
ممکنه ماهها برای رشد خودت وقت بذاری؛ کتاب بخونی، پادکست گوش بدی، دوره بگذرونی، توی سمینارهای مختلف شرکت کنی و وبینارهای زیادی ببینی. اما وقتی به زندگیت نگاه میکنی، ببینی با وجود همهی این آموختهها، هنوز در موقعیتهای مختلف مثل گذشته رفتار میکنی و تغییر معناداری در زندگیت رخ نداده.
از اون طرف، ممکنه یه نفر با خوندن یه کتاب یا یاد گرفتن یه نکته، تغییری واقعی رو در زندگی خودش شروع کنه؛ تغییری که شاید مدتها دنبالش بوده.
چرا یه نفر با یاد گرفتن یه نکته، حرکت به سمت تغییر رو شروع میکنه، اما یکی دیگه با وجود مطالعه و گذروندن دورههای متعدد، همچنان درگیر همون مشکلات قبلیه؟
برای فهمیدن این تفاوت، باید ببینیم بین چیزی که یاد میگیریم و تغییری که انتظار داریم اتفاق بیفته، چی میگذره.
هر چیزی که میبینیم و میشنویم، لزوماً چیزی نیست که باید یاد بگیریم
یه اشتباه رایج اینه که فکر میکنیم هر چیزی که جذابه، پرطرفداره یا دیگران پیشنهادش میکنن، ارزش وقت گذاشتن داره.
کتاب میخونیم، پادکست گوش میدیم، فیلم میبینیم، توی شبکههای اجتماعی میچرخیم، دوره میخریم و توی وبینار و سمینار شرکت میکنیم؛ اما گاهی هیچوقت از خودمون نمیپرسیم:
«این چیزی که دارم براش وقت میذارم، واقعاً به هدف من ربطی داره؟»
قبل از انتخاب یه منبع یادگیری، بد نیست چند تا سؤال از خودمون بپرسیم:
الان مسئلهی اصلی من چیه؟
هدفم چیه؟
این چیزی که میخوام یاد بگیرم، با سبک زندگی من هماهنگه؟
با ارزشها و اولویتهای من جور درمیاد؟
آیا واقعاً الان بهش نیاز دارم؟
ممکنه یه کتاب خیلی خوب باشه، اما الان برای ما مناسب نباشه.
ممکنه یه فیلم حرف ارزشمندی داشته باشه، اما دیدنش کمکی به مسئلهای که الان داریم نکنه.
ممکنه یه دوره واقعاً باکیفیت باشه، اما ما در این مقطع به موضوع دیگهای نیاز داشته باشیم.
حتی در شبکههای اجتماعی هم لازم نیست هر چیزی رو که جلوی چشممون میاد دنبال کنیم.
هر محتوایی که میبینیم، بخشی از زمان و توجه ما رو میگیره.
پس انتخاب اینکه به چی توجه کنیم و چی یاد بگیریم، خودش بخشی از رشده.
هر چیزی که محبوبه، لزوماً معتبر نیست
هر کتابی که پرفروش شده، الزاماً کتاب خوبی نیست.
هر پادکستی که میلیونها شنونده داره، الزاماً محتوای قابل اتکایی نداره.
هر دورهای که خوب فروخته میشه، الزاماً آموزش خوبی نیست.
تعداد دنبالکنندهها، میزان فروش، تعداد بازدیدها یا حتی معروف بودن یه نفر، بهتنهایی نشون نمیده چیزی که ارائه میکنه علمی و قابل اعتماده.
بخشی از محتوای حوزهی رشد شخصی ممکنه پشتوانهی علمی و پژوهشی محکمی نداشته باشه؛ اما چون ساده، جذاب و امیدوارکنندهست، آدمهای زیادی رو جذب کنه.
پس قبل از اینکه چیزی رو مبنای یادگیری و تصمیمگیریمون قرار بدیم، بهتره دربارهش تحقیق کنیم.
منبعش چیه؟
نویسنده یا مدرس چه تخصصی داره؟
حرفهایی که میزنه بر چه اساسی مطرح شده؟
آیا چیزی که میگه با شواهد علمی همخوانی داره؟
حتی دربارهی کتاب هم گاهی باید دقت بیشتری کنیم.
