تقویم‌ها گفتند| پارسا جلوانی
«و آن‌گاه که سربازانِ بسیار من، دوستانه در بابل گام‌برمی‌داشتند، نگذاشتم کسی در تمامی سومر و اکد، هراسان باشد...»
- بخشی از منشور کوروش، ترجمهٔ عبدالمجید ارفعی
عبارات بالا، از زبان جهانگشایی است که مانند او تا زمان خودش پیدا نشده بود. او در شکوه و افتخار و قدرتمندی از تک‌تک انسان‌های پیش از خود پیشی گرفته بود. اما چرا اینقدر نرم‌خو و دوستانه سخن می‌راند؟ چرا ملل مغلوب خود را تحقیر نمی‌کند؟ نام این فرد، «کوروش» است.
همهٔ ما او را می‌شناسیم. از کتاب‌های تاریخ دوران مدرسه گرفته، تا مستندها و پیام‌های فضای مجازی که روایاتی افسانه‌وار از زندگی او بیان می‌کنند. ممکن است برای هرکسی این پرسش پیش بیاید که مرز واقعیت و افسانه کجاست؟ و پرسش مهم‌تر اینکه کوروش برای فرد ایرانی چه اهمیتی دارد؟ و برای تاریخ جهان چه اهمیتی دارد؟
باید بدانیم که تبدیل شدن داستان زندگی کوروش به روایات افسانه‌گون، محصول دوران مدرن نیست. از همان زمان مردم مختلف، از ایرانی‌ها که هم‌نژاد کوروش بودند تا بابلی‌ها، یهودی‌ها، یونانی‌ها و بقیهٔ مردمی که تحت فرمان او زندگی می‌کردند، همگی روایاتی درخشان و حماسی از او عنوان کرده‌اند. این اولین نکتهٔ شگفت‌انگیز دربارهٔ کوروش است. نکته‌ای که گزنوفون (Xenophon)، سردار و فیلسوفی یونانی که حدود صدسال پس از کوروش می‌زیست، به آن اشاره می‌کند: «چه کسی جز کوروش از طریق فتوحات، فرمانروای شاهنشاهی عظیمی می‌شود، اما هنگامی که درمی‌گذرد، مردم مغلوب او را «پدری محبوب» می‌خوانند؟ این عنوانی است که به ولی‌نعمت می‌دهند، نه به غاصب.»
آنچه کوروش کرد، کاری نو در جهان بود که تاریخ را به پیش و پس از او تقسیم می‌کند. برخلاف شاهان سابق میان‌رودانی که با افتخار بسیار از قتل‌ِ عام‌ها و ویران‌کردن‌ها و تحقیرهایشان سخن می‌گفتند، کوروش از ساخت دوبارهٔ دیوار بابل (که در جریان جنگ خراب شده بود) می‌گوید؛ از برقراری دوبارهٔ آداب مذهبی اقوام مختلف سخن می‌راند و برقرار شدن صلح و نظم در مقیاسی بی‌سابقه. او معابد بابلیان را به وضعیت درست و اصلی خود بازگرداند و به یهودیان در بازسازی معابدشان در اورشلیم یاری رساند؛ همانند کاری که دهه‌ها بعد، داریوش در مصر انجام داد.
اشارهٔ من به داریوش، نه از سر تصادف که با هدفی است. سخنان کوروش در باب اینکه مناطق ویرانه را بازسازی کرده‌است، نوشته‌هایی از پزشکی مصری که اشاره به تجهیز بیمارستان‌های مصر توسط داریوش دارد، تا قرن‌ها بعد که انوشیروان ساسانی به‌منظور تبدیل زمین‌های بایر به زمین‌های مفید وسایل زراعت برای کشاورزان فراهم می‌کرد، همه و همه آبشخوری فکری دارند. این اندیشهٔ «بازسازی هرچیزی که خراب شده‌است» از بارزترین ویژگی‌های فکر ایرانی-زردشتی است.
اهورامزدا نماد نظم، سازندگی و آبادی است؛ شاهنشاه که نمایندهٔ او بر زمین است، در پی همین هدف است. کوروش با برقرارکردن شاهنشاهی ایرانی، پندار نیک زردشت را تبدیل به کردار نیکی کرد که برای سده‌های بسیار، بستری برای شیوهٔ زندگی انسان ایرانی فراهم کرد و هویت ایرانی در آن بستر شکل گرفت و تنومند شد. آرمان زردشت، با دستان توانای کوروش و جانشینانش رنگ واقعیت گرفت و در گذر زمان، چیزی شکل گرفت که خوب می‌شناسیمش؛ «ایران». وجود ایران به عنوان پدیده‌ای سیاسی و فرهنگی در تمدن بشری، اینجا جای پای خود را محکم می‌کند. کوروش، «پدر ایران» است. پس از او، فلات ایران تبدیل به خانهٔ ملتی شد که قرن‌ها بعد خود را «ایرانیگ» و سرزمین خود را «ایرانشهر» می‌نامید. او، پدر ملت ایرانی است.
گفت‌وگو دربارهٔ جزئیات زندگی کوروش را به قسمت‌های #زمان‌گویه‌ها خواهیم سپرد. قاعدتاً در یک متن نمی‌توانستیم دربارهٔ مردی که درباره‌اش کتاب‌ها نوشته شده‌است، سخنی کامل بگوییم. نشریهٔ دردانشکده روز پدر ایران، «کوروش بزرگ» را بر همهٔ شما دانشجویان این مرز بوم، شادباش می‌گوید!
