یکی از شایعترین مشکلاتی که بعد از جراحی سرطان پیش میآید، تورم اعضای بدن و احساس سنگینی هست که بهش میگن لنفادم. این مشکل معمولاً به خاطر آسیب به مسیرهای لنفاوی یا برداشتن غدد لنفاوی در حین عمل ایجاد میشه. درمانهای سرطان مثل جراحی، شیمیدرمانی و رادیوتراپی هم میتونن روی سیستم لنفاوی تأثیر بذارن و احتمال لنفادم رو بیشتر کنن. به همین دلیل کاملاً قابل درکه که چرا بعد از درمان سرطان این تورمها پیش میآد.
خوشبختانه پیشگیری و کنترل لنفادم کاملاً ممکنه، به خصوص اگه از همون اول درمان، آموزش درست ببینید و تحت نظر متخصص باشید. مراقبتهای خوب بعد از عمل، حرکات ملایم و مراجعه منظم به لنفوتراپیست میتونه جلوی ایجاد یا بدتر شدن لنفادم رو بگیره و کیفیت زندگیتون رو حفظ کنه.
خیلی از بیماران میپرسن که جراحی و درمان سرطان چه تأثیری روی لنفادم داره و آیا میشه همزمان هر دو رو درمان کرد یا باید صبر کرد تا درمان سرطان تموم بشه؟ در ادامه به صورت ساده براتون توضیح میدم.
جراحی سرطان گاهی باعث ایجاد یا بدتر شدن لنفادم میشه. چون برای جلوگیری از پخش شدن سرطان، مجبوریم بخشی از غدد لنفاوی یا مسیرهای لنفاوی رو برداریم. این کار جریان طبیعی مایع لنف رو مختل میکنه و باعث میشه مایع در بافتها جمع بشه. نتیجهاش تورم، سنگینی و سفتی در دست، پا یا جاهای دیگهست.
علاوه بر این، درمانهای دیگه مثل رادیوتراپی و شیمیدرمانی هم میتونن التهاب و فیبروز ایجاد کنن و مشکل رو شدیدتر کنن. کسانی که جراحی پستان، غدد زیر بغل، لگن یا شکم داشتن، بیشتر در خطرن.
در بعضی بیماران هم تورم سر و گردن ایجاد میشه که به خاطر آسیب غدد لنفاوی گردن هست. اگه زود متوجه بشید و لنفوتراپی شروع کنید، میتونید جلوی پیشرفتش رو بگیرید.
داروهای شیمیدرمانی هم میتونن احتمال لنفادم رو افزایش بدن. این داروها روی سلولهای سرطانی اثر میذارن، اما گاهی به سلولهای سالم و مخصوصاً غدد لنفاوی هم آسیب میزنن و عملکردشون رو کند میکنن.
بعضی داروها (مثل داروهای گروه تاکسان) آسیب جدیتری به سیستم لنفاوی میزنن و حتی میتونن باعث سفت شدن بافتها (فیبروز) بشن. به همین دلیل بعد از شیمیدرمانی ممکنه دستها یا جاهای دیگه سفت و متورم بشن.
رادیوتراپی مثل اینه که سلولهای سرطانی باقیمونده رو با اشعه میسوزونیم. معمولاً در ناحیه پستان و زیر بغل انجام میشه. این درمان میتونه پوست و بافتهای زیرش رو آسیب بزنه و به غدد و عروق لنفاوی هم صدمه بزنه. در نتیجه تورم پستان یا نواحی اطراف شایع میشه.
اگه زود اقدام کنید (مثل بانداژ درست و ماساژ لنفاوی) میتونید التهاب رو کم کنید و از سفت شدن دائمی بافت جلوگیری کنید.
جراحی بازسازی (مثل بازسازی پستان) هم میتونه روی لنفادم تأثیر بذاره. بعضی روشها فشار روی مسیرهای لنفاوی میذارن و تورم رو بیشتر میکنن، ولی اگه روش مناسب انتخاب بشه حتی میتونه کمک کنه. حتماً قبلش با جراح پلاستیک و لنفوتراپیست مشورت کنید.
بله، حتماً! فایده درمان سرطان خیلی بیشتر از عوارضشه. هدف اینه که شما زنده بمونید و زندگی عادیتون رو ادامه بدید. پروتکلهای درمانی استاندارد برای همین طراحی شدن. در عین حال، با کمک تیم متخصص (لنفوتراپیست و بقیه) میتونیم عوارض رو به حداقل برسونیم.
البته همه بیماران این مشکلات رو ندارن. بعضیها رگهای لنفاوی مقاومتری دارن و کمتر آسیب میبینند.
بهتره درمان لنفادم رو به تعویق نندازید! حتی حین شیمیدرمانی یا رادیوتراپی میتونید شروع کنید. اگه صبر کنید و ورم بدتر بشه، درمان سرطان هم سختتر میشه. بهترین کار اینه که لنفوتراپیست از همون اول همراهتون باشه و هر دو درمان رو با هم پیش ببرید.
پیشگیری همیشه بهتر از درمانه. قبل از جراحی، وزنتون رو کنترل کنید، تمرینات تنفسی سبک انجام بدید و با جراح در مورد تکنیکهایی که کمتر به لنف آسیب بزنه صحبت کنید.
اول باید پیش یک لنفوتراپیست مجرب برید تا تمام نواحی (زیر بغل، کشاله ران، پستان و قفسه سینه) رو خوب معاینه کنه. بعد با ماساژهای تخصصی (MLD) و مراقبت درست، از بدتر شدن جلوگیری میکنیم. خوشبختانه انجام همزمان این ماساژها با شیمیدرمانی و رادیوتراپی معمولاً مشکلی ایجاد نمیکنه و حتی کمککنندهست.
یکی از مشکلات رایج بعد از جراحی پستان، ورم دست هست. با مراقبت پوست، تمرینات سبک و فیزیوتراپی میشه کنترلش کرد.
مهم: هرگز غدد لنفاوی آسیبدیده رو خودتون ماساژ ندید! لنفوتراپیست نواحی سالم رو ماساژ میده تا مایع از نواحی مشکلدار به جاهای خوب هدایت بشه. حتماً باید زیر نظر متخصص انجام بشه.
همراهی لنفوتراپیست حین درمان سرطان خیلی کمککنندهست. اون بهترین تصمیم رو برای پوست آسیبدیده، فیبروز، بانداژ و محدودیت حرکت شانه میگیره. این کار باعث میشه درمان سرطان بهتر پیش بره.
درمان همزمان خیلی مهمه چون هم سرطان و هم درمانهاش میتونن سیستم لنفاوی رو ضعیف کنن. اگه لنفادم رو عقب بندازید، فیبروز بیشتر میشه و کار رو سختتر میکنه.
تحقیقات نشون داده ماساژ تخصصی لنفاوی نه تنها سرطان رو پخش نمیکنه، بلکه به سیستم ایمنی هم کمک میکنه. لنفوتراپیست باید تمام نواحی بدن رو به صورت حرفهای ماساژ بده تا مایع لنف بهتر تخلیه بشه و شما راحتتر درمان رو پشت سر بگذارید.