ممکنه یه کتاب خوب باشه، اما ترجمهی خوبی نداشته باشه.
حتی یه کتاب واحد، وقتی توسط مترجمهای مختلف ترجمه میشه، ممکنه برای خواننده تجربهی متفاوتی بسازه. یه ترجمهی ضعیف ممکنه بخشی از معنای اصلی رو منتقل نکنه، متن رو نامفهوم کنه یا باعث بشه خواننده از کتابی که در اصل محتوای ارزشمندی داره، برداشت درستی نداشته باشه.
پس انتخاب منبع هم بخشی از فرایند رشده.
اینجاست که میرسیم به یکی از مهمترین بخشهای این مقاله:
آموزش خوب هم نسخهی آماده نیست
حالا فرض کنیم یه کتاب واقعاً خوبه.
یه دوره واقعاً باکیفیته.
یه پادکست از یه آدم متخصصه.
باز هم یه سؤال باقی میمونه:
آیا چیزی که برای اون آدم یا اون شرایط گفته شده، دقیقاً برای من هم مناسبه؟
اینجا میرسیم به چیزی که یکی از مهارتهای مهم در رشده:
متناسبسازی.
یعنی چیزی رو که یاد میگیریم، عیناً و کورکورانه وارد زندگیمون نکنیم.
اول بفهمیم برای چه شرایطی گفته شده، بعد ببینیم با شرایط ما چقدر جور درمیاد.
چون آدمها نسخههای آماده نیستن.
شرایط روانیشون فرق داره.
شرایط جسمی و فیزیولوژیکیشون فرق داره.
سن، شغل، خانواده، امکانات، محیط زندگی و روابطشون فرق داره.
شرایط اجتماعی، اقتصادی و فرهنگیشون هم متفاوته.
حتی ارزشها و اولویتهای زندگیشون با هم فرق داره.
چیزی که یه نفر در یه کشور یا فرهنگ بهراحتی میتونه انجام بده، ممکنه برای یه نفر دیگه، بهدلیل شرایط اجتماعی، فرهنگی یا اقتصادی، به همون شکل قابل اجرا نباشه.
پس یه توصیه ممکنه برای یه نفر کاملاً مناسب باشه، برای یه نفر دیگه نیاز به تغییر داشته باشه و برای یه نفر اصلاً انتخاب مناسبی نباشه.
متناسبسازی یعنی چیزی رو که یاد میگیری، با شرایط واقعی خودت بسنجی و متناسبش کنی.
نه اینکه هر چیزی رو کورکورانه اجرا کنیم، نه اینکه هر چیزی رو صرفاً چون با ما جور نیست کنار بذاریم.
اول بفهمیم، بعد بسنجیم، بعد انتخاب کنیم و متناسبش کنیم.
وقتی متناسبسازی بلد نیستیم، خودمون رو مقصر میدونیم
فرض کن توی یه کتاب میخونی:
«برای موفق شدن، هر روز ساعت پنج صبح بیدار شو و بلافاصله ورزش کن.»
ممکنه برای یه نفر این برنامه مناسب باشه.
اما برای یه نفر دیگه چی؟
شاید شیفت شب کار میکنه.
شاید بچهی کوچیک داره.
شاید خوابش بههمریختهست.
شاید بدنش صبحها آمادگی ورزش شدید نداره.
شاید اصلاً ساعت پنج صبح با سبک زندگیاش جور نباشه.
پس ممکنه اون توصیه در شرایط خودش برای یه نفر مفید باشه، اما برای تو نیاز به تغییر داشته باشه.
یه مثال دیگه:
فرض کن کسی یاد گرفته که برای داشتن رابطهای سالم، باید بتونه احساساتش رو بیان کنه و حدومرز مشخصی داشته باشه.
این توصیه در اصل میتونه مفید باشه؛ اما تصور کن اون فرد در رابطهای قرار داره که بیان مستقیم مخالفت ممکنه تنش یا درگیری رو بیشتر کنه.
آیا میتونه همون توصیه رو بدون توجه به شرایطش اجرا کنه؟
نه لزوماً.
