گزارش پنجم کیفیت اینترنت ایران که روز ۱۲ مرداد ۱۴۰۴ (مصادف با ۳ اوت ۲۰۲۵) توسط کمیسیون اینترنت و زیرساخت انجمن تجارت الکترونیک تهران منتشر شد، تصویر نگرانکنندهای از وضعیت اینترنت کشور ارائه کرده است. بر اساس دادههای معتبر جهانی، ایران در رتبه ۹۷ از میان ۱۰۰ کشور با بالاترین GDP قرار گرفته است
وضعیت سهگانه: کند، پراختلال، محدود
کندی (رتبه ۸۴): میانگین سرعت دانلود و آپلود همچنان بسیار پایین است و رتبه ایران کمتر از استانداردهای جهانی است
پراختلال (رتبه ۹۲): اختلالات ساختاری، از BGP تا DPI و مسدودسازی پروتکلهایی مانند HTTP/3 و IPv6 ادامه دارد
محدود (رتبه ۹۹): ایران پس از چین، محدودترین اینترنت جهانی را دارد؛ فیلترینگ گسترده کاربران را به استفاده از VPNهای ناامن سوق داده است (۸۶٪ کاربران)
میانگین کل این سه شاخص کیفیت اینترنت کشور را در رتبه ۹۷ از ۱۰۰ کشور قرار داده است—و این وضعیت نسبت به گزارش چهارم، در دیماه ۱۴۰۳ / ژانویه ۲۰۲۵، تغییری نکرده است
استفاده گسترده از استارلینک و فشارهای قانونی
در ماه ژوئن ۲۰۲۵، همزمان با حملات اسرائیل، قطعی گسترده اینترنت رخ داد که موجب گسترش استفاده از Starlink شد. تعداد کاربران پیش از پایان خرداد ۱۴۰۴ به بیش از ۱۰۰ هزار نفر رسید که روند صعودی همچنان ادامه دارد با این حال، در اعتراض، دولت ایران قانونی تصویب کرد که واردات و استفاده غیرمجاز از تجهیزات ماهوارهای نظیر استارلینک را جرمانگاری کرده است—محکومیت از ۶ ماه تا حبس ۱۰ سال
تازهترین اختلالات و بررسی فنی
تیر ۱۴۰۴ تا کنون، اختلالات مکرر و گسستگیهای اینترنت در موبایل و ثابت، بهشدت تشدید شده است. تحقیقاتی مثل Nym گزارش دادهاند که از ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ بخشهایی از شبکههای بزرگ موبایل و ثابت یا قطع شدند یا به ترافیک داخلی محدود گشتند
بهکارگیری DPI در لایههای مختلف (ISPها و نقاط تبادل داخلی) با هدف ایجاد کنترل دقیقتر بستهها، اما در عمل باعث کاهش کیفیت تجربه کاربران شده است.
آمار دیجیتال پایه: کاربران، سرعت، نفوذ اینترنت
تا ابتدای سال ۲۰۲۵، حدود ۷۳.۲ میلیون کاربر اینترنت در ایران فعال بودهاند (۷۹٫۶٪ نفوذ اینترنت)؛ همچنین سرعت متحرک میانگین ۳۸٫۸۸ Mbps و ثابت حدود ۱۶٫۰۳ Mbps گزارش شده است
تاثیرات فیلترینگ بر اقتصاد دیجیتال
با ادامه فیلترینگ پرهزینه و ناکارآمد، هزینههای زیادی متوجه کاربران (VPN، شبکه مسدود)، کسبوکارها و اقتصاد دیجیتال ایران شده است:
خروج سرمایه و مهاجرت نیروی متخصص
کاهش درآمد شرکتهای دیجیتال
اعتماد عمومی به زیرساختهای اینترنتی کاهش یافته است
این در حالی است که بیش از ۱۰۰ استارتاپ برتر کشور—از جمله دیجیکالا، اسنپ، دیوار و…—در بیانیهای مشترک خواستار رفع کامل فیلترینگ و سرمایهگذاری در زیرساختها شدهاند.
پیشنهادات انجمن تجارت الکترونیک برای تغییر
برای بهبود وضعیت، انجمن راهکارهایی عملی مطرح کرده است:
سرمایهگذاری جدی در فیبر نوری، شبکه ثابت و همراه
ارتقای شفافیت سیاستگذاری و اعلام اختلالات از پیش
همکاری مستمر دولت، نهادهای علمی و کسبوکار برای تعریف شاخصهای بومی کیفیت
انتشار رسمی و مستقل گزارشهای فصلی
پاسخگویی اپراتورها و ایجاد سازوکار جبران خسارت برای کاربران
اطلاعات تازه اضافهشده
جدیدترین قانون ممنوعیت استفاده از استارلینک در ایران به تصویب رسیده است (۶ ماه تا ۱۰ سال زندان)
بروز قطعی عمده اینترنت از ۱۷ ژوئن ۲۰۲۵ به بعد، که گزارشهایی مثل Nym آن را تحلیل کردند
آمار دیجیتال جدید شامل نفوذ اینترنت (۷۹٫۶٪) و سرعت میانگین موبایل و ثابت در سال ۲۰۲۵
تحلیل تازه از Internet Society که ایران تنها ۳۰٪ تابآوری اینترنت دارد و بهعنوان کشوری با توان پایین مقاومت در برابر اختلالات شناخته شده است
سخن پایانی
گزارش پنجم کیفیت اینترنت ایران، تکرار بازخوردهای نگرانکننده درباره وضعیت فعلی بوده و باوجود وعده بهبود، نشانهای از تغییر مثبت دیده نمیشود. استفاده از دادههای معتبری چون Cloudflare Radar، Google CRUX و OONI، نشان میدهد فیلترینگ ساختاری و اختلالات عمیق، اصلیترین مانع افزایش کیفیت هستند. استفاده بیرویه کاربران از VPN، رشد استارلینک و قانونگذاری محدودکننده نیز وضعیت را پیچیدهتر کردهاند.
اگر این روند ادامه یابد، نهتنها فناوری ایرانی متضرر خواهد شد، بلکه اقتصاد دیجیتال، نوآوری و اعتماد عمومی نیز به مخاطره خواهد افتاد. تنها تغییر واقعی از راه سرمایهگذاری زیرساختی، شفافسازی سیاستها و همکاری میان بخش دولت و خصوصی ممکن خواهد بود.
منبع: وبسایت آژانس دیجیتال مارکتینگ اف دیما گروپ