نارسایی قلبی، یکی از شایعترین و درعینحال پیچیدهترین بیماریهای قلبی است که در مراحل پیشرفته میتواند جان بیمار را تهدید کند. در این شرایط، راهحلهای دارویی گاهی کافی نیستند و نیاز به کمک مکانیکی احساس میشود. یکی از مهمترین فناوریهای نجاتبخش در این زمینه، دستگاه کمکی پمپاژ قلب یا همان VAD (Ventricular Assist Device) است.
این مقاله بهصورت جامع و با زبانی روان، به معرفی این دستگاه، عملکرد، انواع، مراقبتها و تجربه اجرای آن در شهر اهواز میپردازد.
دستگاه کمک به پمپاژ قلب یا دستگاه کمکی بطن (VAD) یک ابزار مکانیکی پیشرفته است، که به قلب کمک میکند تا خون را بهطور مؤثر در بدن گردش دهد. این دستگاه، معمولاً برای بیمارانی استفاده میشود که قلبشان به دلیل بیماریهایی مانند کاردیومیوپاتی یا نارسایی قلبی پیشرفته، توانایی کافی برای پمپاژ خون ندارد.(منبع: دکنر رضایی کلانتری)
پُل به پیوند قلب: بیمار منتظر دریافت قلب اهداشده است.
درمان طولانیمدت (مقصد نهایی): بیمار کاندید پیوند نیست.
پُل به بهبودی: موقتی تا بهبود عملکرد قلبی.
این دستگاهها بسته به بطن هدف (چپ، راست یا هر دو) تقسیم میشوند:
رایجترین نوع، مخصوص بیمارانی است که بطن چپ آنها نارسایی شدید دارد.
کمتر رایج، مخصوص نارسایی بطن راست.
برای بیمارانی که هر دو بطن به شدت آسیب دیدهاند.
عملکرد VAD بهصورت پمپ مکانیکی است که از بطن آسیبدیده خون را میگیرد و با فشار مناسب وارد آئورت یا سرخرگ ریوی میکند. این دستگاهها معمولاً شامل موارد زیر هستند:
پمپ داخلی یا قابل کاشت
کنترلکننده خارجی
باتری یا منبع تغذیه خارجی
این تصمیم توسط تیم تخصصی قلب و جراحی قلب گرفته میشود. برخی از معیارهای اصلی:
نارسایی شدید قلبی با علائم پایدار با وجود درمانهای دارویی
پایین بودن برونده قلبی
نیاز به پیوند اما عدم دسترسی سریع به قلب اهدایی
برخی بیماران مسن یا دارای بیماریهای زمینهای که کاندید پیوند نیستند
افزایش چشمگیر امید به زندگی
بهبود کیفیت زندگی
کاهش نیاز به بستری مکرر
خطر عفونت
احتمال لخته خون
نیاز به مراقبت دائمی از محل خروج سیمها
هزینه نسبتاً بالا
بیمارانی که VAD دریافت میکنند باید آموزشهای ویژهای ببینند:
کنترل منظم INR (در صورت نیاز به وارفارین)
رعایت بهداشت محل خروج کابل
همراه داشتن باتری اضافه
ویزیتهای منظم با پزشک
در بعضی موارد، نیاز به بازآموزی خانواده بیمار نیز ضروری است تا مراقبت در منزل بهدرستی انجام شود.
هرچند این عمل عمدتاً در مراکز پیشرفته انجام میشود، اما در سالهای اخیر، اجرای عمل کاشت VAD در برخی مراکز جراحی قلب در جنوب کشور، از جمله توسط دکتر رامتین رضایی کلانتری در اهواز نیز ممکن شده است. تجربه ایشان در انجام این عمل، بهویژه در بیمارانی که نیاز فوری به پُل درمانی داشتند، نشان میدهد که این تکنولوژی نهتنها در پایتخت، بلکه در مناطق دیگر ایران نیز در حال گسترش است.
ممکن است VAD با دستگاههایی مثل پیسمیکر یا ICD اشتباه گرفته شود.
ویژگیVADپیسمیکرICDنوع عملکردپمپ خونتحریک الکتریکیشوکدهیهدفکمک به پمپاژاصلاح کندی ضرباندرمان آریتمی خطرناکمحل کاشتدر قفسه سینه و شکمدر زیر پوست سینهدر زیر پوست سینه
تکنولوژی ساخت دستگاههای VAD بهسرعت در حال پیشرفت است. نسلهای جدید:
سبکتر و کمصداتر شدهاند
عمر باتری بالاتری دارند
اتصال بیسیم و کنترل هوشمند دارند
در ایران نیز با ورود این تکنولوژی به شهرهایی مثل اهواز، امید تازهای به بیماران نارسایی قلبی داده شده است.
دستگاه کمک پمپاژ قلب (VAD) برای بیمارانی که قلبشان دیگر توان پمپاژ مؤثر را ندارد، یک نجات واقعی است. این فناوری نهتنها باعث افزایش بقا، بلکه موجب بهبود کیفیت زندگی بیماران نیز میشود. انجام این عمل توسط تیمهای مجرب از جمله در اهواز، نشاندهنده رشد و توسعه خدمات پیشرفته درمانی در کشور است.