«نگاهی به شورای صنفی دانشکده و مشکلات آن» | پرونده شماره ۷۸ | رضا درخشان - اسماء شهنازی

شورای صنفی دانشجویان نهادی دانشجویی است که هدف از تشکیل آن، مشارکت دانشجویان در تصمیمگیری و برنامهریزی برای امور صنفی، رفاهی و آموزشی دانشجویان بوده. برای دستیابی به این هدف، لازم است دانشجویان نسبت به مسائل صنفی جهت احقاق حقوقشان، روز به روز آگاهتر شوند. در پرونده این شماره دردانشکده، سعی کردیم به کمک نظرات ادوار صنفی، معاونت و دانشجویان دانشکده بفهمیم مشکلات صنفی چیست، چهقدر کارآمد است و باید چه دیدی به آن داشت.
ابتداییترین محرک برای تشکیل صنفی وجود چند دانشجوی دغدغهمند است که فعالیت در شورای صنفی و حل مشکلات خود و دانشکده را ضروری ببیند و برای انتخابات کاندید شوند. در صحبتی که با اعضای دورههای اخیر داشتیم عمده دلایل کاندیدشدنشان را اینگونه بیان کردند: احساس نیاز به یک گروه برای پیگیری و مطالبه حق دانشجویان، انجام فعالیت دانشجویی و آشنا شدن با افراد جدید، به حد نصاب رسیدن کاندیدها برای تشکیل شورا و بهبود ارتباط میان دانشجو و استاد. اما با وجود انگیزههای مختلف، همواره تعداد محدود کاندیداها، صنفی را با خطر عدم تشکیل تهدید میکرد که معاونت دانشجویی دانشکده، دکتر سعادتمند، دلیل این عدم استقبال را جنس کار متفاوت صنفی با سایر گروههای دانشجویی، در ارتباط با دانشجویان و مسئولین بیان میکند؛ چون شورای صنفی باید درخواست دانشجویان را راستیآزمایی کند و همچنین نتیجهای که مسئولین به آن رسیدند را دوباره به دانشجویان برساند. نکته دیگر که باید به آن توجه شود این است که دانشکده ما بالای ۱۰۰۰ دانشجو دارد و راضی نگه داشتن همه ممکن نیست و این موارد باعث میشوند که تمایل دانشجویان به فعالیت در صنفی کمتر شود.

از میان ۴۸ پاسخی که در نظرسنجی دریافت کردیم، نصف افراد، با فرض سوال که وقت کافی برای فعالیت داشته باشند، حاضر به فعالیت در صنفی بودند. اما از دلایلی که برای فعالیتنکردن ذکر شده بود، به این نکات رسیدیم. دانشجویان این باور را دارند که مسئولین دانشکده اصلا اهمیتی به صنفی نمیدهند و دانشجویان هم دیگر باور کردهاند صنفی کاری نمیتواند بکند و همین میشود که حضور در صنفی را دارای ضرر میدانند. در اظهار عقیده جالبی دیگر، دانشجویی معتقد بود کارهای صنفی بلندمدت و هدفدار نیست و اولین وظیفه این شورا باید تحکیم جایگاه خود میان دانشجویان، قوانین و... باشد که نیازمند اصلاح ساختار و شرح وظایف است.

آییننامه صنفی دانشگاههای کشور قوانینی در مورد انتخابات دارد که گاه باعث اختلال در تشکیل صنفی میشود، یکی از این قوانین حدنصاب مشخص برای کاندیدهای ثبتنامی در انتخابات است که باعث عدم تشکیل دوره ۹۶-۹۷ صنفی دانشکده شد. همچنین انتخابات دوره اخیر نیز به دلیل قانون کسب حداقل نصف به اضافه یک رأی از مجموع آراء مأخوذه به دور دوم کشیده شد که دکتر سعادتمند در این باره میگوید: «قوانین آییننامه مبنی بر مشارکت حداقل ۲۵ درصد دانشجویان واحد در انتخابات و همچنین تعداد کاندیدهای ثبتنامی، ما را در دورههای مختلف با چالش روبهرو کرده. در مورد این دور انتخابات در رابطه با دو قانون بالا مشکلی نبود؛ اما شرط سومی وجود دارد مبنی بر اینکه تعداد آرای کسبشده توسط افراد منتخب باید نصف به اضافه یک رأی از کل آرا باشدکه جز یک دانشکده بقیه دانشکدهها، از جمله ما، نتوانستند این شرط را کسب کنند و به ناچار مجبور به برگزاری دور دوم انتخابات شدیم.»

