تقویمها گفتند | اشکان دماوندی
امروز ولنتاین یا روز عشق است و اکثر افراد به فکر ابراز علاقه و اهمیت خود به عزیزانشان افتادهاند. یکی از کارهای زیبا و مرسوم برای ابراز محبت، هدیهدادن است و از زیباترین و تأثیرگذار ترین هدیهها کتاب است؛ چیزی که در این زمانه و جغرافیا بهخاطر قیمت سرسامآورش مانند خیلی چیزهای دیگر به آن کمتر توجه میشود. امروز تقویم به کمکمان آمده و راهی جالب پیش پای ما گذاشته است؛ اهدای کتاب. امروز روز اهدای کتاب هم هست و در این متن قرار است راجعبه آن و اهمیتش حرف بزنیم.
تاریخچۀ روز اهدای کتاب
پشت هر مناسبتی که در تقویم هست داستانی وجود دارد. داستان روز اهدای کتاب از این قرار است که در خانوادۀ «اِمی برادمور»، بلاگر کتاب آمریکایی، رسمی وجود داشت که طبق آن هر سال در ۱۴ فوریه که روز ولنتاین است اعضای خانواده به یکدیگر کتاب هدیه میدادند. در ولنتاین سال ۲۰۱۲ برای پسر اِمی این سوال ایجاد شد که چرا روزی مخصوصبه اهدای کتاب به یکدیگر در تقویم وجود ندارد. این سوال اِمی را به فکر انداخت و باعث شد که سال بعدش علاوهبر هدیهدادن کتاب به پسرش، به کودکان کمبضاعتی که توانایی مالی خرید کتاب ندارند هم کتاب اهدا کند. واکنش تأثیر برانگیز آن کودکان باعث شد تا اِمی این ایده را با خوانندگان وبلاگش به اشتراک بگذارد و بعد از آن، میلیونها نفر در سرتاسر جهان از این حرکت استقبال کردند. این حجم از استقبال باعث شد تا از آن زمان ۱۴ فوریه علاوهبر روز عشق، روز اهدای کتاب به یکدیگر و مخصوصاً به کودکان باشد.
چرا کتاب؟
نوشتن راجعبه اینکه کتاب چقدر مهم است و کتابخواندن چه فوایدی دارد و چقدر به فرهنگ جامعه کمک میکند، کار من نیست و این کار را به جامعهشناسان و به صورت کلی کسانی که کارشان این است واگذار میکنم تا نظرات احتمالاً غیرتخصصیام نوشتهام را زرد نکند؛ هر چند به احتمال زیاد گوشتان از صحبت دربارهٔ اهمیت کتاب و کتابخوانی توسط افراد متخصص و یا زرد پُر است. با این وجود از شما تقاضا میکنم که کتاب بخوانید! البته کتاب خوب. متأسفانه یادم نمیآید اول چه کسی این حرف را زده که از او نقل قول کنم؛ اما این را بدانید که کتاب لزوماً هم آن صفحات کاغذی یا الکترونیکی نیست. گاهی نگاهکردن به یک پدیده میتواند خودش انبوهی از اطلاعات را به مغز ما منتقل کند و یا حسی را ایجاد کند که یک کتابی که بهمعنای واقعی کلمه کتاب است، نتواند آن را برایمان ایجاد کند. بهعنوانمثال، گاهی تماشای گربهای درحال نگاهکردن و یا میومیوکردن به شما، چنان حالتان را از این رو به آن رو میکند که یادتان میرود نمرۀ فلان درستان چقدر کم شده و چندین کار عقب افتاده دارید و شاید یک کتاب قطور راجعبه فلسفۀ امید به زندگی و یا توسعۀ فردی توسط یک نویسندۀ سوئیسی از دنیا بیخبرِ که رنگ مورد علاقهاش زرد است، ذرهای این حس را برایتان ایجاد نکند؛ البته همانطور که برای خیلیها تجربۀ خواندن فایل یک نوشته در گوشی همراه با خواندن نسخۀ کاغذی آن برابری نمیکند، گاهاً کتابخواندن هم در مقایسه با تجربیات مشابهاش حس متفاوتی ایجاد میکند. گاهی اوقات وقتی کتاب میخوانید، انگار برای مدتی به دنیای آن کتاب سفر میکنید و این به شما اجازۀ رهایی موقت از دنیای واقعیتان را میدهد؛ حسی که خیلیها این