احتمالاً هنگام خرید روغن موتور با نوشتههایی مثل 5W30، 10W40، 20W50 یا حروفی مانند SN و SL روبهرو شدهاید. این مشخصات روی بیشتر بستهبندیهای روغن موتور دیده میشوند، اما بسیاری از رانندگان دقیقاً نمیدانند چه معنایی دارند و چطور باید از آنها برای انتخاب محصول مناسب استفاده کنند.
آیا روغن موتور غلیظتر همیشه بهتر است؟ آیا میتوان برای یک خودروی قدیمی از هر روغن 20W50 استفاده کرد؟ تفاوت روغن موتور SN با SL چیست؟
پاسخ این سؤالها به شناخت دو مفهوم اصلی بستگی دارد: درجه گرانروی SAE و رده کارایی API. در ادامه، این دو مفهوم را بررسی میکنیم و میبینیم چطور میتوان با چند بررسی ساده، انتخاب دقیقتری داشت.
قبل از بررسی برند، قیمت یا نوع بستهبندی، باید به دفترچه راهنمای خودرو مراجعه کنید.
سازنده خودرو معمولاً گرانروی توصیهشده روغن موتور، حداقل سطح کارایی مورد نیاز و گاهی استانداردهای اختصاصی دیگری را مشخص میکند. این توصیهها بر اساس طراحی و نیازهای موتور ارائه شدهاند.
بنابراین، اگر برای خودروی شما روغن موتور با گرانروی مشخصی توصیه شده است، نباید صرفاً بر اساس پیشنهاد فروشنده، شرایط آبوهوا یا تجربه استفاده از خودروی دیگر، آن را تغییر دهید.
بهتر است انتخاب روغن موتور را از مشخصات فنی خودرو شروع کنیم و بعد سراغ گزینههای موجود در بازار برویم.
یکی از مهمترین اطلاعات روی بستهبندی روغن موتور، درجه گرانروی یا ویسکوزیته آن است.
گرانروی به رفتار روغن هنگام جاریشدن و مقاومت آن در برابر جریان مربوط میشود. برای دستهبندی روغنهای موتور از استاندارد SAE J300 استفاده میشود.
برای مثال، در گرید 10W40 با دو بخش روبهرو هستیم:
عدد 10 قبل از W: به ویژگیهای گرانروی روغن در شرایط دمای پایین مربوط است.
عدد 40 بعد از W: به رده گرانروی روغن در دماهای بالاتر و شرایط کاری موتور اشاره دارد.
حرف W نیز به شرایط زمستانی مربوط میشود.
در مقایسه روغنهای 5W30 و 10W40، عدد 5W نشاندهنده رده متفاوتی برای عملکرد در سرما نسبت به 10W است. از طرف دیگر، رده 40 در دماهای کاری، گرانروی بالاتری نسبت به رده 30 دارد.
اما نکته مهم اینجاست که تفاوت این اعداد بهتنهایی به معنی بهتر یا باکیفیتتر بودن یک روغن نیست.
ممکن است روغن 5W30 برای موتوری مناسب باشد و روغن 10W40 برای موتور دیگری توصیه شود. معیار انتخاب، مشخصات مورد تأیید سازنده خودرو است.
خیر؛ نمیتوان چنین نتیجهای گرفت.
روغن 20W50 از نظر دستهبندی گرانروی با روغن 10W40 متفاوت است، اما این تفاوت نشانه برتری عمومی یکی بر دیگری نیست.
گاهی تصور میشود در مناطق گرم یا برای خودروهای قدیمی باید حتماً روغن غلیظتری انتخاب کرد. در حالی که دمای محیط، عمر خودرو و میزان کارکرد موتور تنها بخشی از شرایط هستند و جایگزین توصیه فنی خودروساز نمیشوند.
اگر موتور دچار روغنسوزی یا افت فشار روغن شده باشد، انتخاب خودسرانه روغن غلیظتر نیز لزوماً مشکل اصلی را برطرف نمیکند. چنین شرایطی ممکن است به بررسی فنی نیاز داشته باشد.
علاوه بر درجه گرانروی، باید به رده کارایی روغن نیز توجه کرد.
مؤسسه نفت آمریکا یا API برای دستهبندی روغن موتور از نظام مشخصی استفاده میکند. در این نظام، ردههایی که با حرف S شروع میشوند، به روغنهای موتور بنزینی مربوط هستند.
برای مثال، سه رده زیر را در بازار روغن موتور مشاهده میکنیم:
API SL: یکی از ردههای کارایی روغن موتور بنزینی که برای نسلهای قدیمیتر موتور تعریف شده است.
API SM: ردهای جدیدتر از SL که الزامات عملکردی متفاوتی دارد.
API SN: ردهای جدیدتر از SM که برای نسلهای بعدی موتورهای بنزینی معرفی شده است.
استانداردهای API در همین ردهها متوقف نشدهاند و ردههای جدیدتری مانند SP و SQ نیز معرفی شدهاند.
بنابراین، نباید تصور کنیم که SN آخرین رده API است یا هر روغن دارای برچسب SN برای تمام خودروهای جدید مناسب خواهد بود.
