
مقایسه کردن خودمون با دیگران، یکی از شکلهای آشنای مقایسهست؛ اما همیشه ماجرا به اینجا ختم نمیشه.
گاهی رقیبی که مدام خودت رو در برابرش میسنجی، یه آدم واقعی نیست؛ تصویریه که از «خودِ مطلوبت» توی ذهنت ساختی.
کسی که همیشه به برنامههاش عمل میکنه، هیچوقت ورزش رو رها نمیکنه، هر روز یه چیزی یاد میگیره، حواسش جمعه، تصمیمهاش رو با اطمینان میگیره و انگار همیشه میدونه باید چه کار کنه.
شاید هیچوقت همچین آدمی رو توی دنیای واقعی ندیده باشی؛ اما انتظار داری خودت دقیقاً همینطوری زندگی کنی.
و وقتی زندگی واقعی با اون تصویر بینقص فاصله پیدا میکنه، ممکنه به جای اینکه فقط بگی «امروز خوب پیش نرفت»، نتیجه بگیری:
«من مشکل دارم.»
«من به اندازه کافی منظم نیستم.»
«من اون آدمی که باید باشم، نیستم.»
شاید قبل از اینکه خودت رو سرزنش کنی، بد نباشه یه سؤال ساده از خودت بپرسی:
معیاری که دارم خودم رو باهاش میسنجم، واقعاً متعلق به یه زندگی واقعیه؟
وقتی خودمون رو با یه آدم دیگه مقایسه میکنیم، حداقل با یه انسان واقعی طرفیم.
اون آدم هم روزهای خوب داره، روزهای بد داره، اشتباه میکنه، خسته میشه، بعضی کارها رو انجام نمیده و احتمالاً بخشهایی از زندگیش رو هم نمیبینیم.
اما وقتی خودمون رو با «نسخه ایدهآل خودمون» مقایسه میکنیم، ماجرا یه کم فرق میکنه.
چون معمولاً ویژگیهای مطلوب رو جمع میکنیم و یه شخصیت تقریباً بینقص میسازیم:
منِ ایدهآل همیشه ورزش میکنه.
همیشه به برنامهش پایبنده.
همیشه به اندازه کافی میخوابه.
کتابهاش رو میخونه.
غذای سالم میخوره.
کارهاش رو عقب نمیندازه.
در تصمیمگیری تردید نمیکنه.
روی احساساتش کنترل داره.
توی روابطش درست رفتار میکنه.
و حتی وقتی با یه مشکلی روبهرو میشه، دقیقاً میدونه باید چه کار کنه.
بعد، زندگی واقعی خودت رو میذاری کنار این تصویر.
طبیعیه که فاصله زیادی ببینی.
اما این فاصله لزوماً به این معنی نیست که تو آدم ناموفقی هستی.
شاید داری خودت رو با یه معیار غیرواقعی میسنجی.
وقتی این تصویر ایدهآل رو معیار قرار میدی، فاصله بین چیزی که میخواستی باشی و چیزی که امروز هستی، خیلی بزرگتر از چیزی که واقعاً هست به نظر میرسه. و همین فاصله، تبدیل میشه به دلیلی برای ناراضی بودن از خودت.
یکی از اشتباههای رایج اینه که بهترین عملکرد احتمالی خودمون رو تبدیل میکنیم به عملکرد مورد انتظارمون.
مثلاً:
«وقتی میدونم میتونم روزی پنج ساعت کار مفید کنم، چرا امروز فقط دو ساعت کار کردم؟»
اما اینکه تو توی یه شرایط خاص میتونی کاری رو انجام بدی، به این معنی نیست که باید همیشه همون عملکرد رو داشته باشی.
آدم واقعی خسته میشه.
حوصله نداره.
تمرکزش کم میشه.
بیمار میشه.
ذهنش درگیره.
گاهی اولویتهای دیگهای پیدا میکنه.
گاهی اشتباه میکنه.
و بعضی روزها فقط از پس کارهای ضروری برمیاد.
اینها لزوماً نشونه تنبلی، بیارادگی یا شکست نیستن.
بخشی از زندگی واقعیان.
ممکنه بدون اینکه خودت متوجه باشی، یه فهرست طولانی از «بایدها» برای خودت ساخته باشی:
باید بیشتر مطالعه کنم.
باید منظمتر باشم.
باید زودتر بیدار شم.
باید بیشتر ورزش کنم.
باید کمتر وقت تلف کنم.
باید بهتر تصمیم بگیرم.
باید بیشتر روی خودم کار کنم.
باید از وقتم بهتر استفاده کنم.
هرکدوم از اینها بهتنهایی میتونن منطقی باشن.
مشکل از جایی شروع میشه که این «بایدها» تبدیل میشن به معیار ارزشمندی تو.
اونوقت اگه امروز ورزش نکردی، فقط یه کار انجامنشده نداری؛ احساس میکنی آدم منضبطی نیستی.
اگه امروز مطالعه نکردی، فقط یه روز مطالعه نکردی؛ احساس میکنی آدم رشدیافتهای نیستی.
اگه تصمیم اشتباهی گرفتی، فقط یه تصمیم اشتباه نگرفتی؛ احساس میکنی آدم ناتوانی هستی.
اینجاست که یه رفتار یا عملکرد، آرومآروم تبدیل میشه به قضاوت درباره کل شخصیت.