روزها بهدنبال تجربهکردنش هستند. این نوع از سفر مثل هر سفری باعث کسب تجربه، احساس و اطلاعاتی میشود که میتواند بعد از بازگشت به دنیای واقعی به شما کمک کند. بهعنوانمثال، وقتی کتاب «سوکور تازاکی بیرنگ و سالهای زیارتش» را میخوانید و به دنیای شخصیتها و ماجراهای پیچیدۀ بینشان سفر میکنید، احساسات مختلفی را تجربه میکنید که چون در دنیای خودتان هم با آنها زیاد سر و کار دارید، امکان همزادپنداری با شخصیتهای کتاب را پیدا میکنید و این برایتان آرامش خاصی ایجاد میکند. گاهی کتاب مثل دوستی است که اگر دقایق اندکی هم با او صحبت کنید، حالتان از این رو به آن رو میشود؛ مثلاً وقتی کتاب «گزیده اشعار گروس عبدالملکیان» را بخوانید، شعر امروزیاش به شما حرفهایی میزند که باعث رفع موقت احساس تنهایی در تجربهکردن درد و رنجهای روزگار فعلی میشود و برای لحظاتی روزگار را برایتان قابلِتحملتر میکند. دربارهٔ این کتاب هم میتوانید در شمارۀ 86 نشریۀ دردانشکده بخوانید. کتابخواندن میتواند یک ماجراجویی سخت، جذاب، پرهیجان و آموزنده در یک دنیای جدید را برایتان ایجاد کند؛ مثل خواندن کتاب «واقعیت ناپیدا» از «کارلو رووِلی» که شما را به ماجراجویی در دنیای گرانش کوانتومی دعوت میکند و در جهت آسانترشدن مسیر ماجراجوییتان، سعی میکند مرحلهبهمرحله از گذشته و ریشههای موضوع شروع کند و در مسیری جذاب و داستانی شما را به بحثهای فعلی پیرامون آن برساند.
کتاب بهعنوان هدیه
مناسباتی مثل روز عشق، بهانهای است برای ابراز محبت، صمیمیت و عشق که هدیهدادن همیشه در تاریخ روابط بین انسانها، بهعنوان راهی زیبا و جالب برای این امر بودهاست و هدیهدادن کتابی مناسب، میتواند از قشنگترینِ این راهها باشد. متأسفانه درحال حاضر مردم نسبتبه قدیم بهعلت وضعیت ناجالب اقتصادی کمتر کتاب کاغذی میخرند؛ اما برای هدیهدادن کتاب نیازی نیست که حتماً کتاب جدیدی بخرید. شما میتوانید کتابهایی که از قبل داشته و خوانده بودید را به دیگران اهدا کنید. اهدای کتاب، کاری زیباست که از طریق آن میتوانید سفری که در ذهنتان رفتید، دوستی که در تنهاییهایتان همدم شما بوده و تجربۀ ماجراجویی جذابی که یک کتاب برای شما به ارمغان آورده است را با افراد ارزشمند و عزیز زندگیتان بهاشتراک بگذارید؛ این کار میتواند نشان بدهد آنقدر برایتان آن افراد مهم هستند که حاضرید تجربیات و آموزههای شخصی خود را با آنها شریک شوید. در میان افرادی که میخواهید به آنها کتاب اهدا کنید، لطفاً کودکان را فراموش نکنید. کودکان ذهنهایی کنجکاو، جستجوگر و پاکی دارند و خواندن یک کتاب مناسب میتواند در رشد و مسیر زندگی آنها مؤثر باشد. چه برای کودکان و چه برای افراد دیگر، مناسببودن کتابی که اهدا میکنیم خیلی مهم است؛ همانطور که یک کتاب مناسب میتواند هدیهای جذاب باشد، یک کتاب نامناسب هم میتواند فرد خوانندهاش را حتی از خواندن کتابهای دیگر هم منصرف کند. مناسببودن کتاب هم کاملاً بستگی به شخصی میخواهید به او کتاب هدیه بدهید دارد. شاید شما با خواندن دیوان اشعار کلاسیک فارسی لذت میبرید؛ اما شخص دیگری با آنها ارتباط نمیگیرد و ترجیح میدهد اشعار امروزیتر را بخواند؛ بنابراین قبل اینکه بخواهید کتابی اهدا کنید، سعی کنید شناخت کافی از گیرندۀ کتاب داشته باشید.