شاید لازم باشه اول راهی برای بیان امنتر خواستههاش پیدا کنه، مهارت گفتوگو رو تمرین کنه یا برای مدیریت شرایط از یه متخصص کمک بگیره.
پس متناسبسازی فقط تغییر دادن شکل یه توصیه نیست؛ گاهی یعنی فهمیدن اینکه کدوم بخش از اون آموزش برای شرایط من قابل استفادهست و چطور باید اجرا بشه.
مشکل از جایی شروع میشه که بدون بررسی، همون نسخه رو اجرا میکنیم.
چند روز بعد نمیتونیم ادامه بدیم.
بعد بهجای اینکه بپرسیم:
«آیا این روش با شرایط من سازگار بود؟»
میگیم:
«من اراده ندارم.»
«من آدم منظمی نیستم.»
«من نمیتونم تغییر کنم.»
در حالی که گاهی مشکل، خودِ آدم نیست؛ مشکل اینه که یه نسخهی عمومی رو بدون متناسبسازی، روی زندگی خودش اجرا کرده.
گاهی آموزش خوبه، اما برای اجرا به همراه نیاز داریم
یه وقتهایی مشکل نه از کتابه، نه از دوره، نه از پادکست.
مشکل اینه که چیزی که یاد گرفتیم، برای اینکه وارد زندگیمون بشه، نیاز به توضیح، تمرین، بازخورد و راهنمایی داره.
ممکنه یه کتاب یه تکنیک خوب بهت یاد بده، اما تو برداشت متفاوتی از اون داشته باشی.
ممکنه ندونی دقیقاً چطور باید اجراش کنی.
ممکنه اجراش کنی، اما ندونی چرا نتیجه نگرفتی.
اینجاست که داشتن یه مدرس، مربی، مشاور یا کسی که بتونه مسیر رو باهات بررسی کنه، گاهی تفاوت بزرگی ایجاد میکنه.
حتی در دورههای آموزشی هم ماجرا با تمام شدن دوره لزوماً تموم نمیشه.
گاهی فرد بعد از دوره تازه میمونه که:
حالا دقیقاً چطور این چیزها رو وارد زندگیام کنم؟
اگر یه جا نتونستم اجرا کنم، مشکل کجاست؟
چی رو باید اصلاح کنم؟
چطور چیزی رو که یاد گرفتم تثبیت کنم؟
اینجاست که پیگیری، بازخورد و حمایت بعد از آموزش میتونه به تثبیت آموختهها کمک کنه.
پس نمیشه همیشه گفت:
«من خودم توی اینترنت یاد میگیرم، پس دیگه به آموزش ساختاریافته یا کمک گرفتن از متخصص نیاز ندارم.»
شبکههای اجتماعی شاید شروع خوبی برای یادگیری باشند، اما همیشه برای یادگیری عمیق و منسجم کافی نیستند
این روزها ممکنه از شبکههای اجتماعی، ویدئوها، پادکستها و محتوای آموزشی چیزهای ارزشمندی یاد بگیریم.
این محتواها ممکنه یه ایده بهت بدن.
یه موضوع رو برات جذاب کنن.
یه سؤال جدید توی ذهنت ایجاد کنن.
حتی گاهی یه نکتهی واقعاً ارزشمند بهت یاد بدن.
اما یادگیری عمیق معمولاً به چیزی بیشتر از چند محتوای پراکنده نیاز داره.
مثلاً یه دورهی خوب قرار نیست فقط چند نکتهی پراکنده بهت بده.
مدرس میدونه میخواد تو رو از کجا به کجا برسونه و برای این مسیر ساختار میچینه.
منابع انتخاب میکنه.
مفاهیم رو به ترتیب ارائه میده.
تمرین و تکنیک میده.
و در صورت امکان، جایی برای بازخورد و اصلاح هم در نظر میگیره.
در چند پست شبکههای اجتماعی، چند ویدئو یا چند اپیزود پادکست، همیشه نمیشه چنین مسیری رو ساخت.
پس این محتواها شاید شروع خوبی برای یادگیری باشن، اما لزوماً جای یه مسیر آموزشی کامل رو نمیگیرن.
از چیزهایی که یاد میگیری، برنامهی اقدام بساز
حالا فرض کنیم یه منبع خوب پیدا کردی.
