
در دهههای اخیر میل به سفر در انسانها بیشتر شده است، طبق آمارهای اقتصادی، گردشگری یکی از پردآمدزاترین صنعتهای جهان است و نقش مهمی در رشد و توسعه اقتصادی کشورها دارد. در این راستا بازارهای متنوع گردشگری از جمله گردشگری قابل دسترس ظهور کرده که محصولات و خدمات خود را به طیف وسیعی از جامعه همچون معلولان، سالمندان، زنان باردار ، کودکان و تمام افرادی که به هر علتی ممکن است برای استفاده از خدمات رایج گردشگری با مشکل مواجه باشند، ارائه میدهد.در واقع افراد معلول فرصت کمتر یا بسیار محدودی برای لذت بردن از فعالیت های گردشگری را دارند . این محدودیت فقط به علت معلولیت انها نبوده و دلایل دیگر از جمله ناتوانی دولت و صنعت گردشگری برای قابل دسترس کردن حمل نقل ،مراکز اقامتی و مراکز گردشگری دارد .کمبود یا نبود تاسیسات و امکانات برای افراد معلول در ایران به این معناست که صنعت گردشگری نتوانسته حداکثر بهره را از مسافران معلول و خانواده های انها ببرد در حالی که این گروه پتانسیل کافی برای افزایش تعداد گردشگران و ایجاد تحول در این صنعت را دارد.
تحقیقات متعددی بهویژه در دو دهه اخیر اهمیت توجه به افراد با توانایی کمتر در بخش سفر و گردشگری را از ابعاد اقتصادی، اجتماعی، روانشناختی و حقوقبشری به اثبات رساندهاند.
ایران کشوری است که جمعیت آن در حال پیرشدن است و از طرفی جزء کشورهای نخست در آمار تصادفات است. متأسفانه بسیاری از معلولیتها ناشی از افزایش سن (سالمندی) و تصادفات است و در نتیجه هشت سال دفاع مقدس و جنگ تحمیلی، جانبازان هم به این آمارها اضافه شدهاند.
گردشگری در دسترس، فرایند توانمندسازی افراد ناتوان جسمی و سالمندان براساس اصول عدالت و استقلال و کرامت از طریق ارائه خدمات و محصولات و محیطهای گردشگری متناسب با محدودیت های این افراد است.
این تعریف شامل افرادی با ناتواناییهای حرکتی، بصری، شنوایی و شناختی میشود.
· با طیف وسیعی از افراد جامعه (سالمندان، افراد دارای معلولیت، بیماران با نیاز های خاص و…) روبهرو هستیم. به استناد امار سازمان بهداشت جهانی حدود 10 درصد از افراد هر جامعه دچار معلولیت هستند. سالمندان بهعنوان قسمتی از جامعه هدف گردشگری در دسترس حدود شش میلیون از افراد جامعه ما را تشکیل میدهند.
· بسیاری از این افراد ترجیح میدهند در زمان خلوتتر به سفر بروند که خود به کاهش فصلیبودن صنعت گردشگری کمک میکند.
· فراهم کردن اطلاعات و امکانات در دسترس جذابیتی برای مشتریان ایجاد کرده و به مقصد مزیت رقابتی میدهد و در نتیجه کیفیت در چرخه گردشگری بالا میرود.
· افراد با نیاز های خاص اغلب با همراه به سفر میروند. طبق یک نظرسنجی درباره تعداد همراهان افراد با نیاز های ویژه، تخمین زده شده که بهطور میانگین، هر شخص با نیاز های ویژه به همراه 9/1 نفر به مسافرت میرود.
· با ارتقای این نوع گردشگری، صنعت گردشگری قادر به جذب بازدیدکنندگان بیشتر است و افرادی که با نوعی محدودیت روبهرو هستند تمایل دارند مدت بیشتری در مقصد بمانند.
· افرادی که دارای محدودیت هستند اغلب مسافران وفاداری هستند.
تورگردانها (توراپراتور) یک واحد فعال اقتصادی است که خدمات برنامهریزی و اجرای بسته سفر را برای افراد فراهم میکند و این بستهها برای تمامی مسافران با هر نوع نیازی یکسان است. این در حالی است که افراد با محدودیتهای جسمی و حرکتی یا سالمندان برای سفر نیازهای ویژهای دارند که توجه نکردن به این نیاز ها در بسیاری از موارد باعث انصراف فرد از سفر میشود
تاسیس یک توراپراتور که از نیاز های این افراد آگاه باشد و محدودیتهای آنها را در سفر به حداقل برساند نهتنها باعث میشود این اقلیت به بازار گردشگری وارد شوند، بلکه باعث کارآفرینی هم میشود.
بازگرداندن افرادی که بهدلیل محدودیتهای جسمی و حرکتی از جریان اصلی گردشگری کنار گذاشته شدهاند به نوبه خود باعث ارتقای اقتصاد گردشگری در شهر مقصد میشود. از طرفی بستههای سفر تنها شامل گردشگری تاریخی در شهر ها نمیشود، بلکه شامل گونههای مختلف گردشگری میشود که علاوه بر بُعد اقتصادی باعث اشاعه بیشتر فرهنگ و آداب و رسوم این منطقه میشود.از جمله این گونهها:
گردشگری غذا ، گردشگری طبیعت ،گردشگری خلاق ،گردشگری سلامت ، گردشگری ماجرا جویانه ، گردشگری رویداد،گردشگری ورزشی و...
تعداد بسیار زیادی شرکت و موسسههای گردشگری در دنیا وجود دارند که بستههای سفر را متناسب با محدودیتهای افراد طراحی میکنند. همچنین سایت ها و اپلیکیشنهایی که این شرکتها و خدماتشان را به جهان معرفی میکنند.
بهدلیل عدم وجود چنین موسسه و شرکتی در کشور، ایران بهعنوان کشور دسترسناپذیر شناخته میشود. در حالی که با تاسیس یک اژانس مسافرتی تخصصی میتوان شاهد ورود توریستهای دارای معلولیت به شهر بود.
با توجه به آمارهای موجود از تعداد افراد معلول و سالمند در ایران، نیاز به توسعه گردشگری قابل دسترس احساس میشود، چراکه این موضوع میتواند یک بازار بالقوه برای صنعت گردشگری باشد. لازمه این توسعه، مناسبسازی زیرساخت های گردشگری برای افراد با نیاز خاص است. افراد ناتوان نهتنها نیازهای متفاوتی برای تفریحات خود دارند، بلکه به مکانهای اقامتی خاص با امکانات و تجهیزات در دسترس نیازمندند. پس توسعه گردشگری برای ناتوانان جسمی و ایجاد و تهیه تسهیلات و زیرساختها و ارائه خدمات بهویژه برای انها نهتنها فرصتی است برای رونق این شاخه از گردشگری، بلکه گامی است برای تامین نیازهای روحی و روانی این گروه از جامعه..
نویسنده:نسیم خرسندی