اگر سراغ آلیاژهای آلومینیوم رفته باشید، احتمالاً اسم سری ۷۰۰۰ را شنیدهاید. معروفترین عضو این خانواده ۷۰۷۵ است، آلیاژی که استحکامش به فولادهای ساختمانی نزدیک میشود، در حالی که چگالیاش حدود یکسوم فولاد است. در این نوشته به زبان ساده بررسی میکنیم این آلیاژ چیست، چه ویژگیهایی دارد و کجا به کار میرود.
۷۰۷۵ یک آلیاژ آلومینیوم-روی-منیزیم-مس است. روی (حدود ۵ تا ۶ درصد) عنصر اصلی آلیاژی آن است و منیزیم و مس هم کنار آن قرار میگیرند تا بعد از عملیات حرارتی، استحکام بالایی ایجاد شود. مقدار کمی کروم هم برای کنترل ساختار دانهها اضافه میشود.
این آلیاژ از نوع قابل عملیات حرارتی است، یعنی استحکامش بیشتر از راه رسوبسختی بهدست میآید و نه فقط کار مکانیکی سرد.
اعداد زیر تقریبیاند و بسته به تمپر و ابعاد قطعه کمی تغییر میکنند:
چگالی: حدود ۲٫۸۱ گرم بر سانتیمتر مکعب
استحکام کششی نهایی (تمپر T6): حدود ۵۷۰ مگاپاسکال
استحکام تسلیم: حدود ۵۰۰ مگاپاسکال
سختی: حدود ۱۵۰ برینل
مدول الاستیسیته: حدود ۷۱ گیگاپاسکال
برای مقایسه، آلیاژ پرکاربرد ۶۰۶۱ در همان تمپر استحکام کششی حدود ۳۱۰ مگاپاسکال دارد. یعنی ۷۰۷۵ تقریباً دو برابر قویتر است.
انتخاب تمپر به اندازه انتخاب آلیاژ مهم است:
T6: عملیات انحلالی و پیرسختی مصنوعی. بیشترین استحکام را میدهد.
T651: همان T6 همراه با تنشزدایی با کشش. برای قطعاتی که ماشینکاری میشوند رایجترین انتخاب است، چون تنشهای داخلی کمتری دارد و بعد از برادهبرداری کمتر دچار اعوجاج میشود.
T73: پیرسختی بیشازحد. کمی از استحکام کم میکند، اما مقاومت در برابر ترک ناشی از خوردگی تنشی بهتر میشود.
این آلیاژ معمولاً جایی انتخاب میشود که هم وزن و هم استحکام اهمیت دارند:
هوافضا: اجزای بدنه و قطعات سازهای هواپیما، که از قدیمیترین کاربردهای آن است
قالبسازی: قالبهای تزریق پلاستیک و قالبهای دمشی، بهخاطر سختی خوب و ماشینکاری آسان
قطعات دقیق: فیکسچر، جیگ و قطعات ماشینآلات که باید سبک و مقاوم باشند
تجهیزات ورزشی: دوچرخههای حرفهای، تجهیزات کوهنوردی و اجزای تفنگهای ورزشی
صنایع نظامی و دفاعی: قطعات سازهای سبک
ماشینکاری ۷۰۷۵ نسبتاً راحت است و سطح تمیزی میدهد. اما چند نکته را باید در نظر داشت:
جوشکاری: این آلیاژ برای جوشکاری ذوبی مناسب نیست. در ناحیه جوش ترکخوردگی رخ میدهد و استحکام بهشدت افت میکند. اتصال قطعات معمولاً با پیچ، پرچ یا روشهای مکانیکی انجام میشود.
خوردگی: مقاومت آن در برابر خوردگی از ۵۰۵۲ یا ۶۰۶۱ ضعیفتر است، بهویژه در محیطهای دریایی و مرطوب. آنودایز یا پوششدهی کمک میکند.
شکلپذیری: قابلیت خمکاری و شکلدهی سرد آن محدود است.
هزینه: از آلیاژهای رایج مثل ۶۰۶۱ گرانتر است.
اگر قطعهای باید جوشکاری شود، در معرض آب دریا است یا فقط به استحکام متوسط نیاز دارد، ۷۰۷۵ احتمالاً بیش از نیاز و گران است. در این موارد ۶۰۶۱ یا ۵۰۸۳ منطقیترند.
وقتی دنبال تهیه گرد آلومینیوم 7075 هستید، این موارد را بررسی کنید:
تمپر (T6، T651 یا T73) را مشخص کنید.
گواهی آنالیز (مِیل سرتیفیکیت) را بخواهید تا ترکیب شیمیایی تأیید شود.
تلورانس قطر و صافی میلگرد را برای کار خود بسنجید.
در صورت امکان تست سختی انجام دهید تا اصالت و تمپر تأیید شود.
۷۰۷۵ از قویترین آلیاژهای آلومینیوم قابل دسترس است و برای قطعاتی که باید سبک و بسیار مقاوم باشند انتخاب مناسبی است. در عوض باید محدودیتهایش در جوشکاری و خوردگی را بپذیرید. انتخاب درست یعنی شناخت نیاز پروژه، نه فقط رفتن سراغ بالاترین عدد استحکام.
منبع از: آلومینیوم نادری