نکته مهم: یک روغن میتواند از نظر گرانروی مناسب باشد، اما سطح کارایی مورد نیاز خودرو را نداشته باشد. به همین دلیل، بررسی SAE و API باید در کنار یکدیگر انجام شود.
همچنین درج نام یک رده API روی برچسب محصول را نباید بدون بررسی مستندات، معادل داشتن مجوز رسمی استفاده از نشان تأیید API دانست.
برای اینکه هنگام خرید میان گریدها و بستهبندیهای مختلف سردرگم نشوید، میتوانید این پنج مورد را بررسی کنید.
اولین معیار، همان درجه گرانروی است که در دفترچه خودرو درج شده است. اگر سازنده چند گرید را برای شرایط مختلف مجاز دانسته، انتخاب باید در همان محدوده انجام شود.
به رده API توجه کنید. اگر در دفترچه خودرو استانداردهای دیگری مانند ACEA یا تأییدیه اختصاصی سازنده موتور نیز ذکر شده است، آنها را هم بررسی کنید.
نیازهای روغنکاری موتورهای بنزینی و دیزلی یکسان نیست. استفاده از روغنی که تنها یک رده مرتبط با موتور بنزینی روی بستهبندی آن نوشته شده، بهخودیخود برای یک موتور دیزلی قابل توصیه نیست.
روغن موتور در بستهبندیهای متنوعی مانند یک، چهار، پنج و پنجونیم لیتر عرضه میشود.
حجم مورد نیاز را باید با توجه به ظرفیت روغن موتور خودرو و دستورالعمل سرویس تعیین کرد. تعویض فیلتر روغن نیز ممکن است بر مقدار روغن مورد نیاز هنگام سرویس اثر بگذارد.
به همین دلیل، وجود یک بستهبندی بزرگتر لزوماً به این معنی نیست که باید تمام محتویات آن را داخل موتور بریزید.
هنگام خرید، مشخصات درجشده روی محصول، اطلاعات تولیدکننده یا عرضهکننده، وضعیت پلمب و اطلاعات قابل رهگیری کالا را بررسی کنید.
اطمینان از اصالت کالا به اندازه انتخاب گرید مناسب اهمیت دارد.
حالا که با مفهوم SAE و API آشنا شدیم، میتوانیم اطلاعات روی بستهبندی محصولات مختلف را بهتر بررسی کنیم.
برای مثال، در سبد محصولات روغن موتور ایزوپون (IZOPON) گریدهایی مانند 5W30 SN، 5W40 SN، 10W40 SN، 10W40 SM و 20W50 SL دیده میشوند. این محصولات همچنین در حجمهای متفاوتی عرضه میشوند.
نکته آموزشی این مثال، وجود ترکیبهای مختلف گرانروی و رده کارایی است. وقتی روی یک محصول عبارت 5W30 SN درج شده، بخش 5W30 گرانروی را مشخص میکند و SN به رده کارایی API اشاره دارد.
به همین ترتیب، روغن موتور 20W50 SL از نظر هر دو مشخصه با محصول 5W30 SN تفاوت دارد.
صرف وجود چند گرید در محصولات یک برند، به معنی مناسب بودن همه آنها برای یک خودرو نیست. خریدار باید مشخصات محصول مورد نظر را با توصیه سازنده موتور مقایسه کند.
این شیوه بررسی برای محصولات ایزوپون و سایر برندهای روغن موتور یکسان است.
عدد بالاتر بعد از W بهتنهایی نشانه محافظت بیشتر از موتور نیست. عملکرد روغن به تناسب مشخصات آن با نیاز موتور وابسته است.
شناخت برند میتواند بخشی از تصمیم خرید باشد، اما جای بررسی گرانروی، رده کارایی و تأییدیههای مورد نیاز خودرو را نمیگیرد.
انتخاب روغن با رده کارایی جدیدتر، به این معنی نیست که میتوان بدون توجه به دستورالعمل سازنده، فاصله تعویض روغن را افزایش داد.
زمان سرویس باید مطابق توصیه خودروساز و شرایط کارکرد خودرو تعیین شود.
پاسخ کوتاه این است: بهترین روغن موتور برای هر خودرو، روغنی است که مشخصات آن با نیازهای تعیینشده توسط سازنده همان خودرو مطابقت داشته باشد.
برای انتخاب درست، ابتدا گرانروی SAE و رده کارایی API را از دفترچه راهنما مشخص کنید. سپس استانداردهای تکمیلی، حجم مورد نیاز و اصالت محصول را بررسی کنید.
بهجای اینکه بپرسیم «روغن 10W40 بهتر است یا 5W30؟»، بهتر است سؤال دقیقتری مطرح کنیم: «سازنده موتور خودروی من کدام گرید و سطح کارایی را توصیه کرده است؟»
شما هنگام انتخاب روغن موتور بیشتر به گرانروی توجه میکنید یا رده API؟ تا به حال پیش آمده که اطلاعات روی بستهبندی باعث سردرگمی شما شود؟