یه کتاب خوب میخونی.
یه دوره میری.
یه پادکست ارزشمند گوش میدی.
اینجا یه سؤال مهم از خودت بپرس:
«حالا با چیزی که یاد گرفتم، قراره چه کاری برای خودم انجام بدم؟»
حتی لازم نیست صبر کنی دوره تموم بشه.
هر بخش از دوره که تموم شد،
هر فصل کتاب که خوندی،
هر اپیزودی که گوش دادی،
برای خودت یه برنامهی اقدام داشته باش.
اما برنامهی اقدام فقط این نیست که بنویسی «میخوام تغییر کنم».
باید مشخص کنی:
چه کاری باید انجام بدم؟
چه پیشنیازهایی دارم؟
چه منابع یا ابزارهایی لازم دارم؟
چه چیزهایی هنوز باید یاد بگیرم؟
از چه کسی میتونم کمک بگیرم؟
چه زمانی و با چه ترتیبی انجامش بدم؟
چطور بفهمم دارم پیشرفت میکنم؟
و اگر اجرا نشد، مشکل کجا بوده و چه چیزی باید تغییر کنه؟
حتی میتونی بعد از هر بخش از چیزی که یاد میگیری، نکتههای اصلی رو با بیان خودت بازنویسی کنی؛ طوری که مفهومشون رو فهمیده باشی و بتونی بدون مراجعه به منبع، توضیحشون بدی. بعد مشخص کنی برای بهکارگرفتنشون چه اقدامی میتونی انجام بدی، به چه منابع یا مهارتهایی نیاز داری و چه موانعی ممکنه سر راهت قرار بگیره.
اینطوری یادگیری فقط چیزی نیست که «فهمیدی»؛ تبدیل میشه به چیزی که براش تصمیم، برنامه و اقدام داری.
رشد، مسابقهی جمع کردن اطلاعات نیست
شاید لازم نباشه کتاب بعدی رو بخونی.
شاید لازم باشه به خودت فرصت بدی چیزی رو که همین حالا یاد گرفتی، واقعاً امتحان کنی.
شاید لازم باشه بعد از یه دوره، بهجای اینکه سریع بری سراغ دورهی بعدی، بشینی و ببینی:
«از این دوره دقیقاً چی وارد زندگی من شد؟»
و حتی مهمتر:
«چه کارهایی رو میتونستم با چیزهایی که یاد گرفتم انجام بدم، ولی انجام ندادم؟»
بعضیها مدام کتاب میخونن، دوره میرن و پادکست گوش میدن؛ اما هنوز فرصت نکردن حتی بخش کوچیکی از چیزهایی رو که یاد گرفتن، وارد زندگیشون کنن.
بعضیها حتی از هر کتاب و دورهای کلی یادداشت و جزوه جمع میکنن؛ فایل پشت فایل، دفتر پشت دفتر، اما ماهها میگذره و هیچوقت برنمیگردن ببینن از اون همه یادداشت، چی واقعاً به درد زندگیشون میخوره.
کمکم ذهن و لپتاپ و دفترها پر میشن، اما زندگی نه.
انگار بهجای اینکه دانش رو به زندگی منتقل کنیم، داریم یه انبار اطلاعات میسازیم.
چون گاهی مشکل ما کمبود آموزش نیست.
مشکل اینه که آنقدر دنبال یادگیری بعدی میریم که به خودمون فرصت استفاده از یادگیری قبلی رو نمیدیم.
حتی بعضی از ما که خودمون مدرس، نویسنده، پژوهشگر یا تولیدکنندهی محتوای آموزشی هستیم، ممکنه چیزهایی رو به دیگران آموزش بدیم که هنوز فرصت نکردیم واقعاً در زندگیمون اجراشون کنیم.
دانستن، نوشتن یا آموزش دادن دربارهی یه موضوع، لزوماً به این معنی نیست که خودمون در همهی موقعیتها به اون عمل میکنیم.
گاهی لازم داریم بین چیزی که میدونیم و چیزی که زندگی میکنیم، فاصله رو ببینیم.
نه برای اینکه خودمون رو سرزنش کنیم؛ برای اینکه بفهمیم کجای مسیر نیاز به تمرین، اصلاح یا کمک داریم.
