حق اعتراض
محمدحسین میرکو؛ ورودی ٩٩
اعتراضات آب اصفهان دارای وجوه و زیبایی خاصی بود که پختگی مردم در نحوهی صحیح اعتراض و مطالبهگری را نشان میداد. هرچند که برخی از افراد سعی بر آن داشتند تا اعتراضات به حق مردم را از مسیر اصلی آن منحرف نمایند. این اتفاقات تلخ و شیرین باعث شد تا احساس نیاز در من به وجود آید تا تحقیقی از روش صحیح اعتراض و قوانین مربوط به آن در ایران را مورد بررسی قرار دهم.
اگر بخواهم به یکی از ابتداییترین نیازهای انسان اشاره کنم میتوانم بگویم که اعتراض به حوادث و وضع موجود از مهمترین آنهاست؛ که این نیاز را حتی میشود در کودکان وقتی سعی دارند با گریه کردن عدم رضایت خود را به اطلاع والدین برسانند، مشاهده کرد. در ادامه به اعتراض و فرهنگ نوین اعتراض درایران اشاره خواهم کرد.
اعتراض را میتوان از مشخصههای حیات داشتن هر موجود زنده دانست. هر یک از ما میتواند در زندگی خود اعتراض را در هر فریم و صحنه از خاطرات خود ببیند. به طور مثال میتوان اشاره کرد که تا کودک نوزاد گریه نکند سیراب نخواهد شد. یا این که هر کدام از ما به نتیجه و نمرات امتحانات خودمان اعتراض کردهایم که گاهی با آن موافقت و گاهی نیز با آن مخالفت شده است. یا بارها بوده در برابر ظالم ایستادهایم و اعتراض خود را نسبت به ظلمی که او به ما روا داشته است اعلام کردهایم؛ حال یا با زبان خوش یا با توسل به خشونت! اما این که چطور اعتراض خود را به ثمر بنشانیم جای بسی تأمل دارد و این که کدام اعتراض به حق است و کدام اعتراض زیادهخواهی است و اینکه چه پاسخی برای پاسخگویی به اعتراض به حق مناسب است نیز از مسائلی هستند که باید درست آن ها را بررسی کرد.
اعتراضات خیابانی در قانون اساسی
طی اصل ٢٧ قانون اساسی " تشکیل اجتماعات و راهپیماییها، بدون حمل سلاح ، به شرط آن که مخل به مبانی اسلام نباشد آزاد است." از منظر قانونگذار اگر دو شرط مخل امنیت و مبانی اسلام نبودن در هر تجمعی رعایت شود، آن تجمع قانونی است. اما متأسفانه در برخی از اعتراضات پیش آمده به طور مثال در سال ٩٨ این اصل قانون اساسی تا حدودی زیر پا گذاشته شد؛ زیرا که قانونی در مجلس تصویب شده بود که اعتراضات نیاز به مجوز از وزارت کشور داشت و این قانون نیروهای انتظامی را موظف میکند که از این معترضان حفاظت شود. این قانون مصوب مجلس یک ضعف ساختاری محض است. زیرا خود قانون اساسی شفاف موضع خود را در رابطه با اعتراضات بیان کرده است. اما مسکوت گذاشتن این اصل آفاتی چون رخنه معاندین در اعتراضات به حق را میهد. وقتی شما با معترض و اغتشاشگر به یک شکل برخورد کنید، معاند و معترض در یک جهتگیری قرار میگیرد.
اعتراضات آب اصفهان مصداق اجرایی
اعتراضات آب اصفهان و چهارمحال بختیاری مهمترین حرکت اعتراضی بعد از ٩٨ بود. این اعتراضات تا حدود زیادی نشان دهندهی فرهنگ صحیح اعتراضات بود. اما موردی که در این اعتراضات توجه من را برمیانگیزاند ،خودسری ادامهدار برخی از افراد است که طبق شهادت شاهدان محلی اکثر این افراد جوانان بودند که در میان آنها کمتر کشاورز مشاهده میشد. در مستندات به دست آمده، برخی با آتش زدن چادر معترضان سعی داشتند بین نیرو های امنیتی و معترضان به حق، فاصله بیاندازند. اما چرا نظام و دولت از این معترضان به حق محافظت به عمل بر نیاوردند که جلوی وقوع این دست مشکلات را بگیرند؟ البته نباید از جفای کسانی که رو به تخریب بیت المال آوردند، لوله ها را آسیب زدند و با نیروی امنیتی درگیر شدند چشم پوشید. اما در کل این اعتراضات، اعتراضی به حق در رابطه با ساختار شبکهی آبرسانی کشور و عدم وجود الگوی کشت بود؛ که شاید نشان می داد منافع برخی از مسئولان قبل در انتقال آب به جایی که میخواهند چقدر به ضرر مردم تمام شده است.
کار خوب صدا وسیما و مسئولان
از مهم ترین عواملی که باعث شد این اعتراضات تا حدود زیادی از مسیر اصلی خود خارج نشود، پوشش نسبتا شفاف صدا و سیما بود که اگر شفاف تر هم میشد، میتوانست کمک بیشتری به حفظ خواستههای معترضان در مسیر اصلی خود کند.
از دیگر مواردی که جای تقدیر دارد واکنش صحیح مسئولان شهری و استانی اصفهان در رابطه با اعتراضات و توافق با کشاورزان و معترضان بود. اما نکتهای که همچنان اهمیت دارد، عمل به تعهدات ذیل این توافق است؛ و الا که تمام رشتههای بافتهشده پنبه میشود.
و در آخر بگوییم فرهنگ اعتراض یعنی همان جملهی قدیمی که اگر داد بزنی صدایت را میشنوم؛ نه چیزی که میگویی...