گاهی دلم میخواهد از ادبیات دل بکنم و بروم.
قهر کنم؟ نه، قهر کردن زیادی ادبیست. دلم میخواهد بروم سراغ سبک زندگی آدمهای معمولی.
آدمهایی که اگر دلشان گرفت، نمیروند دیوان حافظ را باز کنند ببینند فال چه میگوید.
چای میخورند، غر میزنند، میخندند و فردا هم اگر دنیا بهشان وفا نکرد، میروند سر کار. تازه شبها هم زود میخوابند.
چه زندگی سالمی دارند این آدمها! نه وزن میشناسند، نه قافیه و نه «آه» را با سه نقطه ادامه میدهند.
گاهی از خودم میپرسم
این همه سال ادبیات برای تو چه کرد؟
جز اینکه از تو یک غمخوار حرفهای ساخت؟
ما اما شوربختانه ادبیات خواندهایم. اصلاً بدبختی از همینجا شروع شد. از همان اول یاد گرفتیم برای هر مصیبت، یک اسم زیبا پیدا کنیم. دلشکستگی شد «فراق»، دیر رسیدن شد «قسمت»، بیوفایی شد «آزمون» و یک آدم نامناسب شد «عشق».
تبارکالله، چه کلاهبرداری باشکوهی.
بدتر اینکه من هر بیتی را که خواندم، سالها بعد یک جایی از زندگیام پیدایش شد. اول خیال میکردم شعر است. بعد فهمیدم بعضی بیتها را نمیخوانی، آنها تو را میخوانند. مثل طلسماند. کمی دیر اثر میکنند، اما وقتی اثر کردند، دیگر نمیپرسی شاعر چه میگفت. میپرسی: این آدم از کجا زندگی مرا میدانست؟
حافظ گفته بود:
«ما آزمودهایم در این شهر بخت خویش / بیرون کشید باید از این ورطه رخت خویش»
آن لحظه فقط خواندم و رد شدم. حافظ آن روزها از همه چیز خبر داشت و من هنوز هم بیخبرم.
سعدی گفت:
«من از آن روز که در بند توام آزادم / پادشاهم که به دست تو اسیر افتادم»
من اسمش را عشق گذاشتم. سعدی ظاهراً اسم دقیقتری برای این نوع اسارت داشت.
یا مثلاً صائب:
«همچو مژگان بر در یک خانه پا افشردهایم»
فکر میکردم وفاداریست. آیا واقعاً همین بود؟ نمیدانم...
امان از شهریارِ جان:
«ره بیدادگران بخت من آموخت تو را / ورنه دانم تو کجا و ره بیدادگران»
من فقط شعر را خواندم. بخت من آن را زیادی جدی گرفت.
فروغ را هم که خواندم، فکر میکردم دارم در دنیایی نو شعر میخوانم تا رسیدم به «ایمان بیاوریم به آغاز فصلی سرد»...
و من ایمان آوردم به دیماهی که همهچیز رنگ دیگری گرفت. سوز آن سرما را هنوز در استخوانهایم دارم.
حالا یک قدم مانده تا عشق را به سخره بگیرم، درِ تمام دیوانها را ببندم و همینطور محافل ادبی را... مثل درِ خانهای که زیادی در آن خاطره جمع شده.
نه از شعر بیزارم، نه از شاعران. فقط از این ناراحتم که هر بار چیزی را در شعر دوست داشتم، زندگی چند سال بعد آمد و گفت: «این را میگفتی؟ بفرمایید خدمت شما.»
شاید بیرحمانهترین شوخی ادبیات این باشد که تو خیال میکنی داری شعر میخوانی، اما سالها بعد میفهمی که داشتی برای بدبختیهای آیندهات پیشخوانی میکردی.
از جمع ادبا برانندم؟ خب چه بهتر.
مگر آنها چه دارند؟ یک مشت آدم که دردشان را با وزن و قافیه اتو میکشند، بعد تحویل جامعه میدهند و اسمش را میگذارند «هنر».
من دیگر از هنر خستهام. از استعاره. از ایهام. از عروض. از آن لحظهای که یک آدم بهجای اینکه بگوید «دلم برایت تنگ شده»، سه صفحه دربارهٔ پاییز و باران و پنجره مینویسد.
اصلاً چرا آدم نمیتواند یک بار خیلی معمولی بگوید:
رفتی، خیلی بد شد، دلم گرفت. همین و تمام.
چرا حتماً باید ماه هم در کار باشد؟ چرا هر جدایی باید غروب داشته باشد؟ چرا هر آدم بیوفایی باید حتما یک روز بارانی برود؟
و چرا من هنوز، بعد از این همه اعتراض، دارم همینها را مینویسم؟
نمیدانم...
ما شعر را نخواندیم. شعر، ما را خواند.
و من، برای خداحافظی از ادبیات، باز دارم ادبی مینویسم. حتی فرار از ادبیات هم در این خانه، ادبیست.
این هم مشکل ماست...
— دُردکش