
چابک به معنی چست و چابک، زرنگ است و به معنی بلند و جای بلند هم گفته میشود (عمید، 1387 : 724).
واژهی چابک در فرهنگ لغات، به معنای حرکت سریع، چالاک، فعال، توانایی حرکت به صورت سریع و آسان، و قادر بودن به تفکر به صورت متهورانه و با یک روش هوشمندانه بهکار گرفته شده است(جعفرنژاد، شهایی، 1386 :7).
شریفی و ژانگ میگویند: چابکی از ترکیب دو فاکتور اصلی بوجود میآیند. اول پاسخ گویی به تغییرات (پیش بینی شده یا غیر منتظره) از راه صحیح و زمان مقتضی و دوم استفاده از تغییر و بدست آوردن برتری از فرصتهای آن (شریفی و ژانگ ، 1999 : 10).
هنگامی که در مسألهای آشفتگی وتلاطم وجود داشته باشد چابکی یکی از کلیدهای حل مسأله است. چابکی به توانایی پاسخگویی به تغییرات پیش بینی نشده محیط متلاطم کسب و کار گفته میشود. چابکی به مفهوم تندی، سرعت، سبکی و زیرکی است و به خلاقیت و نوآوری نیاز دارد. ... چابکی به توانایی خلاقیت و پاسخگویی به تغییرات به منظور رسیدن به منافع مورد نظر در یک محیط متلاطم کسب و کار اطلاق میگردد. چابکی به توانایی برقراری تعادل بین انعطاف پذیری و ثبات و پایداری گفته میشود. انعطاف پذیری پاسخی به تغییرات برنامهریزی شده است در حالی که چابک بودن، محدودیتهای تغییر را در حالت حداقل میبیند و هر تغییری (غیر قابل پیش بینی و برنامهريزي نشده) را محتمل میداند (شمس ، راضی. 1386: 2).
ماسكل[1]( 2001 :5) چابکی را توانايي رونق و شكوفايي در محيط داراي تغيير مداوم و غيرقابل پيشبيني تعريف كرده است. از اين بابت، سازمانها نبايد از تغییرها محيط كاري خود هراس داشته و از آنها اجتناب كنند؛ بلكه بايد تغيير را فرصتي براي كسب مزيت رقابتي در محيط تصور نمايند. ورنادات[2]( 1999 :37) معتقد است چابکی را ميتوان به صورت همسويي نزديك سازمان با نيازهاي متغيركاري، در جهت كسب مزيت رقابتي تعريف كرد. در چنين سازماني، اهداف كاركنان با اهداف سازمان در يك راستا قرار داشته و اين دو توأم با يكديگر درصدد هستند تا به نيازهاي متغير متقاضیان پاسخ مناسبي دهند.
پیترهيلو[3](2004) ميگويد: چابکی يك سازمان عبارت است از توانايي و قابليت انجام عمليات سودآور در محيط رقابتي سرشار از فرصتهاي مستمر، غيرقابل پيش بيني و متغير. امير هرمزي[4](2001) نيز معتقد است سازمانهاي چابك براي واكنش نسبت به شرايط متغير بازار انعطاف پذير بوده و از سرعت بالايي برخوردارند. به زعم براون و بسانت[5]( 2003 :74) چابکی مستلزم واكنش سريع و اثربخش به نيازها است.
بر حسب نتايج و پيامدها، چابکی به معناي تغییرهای پويا، موقعيتگرا و جسورانه تلقي ميشود كه متضمن موفقيت در نیل به اهداف سازمان است. به عبارت ديگر، منظور از چابکی، توانايي يك سازمان براي رشد و بقاء در يك محيط رقابتي است كه تغییرهای آن مستمر و غيرقابل پيش بيني بوده و نيازمند واكنش سريع است (جعفر نژاد،شهایی، 1386: 34).
به زعم كايد (1994) به منظور عملياتي ساختن پارادايم چابکی، ميتوان آن را تلفيقي از سازمانهای بيشمار دانست كه هر يك مهارت يا شايستگي كليدي خاصي را براي فعاليتهاي مشترك دارند و ميتوانند سازمان را به كمك يكديگر براي واكنش سريع به نيازمنديهاي متغير، آماده سازند. كاملاً مشهود است كه منظور اصلي كايد در اينجا، همان سازمان مجازي است. كايد يكي از جامعترين تعاريف چابکی سازمان را اين گونه ذكر ميكند:
سازمان چابك يك فعالیت با سرعت سازگار و آگاهانه است كه قابليت سازگاري سريع در واكنش به تحولات و وقايع غيرمنتظره و پيش بيني نشده، فرصت هاي محیطی و نيازمندي هاي متقاضیان را دارد. در چنين فعالیتی، فرآيندها و ساختارهايي يافت ميشوند كه سرعت، انطباق و استحكام را تسهيل كرده و داراي سازماندهي هماهنگ و منظمي استكه توانايي نيل به عملكرد رقابتي درمحيط كاملاً پويا و غيرقابل پيشبيني را دارند و البته اين محيط با كاركردهاي كنوني سازمان بيتناسب نيست( آقامحمدی،1389: 14).
به زعم گولد[6]( 1997، ص:28) چابکی به معناي كنار گذاشتن روشهاي قديمي انجام كارهاست؛ روشهايي كه اكنون و در شرايط محيطي امروز، بازدهي و راندمان مناسبي ندارند. وي ميگويد كه در محيط رقابتي نوين به توسعهي بيشتر انعطاف پذيري و پاسخگويي نسبت به ساير رقبا نياز است. چون يان[7](1999) نيز چابکی را شامل شيوه جديد انجام كارها میداند( آقامحمدی،1389: 15).