داشتن یه تصویر از آدمی که دوست داری باشی، لزوماً بد نیست.
اتفاقاً میتونه کمککننده باشه.
اینکه بدونی دوست داری منظمتر باشی، بیشتر مطالعه کنی، بهتر از خودت مراقبت کنی یا تصمیمهای آگاهانهتری بگیری، میتونه بهت جهت بده.
مشکل وقتی شروع میشه که «منِ ایدهآل» از یه جهتنما تبدیل میشه به قاضی.
جهتنما میگه:
«دوست داری به کدوم سمت حرکت کنی؟»
قاضی میگه:
«چرا هنوز به اونجا نرسیدی؟»
جهتنما کمک میکنه قدم بعدی رو پیدا کنی.
قاضی باعث میشه مدام به فاصلهای که طی نکردی نگاه کنی.
و وقتی دائماً به فاصله نگاه میکنی، ممکنه خود مسیر رو فراموش کنی.
گاهی حتی عبارت «بهترین نسخه خودم» هم میتونه دردسرساز بشه.
چون «بهترین» کلمه عجیبیه.
بهترین نسبت به چی؟
توی چه شرایطی؟
با چه منابعی؟
با چه مقدار انرژی؟
توی کدوم دوره از زندگی؟
شاید هدف بهتر این نباشه که همیشه بهترین نسخه ممکن خودت باشی.
شاید هدف این باشه که نسخهای واقعیتر، آگاهتر و سازگارتر با شرایط امروزت باشی.
اگه امروز انرژی کمی داری، شاید بهترین تصمیم این نباشه که بیشتر به خودت فشار بیاری.
اگه مدتیه کاری رو عقب انداختی، شاید لازم باشه بفهمی چه چیزی جلوی شروعش رو گرفته.
اگه مدام برنامه میریزی و اجرا نمیکنی، شاید مسئله کمبود اراده نباشه؛ شاید برنامهت با زندگی واقعی تو سازگار نیست.
و اگه همیشه از خودت ناراضی هستی، شاید قبل از اینکه خودت رو بیشتر تغییر بدی، لازم باشه معیاری رو که باهاش خودت رو قضاوت میکنی بررسی کنی.
وقتی متوجه میشی داری خودت رو با یه تصویر ایدهآل مقایسه میکنی، لازم نیست همه خواستههات رو کنار بذاری.
فقط چند سؤال متفاوت از خودت بپرس:
واقعاً میخوام چه تغییری ایجاد کنم؟
نه اینکه «یه آدم ایدهآل باید چه کارهایی انجام بده؟»
این تغییر با شرایط فعلی زندگی من چقدر سازگاره؟
کوچکترین شکل واقعی این تغییر چیه؟
اگه ورزش روزانه یه ساعت برات ممکن نیست، آیا بیست دقیقه ممکنه؟
اگه مطالعه روزانه یه ساعت سخته، آیا ده دقیقه شدنیه؟
اگه نمیتونی همه کارهات رو منظم کنی، آیا میتونی فقط یه کار عقبافتاده رو امروز انجام بدی؟
و شاید مهمتر از همه:
اگه امروز به اندازهای که انتظار داشتم عمل نکردم، آیا لازمه عملکردم رو اصلاح کنم یا شخصیت خودم رو سرزنش کنم؟
این دوتا با هم فرق دارن.
قرار نیست برای رشد کردن، دائماً از خودت ناراضی باشی.
قرار نیست هر بار که به اندازه نسخه ایدهآلت عمل نکردی، خودت رو شکستخورده حساب کنی.
رشد میتونه از جایی شروع بشه که همزمان دو چیز رو ببینی:
اون چیزی که دوست داری تغییر کنه، و اون چیزی که همین حالا واقعاً هستی.
نه انکار وضعیت فعلی.
نه تسلیم شدن در برابر اون.
فقط دیدن واقعیت، بدون اینکه فوراً براش حکم صادر کنی.
شاید تو قرار نیست به اون آدم خیالی برسی.
چون اون آدم اصلاً قرار نیست وجود داشته باشه.
اما میتونی از خودت بپرسی:
«از بین تمام ویژگیهایی که برای اون آدم خیالی ساختهام، کدومها واقعاً برای زندگی من مهمن؟»
بعد یکی رو انتخاب کنی.
کوچیک شروع کنی.
واقعی جلو بری.
و به جای اینکه هر روز خودت رو با فاصلهت از یه آدم خیالی بسنجی، گاهی برگردی و ببینی:
منِ امروز، نسبت به زندگی واقعی خودم، چه چیزی رو کمی بهتر کردهام؟
شاید همین سؤال، مقایسه رو از یه ابزار سرزنش به یه ابزار شناخت تبدیل کنه.
دفعه بعد که احساس کردی «من به اندازه کافی خوب نیستم»، قبل از اینکه خودت رو قضاوت کنی، یه کم مکث کن.
ببین داری خودت رو با چه کسی مقایسه میکنی.
یه آدم واقعی؟
یا نسخهای خیالی که تمام ویژگیهای خوبش رو جمع کردی و هیچکدوم از محدودیتهای انسانیش رو بهش ندادی؟
شاید مسئله این نباشه که تو به اندازه کافی تلاش نمیکنی.
شاید مدتیه داری توی مسابقهای میدوی که رقیبش، خودِ خیالی توئه.