اصطلاح «جامعه 5.0» اولین بار در سال ۲۰۱۶ در ژاپن مطرح شد. از آن زمان تاکنون، گسترش این اصطلاح و شکلگیری مفاهیم بنیادین آن را شاهد بودهایم.
اصطلاح جامعه 5.0 اولین بار در سندی با عنوان «پنجمین طرح اساسی علم و فناوری» استفاده شد. این سند را شورای علم، فناوری و نوآوری دولت ژاپن تدوین کرده بود. در ماه ژانویه ۲۰۱۶ هیئت وزرای ژاپن، این طرح را اجرا کرد.
تعریف: «جامعه 5.0» را میتوان «جامعه اطلاعاتمحور» تعریف کرد؛ جامعهای که در آن، فضای فیزیکی و فضای سایبر بهشدت با یکدیگر ادغام و یکپارچه شدهاند.
جامعه 5.0، پس از جامعه گردآورنده - شکارچی، جامعه کشاورزی، جامعه صنعتی و جامعه اطلاعاتی ظهور کرد. این جامعه بر انسانها متمرکز است. البته، عدد 5.0 به نوع جدیدی از جامعه اشاره دارد که جایگاه مهمی برای نوآوریهای علمی و فناورانه قائل است و هدفش حلوفصل مشکلات اجتماعی و همزمان، تضمین توسعه اقتصادی است. بسیاری از عوامل تشکیلدهنده این جامعه از جوامع پیشین وام گرفته شدهاند؛ هر چند این رویکرد با رویکرد طرفداران جوامع افولیافته پیشین تضاد دارد.
ژاپنیها جامعه 5.0 را با ترسیم شکل ریز به ما معرفی کردند.

طرح اساسی علم و فناوری» برنامهای جامع با هدف ارتقای علم و فناوری است که دولت ژاپن، آن را تصویب کرده و در قالب قانونی بنیادین در آمده است که درست مانند اسناد پیشنهادی برنامة چشمانداز ۲۰۲۰ اروپا، در دهه آینده اجرایی خواهد شد. طرح اساسی پنجم (۲۰۲۱ - ۲۰۱۷) در نوع خود، اولین طرحی است که دولت ژاپن، آن را تدوین کرده است. بر اساس این قانون، شورایی با عنوان شورای علم، فناوری و نوآوری تأسیس خواهد شد. این طرح، شامل طیف متنوعی از لوایح پیشنهادی است که بهصورت جدی حامی سیاستهای نوآوری در حوزه علم و فناوری است. طرح مذکور، یک مدل پیشنهادی است که طیف متنوعی از ذینفعان را شامل دولت، دانشگاهها، صنایع و شهروندان هدف قرار داده است. این ذینفعان میتوانند بر اساس این مدل، در فرایند ساخت جامعه آینده مشارکت داشته باشند. یکی دیگر از اهداف این طرح، هدایت ژاپن در مسیر تبدیل شدن به «مطلوبترین کشور در حوزه نوآوری» است. طرح مد نظر با همه محورهای راهبردی و نوآورانة پیشنهادی وزیر اقتصاد فرانسه، آرنو مونتبورگ، تفاوتهای اساسی دارد. البته، این محورها را بعدها، جانشین مونتبورگ، امانوئل مکرون، اصلاح کرد. کشورهای اروپایی تعاریف کلی از محورهای فرایند صنعتی شدن ارائه دادهاند. این تعاریف مطمئناً درباره محورهای تعیینشدة دولت فرانسه نیز صادق هستند. در آن سالها، وزارت بازسازی صنعتی فرانسه اولویتهای سیاست صنعتی فرانسه را در قالب ۳۴ طرح ارائه داد. این طرحها، برای