پیشنهادهای کتابی و غیرکتابی
همیشه کتاب اهداییتان را قبل از اهداکردن بخوانید. اگر تا الان کتابهای کمی خواندهاید یا آنقدر زیاد خواندهاید که در انتخاب کتاب اهدایی خود سردرگم هستید، شاید چند کتابی که میخواهم بهصورت مختصر راجع بهشان حرف بزنم برایتان جالب باشد. همانطور که تا الان فهمیدید، روز عشق با روز اهدای کتاب یکی است. یکی از کتابهای خوبی که در رابطه با عشق در آن حرفهای جالبی زده شده، کتاب «دال دوست داشتن» اثر «حسین وحدانی» است. این کتاب از آنجایی که با زبانی ساده از احساسات در زندگی روزمره صحبت میکند، میتواند گزینۀ مناسبی برای خواندن نوشتههایی روان و لذتبخش و ابراز بدون پردۀ احساسی که نسبتبه عزیزانتان دارید از طریق اهدای آن باشد. اگر خیلی حوصلۀ رُمانهای طولانی و پیوسته را ندارید، خواندن کتابهای «این هم مثالی دیگر» و «مصاحبههای کوتاه با مردان کریه» از «دیوید فاستر والاس» میتواند برایتان مناسب باشد. دیوید فاستر والاس نویسندۀ بسیار عجیبی است؛ قلم او در سمتهایی مثل معنابخشیدن به قسمتهای نادیدهگرفته شدۀ زندگی مدرن حرکت میکند و شخصیتهای داستانهایش معمولاً قصههای عجیب و جالبی دارند که گاهاً باعث شده تا بعضی خوانندگان به سلامت عقلی او شک کنند. اگر به شعر امروزی علاقمند هستید، کتاب «رقص با گذرنامۀ جعلی» از «شمس لنگرودی» حاوی اشعاری بسیار خواندنی مربوطبه احساسات زندگی روزمره میباشد. شمس لنگرودی در اشعارش در این کتاب، از تشبیهات زیبایی استفاده میکند که کمی قابل درکتر از اشعار قدیمیتر است و این باعث شده تا خوانندۀ امروزی با اشعارش ارتباط بهتری بگیرد. بعد از خواندن کتابهایی که راجع بهشان حرف زدم و یا هر کتاب دیگری، اگر قصد اهدایشان را داشتید سعی کنید چیزی برای گیرندۀ کتاب با خط خودتان بنویسید؛ این باعث میشود تا علاوهبر بهاشتراکگذاشتن تجربیات خود از کتاب با افراد، در ذهنشان خاطره و حس خوبی از آن کتاب و خودتان ایجاد کنید. نوشتهای که مینویسید میتواند شامل حرفهای عمیق و بیپردهای باشد که در دنیای امروزی که انسانها انگار کمصحبت شدهاند، فرصت بیانشان را به فرد مورد نظر نداشتید. در همین راستا، سعی کنید راجعبه کتابهایی که هدیه میدهید و هدیه میگیرید با یکدیگر گفتگو کنید؛ با اینکار میتوانید با زاویهدیدهای مختلف آشنا شده و درک بهتری از کتابها داشته باشید. از محافل خوبی که این امکان را فراهم میکنند، جلسات و باشگاههای کتابخوانی است. ما هم در «نشریهٔ دردانشکده» در جهت افزایش گفتگوهای صمیمانه، سلسله جلسات کتابخوانی داریم و دربارهٔ کتابهای هر دوره از جلسات با هم صحبت میکنیم و از حرفها و دیدگاههای یکدیگر یاد گرفته و لذت میبریم؛ اگر شما هم علاقمند به حضور در این جلسات هستید، اطلاعیههای مربوط به این جلسات را از طریق هشتگ #فراغتی_و_کتابی دنبال کنید.
کلام آخر
بعضی از کتابها مانند انسانهای ارزشمند زندگیمان در مدت طولانی یا حتی کوتاهی که در کنارمان هستند، آنقدر تجربیات، احساسات و آموزههای ارزشمندی برایمان ایجاد میکنند که بخشی از وجودمان میشوند؛ گاهی زیباست که این کتابها را به یکدیگر هدیه بدهیم تا حس خوب و تجربیات سودمندشان را با انسانهای دیگر و عزیزانمان بهاشتراک بگذاریم. امیدوارم تا به بهانۀ روز عشق و اهدای کتاب، از کنار هم و با هم بودن لذت ببرید.