وقتی صحبت از آلومینیوم میشود، بیشتر ما یاد پروفیل ساختمانی، قوطی نوشابه یا ظروف آشپزخانه میافتیم. اما در دنیای مهندسی، آلومینیوم یک خانواده بزرگ آلیاژی است و بعضی اعضای آن استحکامی نزدیک به فولادهای ساختمانی دارند. سری ۷۰۰۰ مهمترین عضو این دسته است.
در دستهبندی بینالمللی آلیاژهای آلومینیوم، عنصر اصلی آلیاژی در سری ۷۰۰۰ روی (Zn) است. معمولاً مقدار کمی منیزیم و در برخی گریدها مس هم به آن اضافه میشود. این ترکیب باعث میشود آلیاژ با عملیات حرارتی (رسوب سختی) به استحکام بسیار بالایی برسد.
معروفترین گرید این سری ۷۰۷۵ است. گریدهای دیگری مثل ۷۰۵۰، ۷۰۲۰ و ۷۰۰۵ هم وجود دارند که هرکدام کاربرد خاص خودشان را دارند.
ویژگی هایی که باید در نظر گرفته شود.
۱. نسبت استحکام به وزن بالا
چگالی آلومینیوم ۷۰۷۵ حدود ۲٫۸ گرم بر سانتیمتر مکعب است، یعنی حدود یکسوم فولاد. با این حال در حالت T6 استحکام کششی آن میتواند به حدود ۵۷۰ مگاپاسکال برسد، در حالی که آلومینیوم ۶۰۶۱ در همین حالت حدود ۳۱۰ مگاپاسکال است.
۲. ماشینکاری مناسب
این آلیاژ در تراشکاری و فرزکاری رفتار خوبی دارد و سطح تمیزی میدهد، به همین دلیل در ساخت قطعات دقیق محبوب است.
۳. سختی بالا
سختی آن از آلیاژهای رایج دیگر آلومینیوم بیشتر است و در برابر سایش و تغییر شکل بهتر مقاومت میکند.
هر آلیاژی نقاط ضعفی دارد و سری ۷۰۰۰ هم از این قاعده مستثنی نیست:
جوشپذیری ضعیف: گریدهایی مثل ۷۰۷۵ با روشهای معمول جوشکاری ذوبی ترک میخورند و معمولاً برای قطعات جوشی توصیه نمیشوند. در این موارد از اتصال مکانیکی (پیچ و پرچ) استفاده میشود.
مقاومت خوردگی کمتر: نسبت به سریهای ۵۰۰۰ و ۶۰۰۰ در برابر خوردگی آسیبپذیرتر است، مخصوصاً در محیطهای مرطوب و شور. آنودایزینگ و پوششهای سطحی این مشکل را تا حد زیادی کاهش میدهند.
خوردگی تنشی: در تمپر T6 ممکن است به ترکخوردگی ناشی از تنش و خوردگی حساس باشد. تمپر هایی مثل T73 برای کاهش این خطر طراحی شدهاند، البته با کمی افت استحکام.
هزینه بیشتر: قیمت آن از آلومینیومهای رایجتر مثل ۶۰۶۱ و ۶۰۶۳ بالاتر است.
صنایع هوافضا: اجزای بدنه، فریمها و قطعات باربر
قالبسازی، مخصوصاً قالبهای تزریق پلاستیک و قالبهای پیشنمونه
قطعات خودرو و موتورسیکلتهای مسابقهای
تجهیزات ورزشی مثل دوچرخه، تجهیزات کوهنوردی و اسلحههای ورزشی
شفت، چرخدنده و قطعات ماشینآلات که وزن کم و استحکام زیاد میخواهند
آلومینیوم ۷۰۰۰ به شکل ورق، شمش و پروفیل هم عرضه میشود، اما میله گرد انتخاب اصلی کارگاههای تراشکاری است. وقتی قرار است قطعهای مثل شفت، بوش، فلنج یا پین از روی مقطع دایرهای ماشینکاری شود، استفاده از گرد آلومینیوم 7000 مقدار ضایعات را کم میکند و کار روی دستگاه CNC را سادهتر میکند.
اگر در مطالعه بیشتر، نکات خرید و مشخصات فنی گریدهای مختلف را میخواهید، مقالهای که پیوند آن را بالاتر میبینید جزئیات بیشتری دارد.
۱. گرید دقیق آلیاژ (۷۰۷۵، ۷۰۵۰ یا ...) و استاندارد مورد نظر
۲. تمپر (T6، T651، T73 و ...) متناسب با شرایط کاری و محیط
۳. گواهی آنالیز یا Mill Certificate برای اطمینان از ترکیب شیمیایی
۴. تلرانس قطر و مستقیم بودن میله، مخصوصاً برای ماشینکاری دقیق
۵. تنشزدایی در صورتی که قطعه پس از تراشکاری باید ابعاد پایدار داشته باشد
آلومینیوم سری ۷۰۰۰ انتخاب مناسبی است وقتی استحکام بالا و وزن کم همزمان لازم باشد و بودجه محدودیت شدیدی ندارد. در عوض باید جوشناپذیری و حساسیت به خوردگی را در طراحی در نظر گرفت. شناخت درست گرید و تمپر قبل از خرید، بیشتر از هر چیز دیگری از مشکلات بعدی جلوگیری میکند.
منبع از: آلومینیوم نادری