ویرگول
ورودثبت نام
دستخط
دستخطبسیج دانشجویی دانشکده فیزیک دانشگاه تهران
دستخط
دستخط
خواندن ۶ دقیقه·۶ سال پیش

مالکیت معنوی و نظام سرمایه سالار

مالکیت معنوی و نظام سرمایه سالار

شیوا شاه پسند

حتما بار ها عبارت جبر جغرافیایی به گوشتان خورده. جبری که محیط و موقعیت جغرافیایی خاصی بر شما تحمیل میکند. برای مثال کسی که در آمریکا، اروپا، ایران و یا هر کشور و حاکمیتی زندگی میکند تمامی قوانین حاکمیت را به اجبار باید بپذیرد و از آنها پیروی کند. اما نوعی دیگر از جبر وجود دارد، که بسیار مهم تر و فراموش شده تر از جبر جغرافیایی است و مربوط به زمانه ایست که هر انسان در آن زندگی میکند. از نشانه های جبر تاریخی این است که کمتر کسی از آن سوال میکند و به راحتی راهش را بین تمامی مردم در غالب های متفاوت باز میکند. دستورات ادیان را تحریف میکند، فلسفه ها و مکاتب را گول میزند و در نهایت خود را به شکل یک واقعیت بدیهی جلوه میدهد. امروزه این جبر ها به لطف جهانی شدن و نبود دیدگاه های متضاد با آنها بسیار محکم و استوار شده اند و تقریبا میتوان گفت که به طور کامل فراموش شده اند. مثال های زیادی مثل دموکراسی، آزادی بیان، مالکیت خصوصی، مالکیت معنوی و ... همه و همه از جبر های تاریخی روزگار ما هستند. برتراند راسل در مقاله ”در ستایش بطالت“ مثالی میزند که در اینجا با اندکی تغییر اورده شده است : **مثال ساده ای از کارخانه ای فرضی را در نظر بگیرید که مسئول تولید تمامی میخ های جهان است. در این کار خانه ۱۰۰۰ نفر روزانه ۱۰ ساعت کار میکنند تا میخ های مورد نیاز دنیا را تامین کنند. حال فرض کنید در بخش تحقیق و توسعه این کارخانه محققان موفق به ساخت تکنولوژی میشوند که به موجب آن زمان مورد نیاز برای ساخت میخ ها نصف میشود. اگر ما در یک جهان معقول زندگی میکردیم از این پس شاهد آن میبودیم که کارگران کارخانه به جای ۱۰ ساعت با روزی ۵ ساعت کار به تمامی اهداف قبلی خود میرسیدند و ساعات اضافه زندگی خود را میتوانستد صرف نیاز های عالی تر خود مثل تعالی روحی و خانوادگی بکنند. اما اتفاقی که در دنیای امروز ما میفتد کامال متفاوت است. بخش تحقیق و توسعه کارخانه و صاحبان آن به دلیل اختراع بزرگ خود، خود را الیق پاداش مادی زیادی میدانند و برای اینکه چنین درآمدی داشته باشند، کارخانه اقدام به اخراج ۵۰۰ نفر از کارکنان خود میکند و یا با تبلیغات کذب سعی بر ایجاد تقاضای کذب و فروش بیش از نیاز به مشتریان میکند.** راسل از این موضوع نتیجه میگیرد که برای از بین بردن فقر و گسترش تعالی تنها نیاز به یک سیستم اقتصادی نداریم بلکه باید اخالق و روحیه جمعی در مردم تغییر کند. صرف نظر از دیدگاه راسل در این مثال یک نوع مالکیت معنوی مطرح است که امروزه به آن حق ثبت اختراع میگویند. از دیگر شکل های مالکیت معنوی میتوان به حق کپی رایت در موسیقی و فیلم، حق نشر در کتاب ها و اثار الکترونیک و ... اشاره کرد. فلسفه ی وجودی این نوع مالکیت آن است که شخصی که اختراعی میکند و نویسنده ای که کتابی را مینویسد باید بتواند از آن پول در بیاورد و شهرت و اعتبار اثر را برای خود محفوظ بدارد تا مشوقی شود برای نویسندگان دیگر و خودش برای تولید آثار بیش تر و پر مخاطب تر. در نگاه اول موضوع کامال منطقی و مفید به نظر میرسد و کمک میکند که آثار فرهنگی بیش تری تولید شود و اختراعات بیش تری بوجود بیاید. اما روی دیگری از سکه هم وجود دارد. آیا ازدیاد این