داو[8](1999، :18) چابکی را به صورت توانايي سازمان جهت بقا و پيشرفت در يك محيط فعالیت غير قابل پيشبيني و دائماً در حال تغيير توصیف نموده است. او معتقد است چابکی نمايانگر توانايي مديريت و بهكارگيري اثربخش دانش ميباشد، بهطوريكه سازمان توانايي رونق و شكوفايي درمحيط متغير و پيشبيني نشده را داشته باشد. به بيان ديگر، چابکی نه تنها به توانايي واكنش نسبت به تحولات پيش بيني نشده بلكه به اقدام آگاهانه بر مبناي تغيير(مديريت دانش) نيز اشاره ميكند. از نظر بولينگر[9](1999) چابکی به معناي تغييرپذيري رفتار يك سازمان در راستاي محيط و توانايي واكنش مناسب به تهدیدات در حال تغيير مستمر است. همچنين، آرنتا و گياچتي (2004 :495) نيز چابکی را توانايي يك سازمان براي تطابق با تغيير و استفاده از فرصتهايي كه در پي وقوع تحول، نمايان ميگردند، ميدانند( آقامحمدی،1389: 15)
برخي مواقع عنوان ميشود كه تئوري چابکی به دنبال بازبيني اساسي تمام فعاليتهاي سازمان و طراحي مجدد آن فعاليتها به وسيلهی فناوريهاي پيشرفته است. در اين رابطه، بورگس[10]( 1994 :23) معتقد است مهندسي مجدد فرايندهاي سازمان، ساز و كار مهم دستيابي به چابکی سازمان است( آقامحمدی،1389: 15).
چابكي : قابليت اصلاح و تطبيق در يك محيط متلاطم به اضافه خلاقيت ، هوشمندي و نوآوري است (راضی، 1386: 23)
چابکی به معناي توانايي پاسخگويي و واکنش سريع و موفقيتآميز به تغييرات محيطي است (شهایی, 2006 : 1)
رويهم رفته، اين تعاريف از چابکی، سازمان را پويا، موقعيتگرا، تغييرپذير و رشد محور تجسم ميكنند. علت تمايل به پويايي در اين است كه شرايطي كه امروز تحت آن يك سازمان به چابکی ميرسد، ممكن است فردا مؤثر و اثربخش نباشد. علت موقعيت گرايي نيز آن است كه محيط بازار بر سطح چابکی مورد نياز تأثير ميگذارد، دليل تغييرپذيري نيز اين است كه چابکی در گرو حركت سازمان در جهت سازگاري و تطابق است. آخرين مورد اینکه، چابکی به صورت رشد محور است كه از طريق توانايي سازمان براي ادراك و تصديق مجدد چشمانداز، بازسازي راهبردها و نوآوري در فنون و تكنيكها مصداق مييابد (آقامحمدی،1389: 15).
آرون دی اسمت: چابکی توانایی سازمان برای تجدید خود، انطباق، تغییر سریع و موفقیت در یک محیط به سرعت در حال تغییر، مبهم و آشفته است. چابکی با ثبات ناسازگار نیست - برعکس. چابکی برای اکثر شرکت ها نیازمند ثبات است.
آقای Aaron De Smet چابکی سازمانی را تعریف می کند.
چابکی به دو چیز نیاز دارد. یکی قابلیت پویا، توانایی حرکت سریع-سرعت، چابکی، پاسخگویی است. و چابکی مستلزم ثبات است، یک پایه پایدار - اگر بخواهید - پلتفرمی برای چیزهایی که تغییر نمی کنند. این ستون فقرات پایدار است که به سکوی پرشی برای شرکت تبدیل میشود، نقطه لنگری که تغییر نمیکند در حالی که یک سری چیزهای دیگر دائماً در حال تغییر هستند. (برای اطلاعات بیشتر در مورد اهمیت چابکی و پایدار بودن، به «چابکی: با ثبات همخوانی دارد» مراجعه کنید.)
در استارتآپهای بسیار کوچک، ثبات معمولاً در بنیانگذار تجسم مییابد و شما افراد کمی در اطراف یک مؤسس دارید. راه اندازی از گاراژ شخصی می تواند سریع و چابک و بدون ثبات زیاد باشد. اما به محض اینکه شما هر گونه احساس اندازه یا مقیاس را به دست آورید، بدون احساس ثبات نمی توانید چابک باشید.
ووتر آغینا: منظور ما از چابکی چیست؟ اجازه دهید به این سوال غیر مستقیم پاسخ دهم. چیزهایی را در نظر بگیرید که شکننده هستند. چه چیزی شکننده است؟ شکننده یک لیوان کریستالی است. وقتی به آن استرس وارد می کنیم، وقتی به آن نیرو وارد می کنیم، ضعیف تر می شود یا حتی می شکند. پس متضاد شکننده چیست؟ ما بلافاصله به کلماتی مانند انعطاف پذیر، قوی، قوی، شاید حتی انعطاف پذیر فکر می کنیم تا خم شود و به حالت اولیه بازگردد. اما آیا واقعا برعکس است؟ چیزی که ثابت بماند؟
نقطه مقابل شکننده چیزی است که با اعمال زور یا فشار بر آن قوی تر می شود. در محیط امروزی - با تغییرات عظیمی که هم از داخل و هم از خارج سازمان می آید - این همان چیزی است که ما فکر می کنیم آرزو باید باشد. این همان چیزی است که من آن را چابکی می نامم: زمانی که شما با تغییر شکوفا می شوید و قوی تر می شوید و این به منبع مزیت رقابتی واقعی تبدیل می شود.
[1] - Maskell
[2] -Vernadat
[3] - Halo
[4] - Amir Hormozi
[5] - Brown and Bessant
[6] - Gould
[7] - Chon- Yan
[8] - Dove
[9] . Bollinger
[10] . Burgess