
مجموعه Back to Basics کاری از IMF
قسمت هشتم: سرمایهگذاری مستقیم خارجی چیست؟
مقدمه
سرمایهگذاران خارجی انگیزههای فراوانی برای کسب سود در کشورهای دیگر دارند. به طور بنیادین، دو انتخاب پیش روی آنها است:
1. سرمایهگذاری پرتفوی به معنای خرید سهام و اوراققرضه که ماهیت کوتاهمدت و سوداگرانه دارد.
2. سرمایهگذاری بلندمدت بهمنظور بهدستآوردن کنترل و اثرگذاری بر مدیریت یک بنگاه.
عوامل موثر بر سرمایه گذاری مستقیم و انواع آن
عوامل متعددی بر تصمیم یک شرکت جهت سرمایهگذاری مستقیم اثر میگذارد. اگر هزینههای تجارت مانند تعرفههای تجاری، محدودیتهای مقداری و... بیشتر از هزینه راهاندازی تولید در کشور مقصد باشد، ممکن است شرکت تصمیم به انجام آن بگیرد. سرمایهگذاری مستقیم گاه بهصورت عمودی (vertical) است؛ یعنی منتقل یا ایجادکردن بخشی از خط تولید به/در کشور دیگر. این سرمایهگذاری در کشورهای درحالتوسعه (بهعنوان کشور پذیرای سرمایهگذاری) متداول است. منابع طبیعی ممتاز یا فراوان یا هزینه پایین نیروی کار برخی از ویژگیهای جذاب کشورهای درحالتوسعه برای این امر است. نوع دیگر سرمایهگذاری مستقیم، سرمایهگذاری افقی (horizontal) است؛ یعنی منتقل یا ایجادکردن کل خط تولید به/در کشور دیگر. سرمایهگذاریهای مستقیم اغلب ترکیبی از این دو نوع هستند.
اشکال سرمایهگذاری مستقیم
سرمایهگذاری مستقیم اشکال مختلفی دارد. برای مثال برخی سرمایهگذاریها greenfield هستند؛ یعنی سرمایهگذار یک کارخانه جدید در کشور مقصد ایجاد میکند. گاه نیز بهصورت brownfield است؛ یعنی از همان امکانات، عرضهکنندگان و عملیات تولید موجود در کشور مقصد استفاده میگردد.
مزایا و معایب بالقوه سرمایهگذاری مستقیم
سرمایهگذاری مستقیم به تأمین مالی کشور مقصد کمک میکند؛ زیرا کارخانههای خارجی مشمول مالیات کشور مقصد میشوند و میتواند درآمد مالیاتی آنها را افزایش دهد و ازاینجهت به تراز پرداختهای آنها کمک کند. از اثرات بالقوه دیگر میتوان به افزایش اشتغال، تقویت بهرهوری، انتقال دانش و رشد اقتصادی اشاره کرد. از طرفی معایب بالقوهای نیز برای سرمایهگذاری مستقیم قابلتصور است. برخی منتقدین میگویند سرمایهگذاری خارجی صرفاً انتقال مالکیت است و اشتغال جدیدی ایجاد نمیکند. همچنین سرمایهگذاری خارجی منجر به فروش ناگهانی داراییهای داخلی و در نتیجه کاهش قیمت آنها میشود. به همین علت در برخی کشورها، محدودیتهایی جهت سرمایهگذاری مستقیم خارجی در صنایع خاص مانند صنایع پیشرفته یا دفاعی وضع شده است. مهمترین عیب بالقوه سرمایهگذاری مستقیم، قدرت و اثرگذاری سیاسی سرمایهگذاران خارجی است.
نتیجهگیری
کشورهای پیشرفته بهخاطر ثبات سیاستی، نیروی کار ماهر و بازار گسترده محل جذب سرمایهگذاران هستند. کشورهای درحالتوسعه بیشتر مشتاق سرمایهگذاری greenfield هستند؛ زیرا باعث ایجاد اشتغال میشود. در برخی کشورها، «مناطق ویژه اقتصادی» جهت جذب سرمایه خارجی تأسیس میشود که در این مناطق معافیتهای مالیاتی، یارانههای کمکی و... وجود دارد. در برخی کشورها «برنامههای ارتقای سرمایهگذاری» وجود دارد که طی آن از کمپینهای بازاریابی، مراکز اطلاعاتی و مذاکرات دوجانبه استفاده میگردد. در نهایت میتوان گفت سرمایهگذاری مستقیم خارجی مزایای بالقوه بیشتری دارد که شامل ورود خالص سرمایه، تقویت تراز پرداختها، افزایش درآمدهای مالیاتی و ایجاد اشتغال میشود.