بنا به حرف دکتر سعادتمند، آییننامه شورای صنفی اجازه ورود مستقیم به مسائل آموزشی؛ یعنی ورود به نحوه نمرهدهی، نمودار زدن و نحوه امتحانگرفتن را به صنفی نمیدهد و وظایف اصلی صنفی پیگیری مسائل تأسیساتی و امثال آن است؛ اما خواسته اکثر دانشجویان از صنفی خصوصا در این دوران مجازی پیگیری مسائل آموزشی است. منظور روشنتر این است که مثلا اعضای صنفی نمیتوانند تحت عنوان نام صنفی به استاد درسی ایمیل بزنند و بگویند چرا اینگونه برای درستان نمودار زدید. از نظر دکتر سعادتمند چنین چیزی نه وجهه قانونی دارد و نه وجهه رسمی؛ اما این روزها در آموزش مجازی، شرایط فرق میکند و دانشکده به صنفی اجازه پیگیری مسائل آموزشی را در چارچوبی تعیینشده میدهد. این چارچوب اینگونه عمل میکند که اعضای صنفی نظرات اکثریت را در قالب فرم و نظرسنجی به دکتر سعادتمند تحویل میدهند و او نیز به معاونت آموزشی اطلاع میدهد. میزان توانایی صنفی در پیگیری مسائل آموزشی، دقیقا مشخص نیست و همین دقیق مشخصنبودن حیطه اختیارات صنفی، سبب سوءتفاهم میشود. دانشجویان فکر میکنند صنفی در هر امری نفوذ زیادی دارد و اگر ندارد پس به چه دردی میخورد، معاونت هم معتقد است صنفی باید فقط در مسائل کلی ورود کند که خود واژه «کلی» گنگ مینماید. آییننامه هم به حد کافی در تعیین مرزها راهگشا نیست و آن هم کلی است، بدون نشاندادن مصادیق.
صنفی طی این سالها به دنبال عوضکردن چارت بسیار قدیمی دانشکده بوده که تا اینجا مسئولین آموزش با اعضای ادوار مختلف آن همکاری نکردهاند. چند هفته قبل از انتخاب واحد نیز، پیگیری تداخلات کلاسها و امتحانها توسط صنفی به گوش مسئولین میرسد که طی آنچه از حرفهای ادوار متوجه شدیم، جابهجاییها کار سادهای نیست؛ چراکه مسئولین در تمامی موارد همکاری نمیکنند و عوضکردن نظراتشان کار سختی است و از طرفی چیدن برنامه مناسب برای ۱۰۰۰ دانشجو کار غیرممکنی است. با این وجود در صورت نبود صنفی میزان تداخلات بیشتر خواهد بود و گفتن آنها به مسئولین و تغییرکردنشان به نظر ناشدنی است. نزدیک به ۷۰ درصد شرکتکنندگان در نظرسنجی دردانشکده، از صنفی همین مطالبات آموزشی شامل تغییر زمان امتحانات، کلاسها و افزایش ظرفیت را داشتهاند و نیمی از آنها به نتیجه مطلوب رسیدهاند. این درحالی است که با توجه به صحبت ادوار، میزان همکاری استادان در این زمینه را میتوان میانگین حدود ۵۰ درصد دانست. یکی دیگر از موارد مراجعه دانشجویان به صنفی، پیگیری تخلفات استادان است که از میان ۴۶ شرکتکننده در نظرسنجی، تنها ۳ نفر به واسطه صنفی موفق به احقاق حق شدند و ۱۹ نفر ناکام بودند.

