه کرد، امکان گفت‌وگو و حمایت را فراهم آورد و در صورت وجود وابستگی، از کمک تخصصی برای درمان استفاده کرد. گاهی فرد بیش از آنکه به سرزنش نیاز داشته باشد، به کسی نیاز دارد که مشکلش را جدی بگیرد و برای بیرون آمدن از آن کنارش باشد.
در مواجهه با محتوای جنسی و تصاویر خشونت‌آمیز نیز باید به همین اندازه به ریشهٔ رفتار توجه کرد. اگر فرد برای فرار از بی‌حوصلگی، تنهایی یا احساس خلأ به دنبال محرک‌های شدید و تکرارشونده می‌رود، صرفاً دور شدن از یک صفحه یا منبع خاص نمی‌تواند پاسخ کاملی باشد. او باید به تدریج برای زندگی خود تجربه‌های متنوع‌تر و رضایت‌بخش‌تری بسازد و یاد بگیرد هر زمان با احساسات ناخوشایند روبه‌رو شد، به جای پناه بردن به هر محرکی که توجهش را منحرف می‌کند، با آن احساسات مواجه شود. همچنین باید بداند که تکرار برخی رفتارها می‌تواند به عادت‌هایی تبدیل شود که کنترل آن‌ها دشوارتر است و بر روابط، تمرکز و زندگی روزمره اثر بگذارد. در چنین شرایطی، کمک گرفتن از مشاور راهی منطقی برای حل مسئله است، نه دلیلی برای شرمندگی.
نکتهٔ مهم دیگر این است که انسان نباید تمام زندگی خود را به محروم کردن خویش از لذت‌ها تبدیل کند. اگر قرار باشد کسی فقط سیگار را کنار بگذارد، استفاده از فضای مجازی را محدود کند یا از تماشای محتوای آسیب‌زا فاصله بگیرد، اما همچنان هیچ شادی، هدف یا ارتباط رضایت‌بخشی در زندگی نداشته باشد، احتمالاً تغییر برایش دشوار خواهد بود. انسان به چیزی نیاز دارد که برای آن تلاش کند و از رسیدن به آن احساس رضایت داشته باشد. دوستی‌های سالم، ارتباط بهتر با خانواده، یادگیری، هنر، مطالعه، ورزش و تجربهٔ موفقیت‌های کوچک می‌توانند به زندگی معنا و نشاط بیشتری ببخشند. البته هیچ‌کدام از این موارد جای درمان تخصصی وابستگی را نمی‌گیرند، اما می‌توانند بخشی از زندگی سالم‌تری باشند که فرد در تلاش برای ساختن آن است.
در نهایت، باید پذیرفت که تغییر همیشه آسان و سریع نیست. مشکلاتی که در طول زمان شکل گرفته‌اند، معمولاً با یک تصمیم کوتاه برطرف نمی‌شوند. گاهی لازم است انسان از دیگران کمک بگیرد، در روابط خود تجدیدنظر کند، شیوهٔ زندگی‌اش را تغییر دهد و حتی با بخش‌هایی از گذشتهٔ خود روبه‌رو شود. مهم این است که به جای جنگیدن بی‌پایان با نشانه‌های یک مشکل، برای برطرف کردن خود مشکل تلاش کند.
زندگی انسان نباید به مجموعه‌ای از فرارهای کوتاه از واقعیت تبدیل شود. لذت‌های زودگذر شاید برای لحظاتی ما را از مشکلات دور کنند، اما هیچ‌کدام نمی‌توانند جای زندگی‌ای را بگیرند که در آن احساس آرامش، معنا و رضایت داشته باشیم. شاید رهایی واقعی زمانی آغاز شود که به جای جست‌وجوی راهی برای فراموش کردن مشکلات، تصمیم بگیریم آن‌ها را حل کنیم و دوباره اختیار زندگی خود را به دست بگیریم.
