شمارهٔ ۹۳ | خشت دوم | امیرمهدی تاجیک
پاییز این فصل سیاهوسفید همواره بخشی جداییناپذیر از نظم و نثر و ادبیات فارسی بوده و به همراه خود دو پنجره را رو به علاقهمندانش باز میکردهاست. پنجرهٔ اول که رو به زیباییها و شگفتیهای خیرهکننده و عاشقانهٔ پاییز باز میشود و پنجرهٔ دوم که غم و اندوه، مرگ طبیعت، دود سیگار و صدای قلب شکسته از آن به داخل میآید.
در متون و شعرهای خیلی دور (قبل از حملهٔ مغول) پاییز فصل شادی و برکت بودهاست و مردم برای این طرز فکر دلایل محکمی هم داشتند. یکی از دلایل پیروزی فریدون بر ضحاک است که در اولین روزهای پاییز رخ میدهد و مردم جشن مهرگان را به مناسبت این اتفاق فرخنده، هر سال برگزار میکردند. دلیل دوم این است که مردم فصل پاییز را به دلیل قرارداشتنش بین تابستان سوزان و زمستان بوران فصل اعتدال میدانستند. «مسعود سعد سلمان» از روز مهر (روز جشن مهرگان و روز منسوب به فرشتهٔ مهر) بهعنوان روزی برای محبتکردن به یکدیگر نام میبرد. و دلیل آخر برای محبوببودن پاییز این است که پاییز فصل روانهشدن مازاد محصولات کشاورزی به بازار بودهاست و میشود گفت که پاییز فصلی پرروزی و برکتی شمرده میشدهاست.
اما اگر از دید منفی نگاه کنیم پاییز غم هجران دارد و سوزش دل؛ یادآور تلخیها و جداییهاست و تنهایی قدمزدن در تاریکی را برایمان یادآوری میکند. پاییز با خود دلتنگی میآورد و اگر بادقت به کلمهٔ پاییز یا خزان نگاه کنید شاید بتوانید معنی استعاریاش که نمایانگر ظلمت، تاریکی، ستم و ظلم است را ببینید و دلیل این را که خیلیها این فصل را مقابل بهار قرار میدهند متوجه شوید و این دو را با هم متضاد میدانند.
پاییز فصلی است که شور و نشاط و سرسبزی را از تابستان میگیرد و تن گرم زمین را آرامآرام به لرزه میاندازد و کاری میکند که چهرهٔ سبز و شاداب زمین، تبدیل به یک صورت زردِ بیحال و بیمار شود. بااینحال نه به این بدی که من میگویم و نه بهخوبی که قبلاً از پاییز و مهر صحبت میشده، این فصل الآن در دوگانهترین حالت خود قرار دارد؛ جایی که هم ناامیدکننده است هم نوید روزهای خوش را میدهد. سرد و تاریک است؛ ولی در دلش یاد و خاطرهٔ روزهای گرم و روشن بهار و تابستان را دارد و شاید قصهٔ پاییزهای ما شبیه قصهٔ ضحاک پر از ظلم، ستم و تیرگی باشد؛ ولی این امید را هم میدهد که این قصه، فریدون و جشن مهرگانی هم دارد.