در کل مشکلات آموزشی کم نیستند، علیالخصوص در این روزهای کرونایی و آموزش مجازی. دانشجویان زیادی عملینشدن p/f در ترم قبل را تقصیر صنفی و ناکارآمدی آن میدانند. دکتر سعادتمند معتقد است در حال حاضر به سبب شرایط مجازی صنفی نمیتواند به دلیل راستیآزمایی، مستقیما با مسئولین مختلف درارتباط باشد و تفاوت سلیقه دانشجویان در برگزاری امتحانات مجازی مسئلهای است که همواره باعث نارضایتی عدهای از دانشجویان و انتقاد آنها از صنفی بوده است و انتظار نابهجا و اشتباهی که از صنفی دارند این است که هر موضوعی را پیگیری کند. لذا به نظر میرسد صنفی، ناکارآمد نبوده بلکه تنها نادیده گرفته شده. حال آنکه هیچکس به اندازه دانشجو در این مورد محق به نظر نمیرسد و اگر صنفی این موضوع را پیگیری نکند، چه موضوعی را پیگیری کند؟
این ترم شرایط دانشجویان نسبت به ترم قبل بدتر هم شده. روشهای عجیب و غریب امتحانگرفتن، تکرار چند نمونه عدم حضور استاد سر جلسه امتحان، بعضا حتی مشخصنبودن تقسیم نمره، نبود راه دوم برای فرستادن جوابها در برخی دروس و مشکلاتی که همه به خوبی آگاهیم. راه پیگیری این موارد هم صنفیای بود که به لطف مسئولین دیرتر از حالت معمول تشکیل شد. حتی فرمی با همکاری مشترک صنفی کل و انجمن اسلامی پخش شد و تعداد زیادی از دانشجویان در دانشگاه آن را امضا کردند تا حداقل p/w برای دو درس به قوانین این ترم اضافه شود؛ اما درنهایت نتیجهای نداشت تا دانشگاه نشان دهد بیش از پیش به خواستههای دانشجویان بیتوجه است و آنها را نسبت به وجود صنفی و خواست مطالبات خود دلسرد کند.
یکی از اعضای سابق صنفی میان حرفهایش در باب استادسالاری گفت: «یکی از مشکلات اساسی دانشکده ما این است که دانشکده در برابر تغییرات استادان یا تغییر رویه استاد انعطافپذیر نیست و هوای استاد را بیشتر دارد.» که این حرف با مشاهدات هردانشجوی دانشکده و آمار سازگار است. با توجه به گفتههای اعضای سابق، به نظر میرسد در کل شورای صنفی و مسئولین دانشکده اجازه دخالت در امور تدریس و ارزیابی استادها را ندارند و بیشتر اوقات بهتر است دانشجویان کلاس با استاد درس بر سر مشکلات به وجود آمده به توافق برسند چون معمولا بیشتر به نتیجه میرسد.
با استناد به حرف یکی از اعضای سابق، دانشکده همیشه مشکل مالی دارد؛ اما مسائلی مثل آسانسور ساختمان شمالی و مشکل لابی قابل مذاکره هستند. در رابطه با موارد تاسیساتی صنفی میتواند مشکلات را به گوش مسئولین برساند و طبق گفته اعضا، دکتر سعادتمند در حد توانشان سعی میکرد همکاری کند و مشکلات را رفع کند. مشکلات تأسیساتی از سرویسهای بهداشتی دانشکده تا لابی نیمطبقه، آسانسور، آبسردکن، مهرهای نمازخانه، سیستم تهویه و ساعتهای خوابیده را شامل میشدند که برخی از آنها به همت صنفی و کمکهای دکتر سعادتمند حل شدند و برخی نه. به طور کلی گویی پیگیری هر موضوعی در دانشکده توسط صنفی صبر زیادی لازم دارد؛ چراکه کارها بسیار کند و فرسایشی پیش میرود که امید داریم بعد از بازشدن دانشگاهها این روند کوتاهتر شود. این روزها با توجه به مجازیشدن دانشگاهها مسائلی از قبیل تحویل کمدها و پیگیری مشکلات تاسیساتی عملا بیمعناست و وظیفه اصلی صنفی همان مسائل آموزشی شده.

ادوار درباره همکاری یا عدم همکاری استادان حرفهای زیادی داشتند که در این بخش به اختصار به آنها میپردازیم.