تغییر یک فرایند تدریجیه و یکشبه اتفاق نمیافته.
و واقعیت اینه که:
تغییر ریختوپاش داره.
گاهی یه تصمیم جواب نمیده.
گاهی یه الگوی قدیمی برمیگرده.
گاهی یه کاری رو شروع میکنی و وسط راه میفهمی روش قبلی مناسب نبوده.
اینها لزوماً به معنی شکست نیستن.
گاهی بخشی از فرایند پیدا کردن راه درستن.
مشکل از جایی شروع میشه که انتظار داریم با یاد گرفتن یه تکنیک یا شروع یه برنامه، خیلی زود نتیجه بگیریم.
وقتی تغییر به این سرعت اتفاق نمیافته، ممکنه ناامید بشیم، تمرین رو کنار بذاریم و دوباره به روشهای قبلی برگردیم.
در حالی که دانستن یه مهارت با توانایی اجرای اون در موقعیتهای واقعی فرق داره.
برای اینکه یه آموخته به مهارت تبدیل بشه، معمولاً باید بارها تمرینش کنیم، نتیجه رو بررسی کنیم، از اشتباهاتمون یاد بگیریم و دوباره تلاش کنیم.
پس قرار نیست هر بار که یه چیزی طبق برنامه پیش نرفت، نتیجه بگیریم که «من نمیتونم تغییر کنم».
این زمان، اتلاف وقت نیست؛ زمان طلایی رشده.
گاهی همین فاصلهای که بین دانستن و عمل ایجاد میشه، فرصتیه برای اینکه بفهمی چه چیزی باید تغییر کنه، چه مهارتی کم داری، از چه کسی باید کمک بگیری و چطور باید مسیرت رو اصلاح کنی.
پس برای تبدیل آموختهها به تغییر واقعی، فقط دانستن کافی نیست؛ باید صبور باشی، به خودت زمان بدی و به تکرار و تمرین ادامه بدی.
رشد شخصی فقط این نیست که اطلاعات بیشتری داشته باشی.
مهمه که منبع درست رو انتخاب کنی.
مهمه که قبل از هر چیزی که میخوای یاد بگیری، ببینی اصلاً با هدف، مسئله، سبک زندگی و ارزشهای تو تناسب داره یا نه.
مهمه که بدونی هر چیزی که میخونی یا میشنوی، الزاماً معتبر یا مناسب تو نیست.
مهمه که چیزی رو که یاد میگیری، با شرایط واقعی خودت بسنجی و متناسبش کنی.
مهمه که بتونی دانستههات رو به مهارت و بعد به عمل تبدیل کنی.
مهمه که برای اجراش برنامه داشته باشی.
مهمه که اگر جایی اجرا نشد، بهجای سرزنش خودت، بفهمی مشکل کجا بوده و چی نیاز به اصلاح داره.
و گاهی هم مهمه که برای تبدیل کردن دانش به عمل، از یه آدم متخصص کمک بگیری.
یادت باشه، تغییر واقعی معمولاً با عجله به دست نمیاد؛ صبر و زمان، در کنار تکرار و تمرین، بهت کمک میکنن آموختههات رو به مهارت و تغییر پایدار تبدیل کنی.
در نهایت، سؤال فقط این نیست که:
«چقدر یاد گرفتهام؟»
سؤال مهمتر اینه:
«چقدر از چیزهایی که تا امروز یاد گرفتم، واقعاً زندگیم رو تغییر داده؟»
با خودت فکر کن ببین آخرین چیزی که دربارهی رشد شخصی یاد گرفتی چی بود؟
نه اینکه چه کتابی بود.
نه اینکه چه دورهای بود.
واقعاً کجای زندگیت تغییر کرد؟
و چه کارهایی رو میتونستی با چیزهایی که تا امروز یاد گرفتی انجام بدی، اما انجام ندادی؟
شاید وقتشه بهجای دنبال کردن آموزش بعدی، یه لحظه با خودت فکر کنی.
شاید چیزی که الان لازم داری، آموزش بعدی نباشه؛
شاید وقتشه یکی از چیزهایی رو که همین حالا میدونی، وارد زندگیت کنی.