
نخستین گام، شناخت دقیق محیط کسبوکار و فناوری فعلی سازمان است. این مرحله شامل بررسی اولویتهای کسبوکار، قابلیتهای موجود، نقاط ضعف، محدودیتها و وابستگیهای میان اجزای مختلف سازمان است. بدون درک صحیح از وضعیت موجود، هرگونه برنامهریزی برای آینده فاقد پایه واقعبینانه خواهد بود.
پس از ارزیابی وضعیت موجود، سازمان باید حوزههایی را که بیشترین شکاف ارزشی را دارند شناسایی کند. این ارزیابی بر اساس معیارهایی نظیر ارزش، ریسک، فوریت، آمادگی سازمانی و میزان تغییرات معماری لازم برای پیشرفت صورت میگیرد. این رویکرد تضمین میکند که منابع محدود سازمان به سمت ابتکاراتی هدایت شود که بیشترین بازده را دارند.
توالیبندی صحیح ابتکارات یکی از حساسترین بخشهای تدوین نقشه راه است. ابتکارات باید بر اساس ارزش، وابستگی، ریسک و میزان آمادگی توالیبندی شوند و نقشه راه باید بهطور منظم بازبینی و بهروزرسانی شود. این ویژگی پویا بودن، نقشه راه را از یک سند بایگانیشده به ابزاری زنده و کاربردی تبدیل میکند.
مطالعات میدانی انجامشده در سال جاری میلادی، تصویری روشن از اولویتهای معماران سازمانی ارائه میدهد. بر اساس یک نظرسنجی تخصصی، ۹۲ درصد از معماران سازمانی، هوش مصنوعی و معماری عاملمحور را بهعنوان مهمترین روند خود در اولویت قرار دادهاند، در حالی که مدیریت امنیت سایبری و ریسک در رتبه دوم اهمیت قرار دارد و بهطور فزایندهای با پذیرش هوش مصنوعی درهمتنیده شده است. همچنین ۳۴ درصد از پاسخدهندگان، پلتفرمهای داده و تحلیلهای پیشرفته را بهعنوان اولویت اصلی خود معرفی کردهاند.
در این میان، سه فناوری مرزی نقش برجستهای در بازتعریف عملکرد معماری سازمانی ایفا میکنند. نخست، گسترش عاملهای هوش مصنوعی در سراسر سازمان است که وظایف را خودکار کرده و تصمیمات را در مقیاس بزرگ تسریع میکنند؛ در این میان، نقش معماری سازمانی، حاکمیت بر نحوه تعامل این عاملها با سامانهها و دادههای سازمانی است. دوم، حاکمیت دیجیتال است؛ از آنجا که عاملهای هوش مصنوعی با سرعت بالا به دادههای سازمانی دسترسی مییابند و بر اساس آن اقدام میکنند، لازم است حاکمیت از همان ابتدا در طراحی معماری گنجانده شود، نه اینکه بعداً به آن الحاق گردد.
این تحولات نشان میدهد که نقشه راه معماری سازمانی دیگر صرفاً یک ابزار فنی برای برنامهریزی زیرساخت نیست، بلکه به یک سازوکار حاکمیتی برای مدیریت ریسکهای نوظهور ناشی از فناوریهای هوشمند تبدیل شده است.