آثار واقعا مفیدند و سنجش ما برای مفید یا مضر بودن این آثار چیست. برای پاسخ دادن به این سوال بهتر است سر منشا تاریخی آن را پیدا کنیم و مروری بر تاریخ این پدیده داشته باشیم. در اواخر صده ۱۸ میالدی برای اولین بار قوانین مربوط به مالکیت معنوی به آهستگی در بین کشور ها رواج یافت و رفته رفته همه کشور ها به آن پیوستند. در ابتدا، حق کپی رایت، تنها برای خود اثر اعمال میشد، اما پس از مدتی ترجمه آثار در زبان های دیگر و در کشور های دیگر نیز شامل این قوانین میشدند. در حالی که پیش از این انقالب اخالقی عظیم، در ادیان صحبت از نشر علم و شناخت بود، و هزینه ای که کاتبان دریافت میکردند فقط برای نوشتن و پول کاغذ بود و چه بسیار اندیشمندانی که مال و اموال خود را در این راه هزینه میکردند، اما هم اکنون یکی از بدیهی ترین پایه های اخالق در همه ادیان رعایت کردن حقوق معنویست. برای مثال در صورتی که به فقه آیت اهلل خمینی و فقهای قبل از ایشان مراجعه کنید میبینید که انها اساسا منکر وجود چنین حقی در اسالم بودند اما تقریبا تمامی مراجع بعد از ایشان مثل آقایان خامنه ای و سیستانی و ... این حقوق را در اسالم به رسمیت شناخته اند. امروزه حق مالکیت دیگر حتی در دست نویسنده و تولید کننده اثر هم نیست و کمپانی های بزرگ نشر این حقوق را برای خود ثبت میکنند که گواه دیگریست از اینکه این قوانین تنها برای خدمت به سرمایه ساالری بوجود آمده اند. در گذشته هرکس که اهمیت بسیار زیادی به گسترش فکر و عقیده ای میداد دست به نوشتن کتابی در آن باب میزد. قبل از شکل گیری صنعت چاپ و صنایع پخش گسترده مثل رسانه های جمعی، عمال چیزی به اسم حق کپی رایت معنایی نداشت. اما پس از آنکه این صنایع بوجود آمدند مانند هر صنعت دیگری نیاز به سودآوری و فروش روز افزون برای گسترش و ادامه حیات خود داشتند. در اینجا بود که دیگر عقاید و تفکرات واال برای این صنعت سود آوری الزم را بوجود نمیآورد و به همین دلیل کم کم آثار رو به ابتذال رفتند و هدف از تولید این آثار در کسب پول، شهرت و قدرت بیش تر خالصه شد. امروزه به قدری سرعت تولید محتواهای جدید باال رفته که شاید تعداد اثار جدید در یک سال با تعداد کل آثار چندین قرن قبل از انقالب صنعتی برابری کند. برای فروش این همه اثر اخالق دیگری هم مورد نیاز است. باید کتابخوانی و استفاده از آثار از این دست تبدیل به یک فرهنگ و ارزش واال در جامعه بشود. امروزه دیگر اهمیت چندانی ندارد که شما چه کتابی میخوانید، چه فیلمی میبنید و یا چه موسیقی گوش میدهید. همه کتاب ها در دسته کاالهای فرهنگی قرار میگیرند و حتی اگر آن ها را نخوانید و فقط کتاب خانه ای در خانه خود داشته باشید و یا وقتتان را برای دیدن فیلمی کامال بیهوده هدر بدهید، شما اهل فرهنگ و مطالعه هستید. انشااهلل اگر فرصتی بود موارد دیگر اینچنینی را در آینده باز هم بررسی میکنیم. در نهایت مهم اینست که انسان در مواجه با فرهنگ غالب و بدیهیات دنیا روحیه پرسشگری خود را حفظ کند و هر چیزی را به راحتی قبول نکند تا انشااهلل در دام عقاید اشتباه نیفتد. َك اكَن َعنُه َمس ئواال﴿ ئِ ٰ إلُفؤإ َد ُُكُّ ُأول َ ََصَ و َ إلب َ َّسمَع و َّن إل ِ ٌمل ۚ إ عِ ََلَ ِبهِ َس ي َ َال تَقُف ما ل و ۳۶ ﴾ گاهی ندإری، پریوی مکن، چرإ که گوش و چشم و دل، إز أ چنه به أ ن أ مهه مسؤولند.

۱
۰
دستخط
دستخط
بسیج دانشجویی دانشکده فیزیک دانشگاه تهران
شاید از این پست‌ها خوشتان بیاید