شمارۀ 103 | نازنین علیاصغری
هر دانشجویی که در مقطع کارشناسی تحصیل میکند، باید درسی سهواحدی به نام «پروژۀ کارشناسی» را بگذراند؛ اما این درس میتواند چیزی فراتر از سه واحد برای دانشجو و دری بهسوی تجربههای جدید باشد. برای اخذ این درس باید از چند ماه زودتر گرایشهای مورد علاقۀ خود را انتخاب و با اساتیدی که در آن زمینهها فعال هستند نیز ارتباط برقرار کنید و موضوعات اخیر پژوهشهای آنها را بررسی کنید تا موفق به اخذ این درس شوید.
تجربۀ این درس برای من به این صورت بود که در تابستان قبلاز شروع ترم هفت به تحقیق و بررسی پرداختم و متوجه شدم که به حوزههای پژوهش در آزمایشگاه علاقهمندم و شروع به مکاتبه با اساتیدی کردم که میدانستم در زمینههایی غیر از «مدلسازی، شبیهسازی و کنترل» برای دانشجویان پروژه تعریف میکنند. موقعی که شروع به ایمیلزدن کردم، هنوز کامل مطمئن نبودم به چه زمینهای علاقهمند هستم؛ اما همین که میدانستم به چه زمینههایی علاقهمند نیستم هم برایم کمک بزرگی شد. در مسیر ایمیلزدن به اساتید، متوجه شدم که بعضی از اساتید ظرفیت پروژههایشان پر شده بود یا نیاز به ریزنمرات و سوابق تحصیلیام داشتند.
در پشتصحنۀ شمارۀ 90 نشریۀ دردانشکده که متن مصاحبۀ من با «شایان مرشدی» از دوستان قدیمی نشریه منتشر شد، شروع صحبتی هم بین من و ایشان بود که از تجربیات دوران کارشناسیشان بدانم و در همان زمانِ سردرگمی من بود که توسط آقای مرشدی تشویق شدم که با خانم دکتر «قبادینژاد» ارتباط برقرار کنم.
خانم دکتر خیلی زود جواب ایمیلم را دادند و اواسط مردادماه بود که بههمراه همگروهیام به دفتر ایشان در «مرکز بیوشیمی» رفتیم و موضوع پروژهمان را مشخص کردیم و من مطمئن شدم، دوست دارم در حوزههای «بیوتکنولوژی» و «محیط زیست» فعالیت کنم؛ موضوعات پژوهش در مرکز بیوشیمی قابللمس، نوآورانه و جدید بودند و با اندک علاقهای که به مسائل زیستی داشتم، تصمیمم برایم واضح شد.
نکتۀ دیگر این است که بهتر است در پروژههای آزمایشگاهی با فرد دیگر همگروه شوید تا بتوانید تقسیم کار کنید. خانم دکتر قبادینژاد برایمان توضیح دادند که پروژههایشان سنگین و آزمایشگاهیاند و نیاز دارند که با جانودل وقت بگذاریم تا بهترین نتایج را بگیریم. این پروژه بهصورت مشترک با خانم دکتر «یغمایی» تعریف شد و این آغازی بر یکی از بهترین تجربیات تحصیلی من بود.
موضوع پروژۀ ما دربارۀ تولید آنزیم «لاکاز»، ازطریق کشتدادن یک کپک و تثبیت آن بر یک غشاء پلیمری بود که از آن برای جذب آلایندهها استفاده میشد. در آزمایشگاه، پروسۀ تهیۀ محیط کشت آنزیم، کشت کپک در محیط استریل، صبر برای تولید آنزیم، گرفتن تست فعالیت آنزیمها و تستهای مورد نیاز دیگر که شامل «Conatact angle»، «FTIR»، «SEM» و... میشوند را خودمان باید با آزمایشگاههای آنالیز هماهنگ میکردیم و برای انجام تست، نمونههایمان را میبردیم. برای هر تست و نمونۀ آزمایشگاهی هزینه میکردیم. گاهی هفتهها صبر میکردیم تا نمونهمان به نتایج مطلوب برسد یا چندین روش را برای رسیدن به یک هدف امتحان میکردیم و بررسی میشد که کدام راه بهتر است و همزمان مقالات بهروز را مطالعه میکردیم تا راههای بهتری را بیابیم.
شاید از سختیهای کار در آزمایشگاه بتوان به همین موضوع اشاره کرد که باید صبر خود را به چالش بکشید و در حوزهای جدید پا بگذارید. ممکن است گاهی آنقدر کارتان طولانی شود که از یک صبح زود تا غروب هم ذرهای در جهت پیشرفت پژوهشتان حرکت نکنید. روزهایی لازم است هر چند ساعت به نمونهتان سر بزنید تا تغییراتش را بررسی کنید و این دقیقاً چیزی است که در مسیر می آموزید؛ خراب کنید، ناراحت شوید، دوباره شروع کنید، صبر کنید و آن زمانی که کارتان جواب میدهد خوشحالیتان وصفنشدنی است چون حالا بیشتر قدرش را میدانید. تجربهای که در آزمایشگاه به دست میآورید تجربۀ ناب و تکرارنشدنی است.
حدوداً هر سه ماه هم جلسهای با تمام دانشجویانی که با خانم دکتر قبادینژاد و خانم دکتر یغمایی پروژه دارند، برگزار میشود تا مراحل پیشرفت کار مورد بررسی قرار بگیرد و اساتید بتوانند نظرات خودشان را دربارۀ پیشرفت افراد، به آنها منتقل کنند. همچنین این جلسات فرصت خوبی هستند که ارائهدادن در فضای جلسۀ دفاع در حضور اساتید را تمرین کنید و همچنین ارائۀ دوستانتان هم ببینید تا در جلسۀ دفاع عملکرد بهتری داشته باشید و هم با روشهای ارائۀ بهتر، آشنا شوید.
کار شما در درس پروژۀ کارشناسی با جلسۀ دفاع تمام میشود؛ در این جلسه باید راجعبه تمام پژوهشهایی که در این مدت انجام دادهاید به اساتید حاضر در جلسه، به مدت 15 دقیقه توضیح دهید و نتایجتان را تحلیل و بررسی کنید و سپس 15 دقیقۀ باقیمانده را به سوالات ایجادشده برای اساتید حاضر در جلسه، پاسخ دهید به همین دلیل است که باید کاملاً بر فعالیتی که انجام دادهاید مسلط باشید تا عملکرد خوبی داشته باشید.
همچنین در پایان اگر خودتان به حوزۀ فعالیتتان علاقهمند شدید و مایل به ادامهدادن آن بودید، میتوانید در صورت صلاحدید و تأیید اساتید مرکز بیوشیمی و زیر نظر یک دانشجوی ارشد پژوهشتان را ادامه دهید و به نوشتن مقاله هم بپردازید.
پروژۀ کارشناسی برای من فقط گذراندن سه واحد درسی نبود؛ بلکه شروع اتفاقات خوبی بود که تا پیشاز آن در دانشکدهمان تجربه نکرده بودم؛ شروعی برای آشنایی با همآزمایشگاهیهایم و تجربۀ کار گروهی و یادگیری کار تیمی در شرایط دشوار بود. خاطرات خوب من در سال پایانی دانشگاه قطعاً به مرکز بیوشیمی و تجربیاتش ختم میشوند.