«طرح اساسی علم و فناوری» برنامهای جامع با هدف ارتقای علم و فناوری است که دولت ژاپن، آن را تصویب کرده و در قالب قانونی بنیادین در آمده است که درست مانند اسناد پیشنهادی برنامة چشمانداز ۲۰۲۰ اروپا، در دهه آینده اجرایی خواهد شد. طرح اساسی پنجم (۲۰۲۱ - ۲۰۱۷) در نوع خود، اولین طرحی است که دولت ژاپن، آن را تدوین کرده است. بر اساس این قانون، شورایی با عنوان شورای علم، فناوری و نوآوری تأسیس خواهد شد. این طرح، شامل طیف متنوعی از لوایح پیشنهادی است که بهصورت جدی حامی سیاستهای نوآوری در حوزه علم و فناوری است. طرح مذکور، یک مدل پیشنهادی است که طیف متنوعی از ذینفعان را شامل دولت، دانشگاهها، صنایع و شهروندان هدف قرار داده است. این ذینفعان میتوانند بر اساس این مدل، در فرایند ساخت جامعه آینده مشارکت داشته باشند. یکی دیگر از اهداف این طرح، هدایت ژاپن در مسیر تبدیل شدن به «مطلوبترین کشور در حوزه نوآوری» است. طرح مد نظر با همه محورهای راهبردی و نوآورانة پیشنهادی وزیر اقتصاد فرانسه، آرنو مونتبورگ، تفاوتهای اساسی دارد. البته، این محورها را بعدها، جانشین مونتبورگ، امانوئل مکرون، اصلاح کرد. کشورهای اروپایی تعاریف کلی از محورهای فرایند صنعتی شدن ارائه دادهاند. این تعاریف مطمئناً درباره محورهای تعیینشدة دولت فرانسه نیز صادق هستند. در آن سالها، وزارت بازسازی صنعتی فرانسه اولویتهای سیاست صنعتی فرانسه را در قالب ۳۴ طرح ارائه داد. این طرحها، برای هماهنگ کردن اقدامات بازیگران دولتی و شرکتها تدوین شده بودند. آن طور که اعلام شده بود، هدف طرحهای مد نظر کمک کردن به ظهور محصولات آینده با بر چسب «ساخت فرانسه» بود.
هماهنگ کردن اقدامات بازیگران دولتی و شرکتها تدوین شده بودند. آن طور که اعلام شده بود، هدف طرحهای مد نظر کمک کردن به ظهور محصولات آینده با بر چسب «ساخت فرانسه» بود.
۳۴ طرح صنعتی اولیه د ر فرانسه به شرح زیر است:
کلانداده
رایانش ابری
اشیای متصل
واقعیت افزوده
نرمافزارها و سیستمهای تعبیهشده
خدمات بدون تماس
آموزش الکترونیک
بیمارستانهای دیجیتال
امنیت سایبری
نانوالکترونیک
رباتیک
ابرکامپیوترها
نوآوریهای صنایع غذایی
وسایط نقلیهای با مصرف دو لیتر سوخت در هر صد کیلومتر برای همه
وسایط نقلیه خودران
پایانههای شارژ برقی
باتریهای پشتیبان و برق
هواپیماهای برقی و نسل جدید هواگردها
ماهوارههای الکتریکی
کشتیهای هوایی بارکش سنگین
کشتیهای اکولوژیک
انرژیهای تجدیدپذیر
کارخانه آینده
شبکههای برق هوشمند
کیفیت آب و مدیریت کمبود آب
زیستفناوریهای پزشکی
دستگاههای پزشکی نوآورانه
حاکمیت مخابراتی
صنعت چوب
بازیافت و مواد سبز
اصلاح حرارتی ساختمانها
شیمی سبز و زیستسوختها
نساجی فنی و هوشمند
امانوئل مکرون، پس از انتصاب در مقام وزیر اقتصاد فرانسه، تعداد طرحهای صنعتی را از ۳۴ به ده کاهش داد. هر یک از این طرحها اهداف مشخص خود را داشتند. از این ده طرح، نه طرح تخصصی بودند و طرح دهم، که «کارخانه آینده» نام داشت، خاص و میانحوزهای بود. این رویکرد، در مقایسه با سایر رویکردها از اهمیت بیشتری برخوردار بود. رویکرد «صنعت آینده» تلاش میکرد تا به محصولات و خدمات فناورانه دست یابد و در کنار آن، به تحول شرکتها و آموزش کارکنان کمک کند. در ضمن، این رویکرد بر همکاریهای بینالمللی نیز بهشدت تأکید داشت.
نویسنده: برونو سالگوئز- انتشارات سازمان مدیریت صنعتی