در دوره ۹۶-۹۵، پاسخگویی و کمک استادان در زمینه مشکلات آموزشی و تلاقیها مثبت بوده؛ هرچند بودند استادانی که حتی پاسخ ایمیل هم نمیدادند و یا میگفتند اصلا مشکلی وجود ندارد. اما در رابطه با هیئترئیسه نظر متفاوتی وجود دارد که مهمترین مشکل آن دوره هم بوده. نشنیدن حرف دانشجوها از طرف شورای صنفی توسط هیئترئیسه دانشکده مشکل بزرگی بوده. در حالتی که به طور مشخص میشد مخالفت قبل ارائه پیشنهاد توسط رئیس دانشکده قبلی، دکتر عبدخدایی، را با موضوعات دید و عدم وجود پشتوانه قوی باعث میشد که نتوانند روی هدفهایی که دارند پافشاری کنند؛ مثل لابیکردن نیمطبقه که درنهایت در دوره بعدی شورا تشکیل نشده و طی این فرصت، نیمطبقه به سالن مطالعه تبدیل شده.
در دورههای تشکیلشده بعدی، اعضای صنفی از عدم همکاری معاون آموزشی وقت، دکتر غضنفری، ناراضی بودند؛ اما از دکتر سعادتمند و کمکهای زیادشان تشکر کردند. آنها نسبت به اینکه در قوانین دانشگاه هیچ قانون محدودکنندهای برای استادان وجود ندارد، شکایت داشتند چراکه همین عدم وجود محدودیت قانونی بر اعمال استادها، پیگیری را برای صنفی بسیار دشوار کرده است. گفته شد گویا مسئولین روحیه تقابل با صنفی دارند و فکر میکنند نماینده دانشجویان نیست و اعضای آن به منفعتهای شخصی خود نگاه میکنند. یکی دیگر از اعضا میگوید: «به طور کلی مسئولین در دانشگاه اکثرا حضور شورای صنفی را دخالت در کارهای مربوط به حیطه خود میدانند و دلیل واقعی نپذیرفتن بعضی خواستهها را نمیگویند و صادقانه برخورد نمیکنند یا برخورد خوبی ندارند. شاید اگر شورای صنفی دانشجویان در دانشگاه بیشتر به رسمیت شناخته شود، این موضوعات کمتر پیش بیاید و کاش درک متقابل بین مسئولین و دانشجویان بیشتر شود تا مشکلات کمتری وجود داشته باشد؛ مخصوصا درک مسئولین از وضعیت واقعی روحی دانشجویان.»
در جمعبندی حرف بچههای سابق صنفی میتوان گفت که آنچنان که باید همکاریای از طرف مسئولین وجود ندارد و جا دارد این همکاری به نحو بهتری رخ دهد؛ چراکه ایجاد این همکاری و تعامل بستر آرامتری برای طرفین ایجاد میکند.
اما برای یکطرفه به قاضینرفتن، حرفهای دکتر سعادتمند در این باره را هم ذکر میکنیم. تعبیر او از شورای صنفی این است که شورا رابط بین مسئولین و دانشجویان است، اما چقدر این رابطه را برقرار میکنند؟ اگر رأی عده کثیری را نداشته باشند آیا باز هم میتوانند این رابطه را برقرار کنند؟ و مواردی را که به معاونت منقل میکنند مشکل چند نفر از دانشجویان است؟ برخی موارد نوع مشکل به گونهای است که باید مشکل تعداد زیادی از دانشجویان باشد. خیلی از مسائل یک موضوع از دید صنفی خارج است. چون اعضای آن دانشجو هستند و وقتی مسئلهای نتیجه نمیدهد دانشجویان هجمهای به شورا وارد میکنند که در پیگیری خواستههای آنها ضعیف عمل میکند. اتفاقی که اثری منفی روی شورا میگذارد و باعث ایجاد دید منفی از جانب استادها به شورا میشود. این است که برخی از اطلاعات را به غلط و بدون اطمینان به مسئولین منتقل میکنند. نکته مهمی که اعضای شورا باید به آن دقت کنند این است که نباید سلایق شخصی خود را وارد کار کنند چون این افراد حداقل رای یک هشتم دانشجویان دانشکده را دارند و نماینده آنها هستند نه صرفا خودشان. صبر یکی از مهمترین مواردی است که باید رعایت شود چون بسیاری از مسئولین و استادها دغدغههای فراوانی دارند.
با توجه به این گفتهها به نظر میرسد مسئولین تا حدود خوبی نسبت به اینکه تا چه اندازه مطالبات صنفی شخصی است یا برای جمع دانشجویان بیاعتمادند که همین کار صنفی را در ادوار اخیر سختتر کرده. امیدواریم در آینده این بیاعتمادی از بین برود و طرفین نهایت تلاش خود را برای برقراری تعامل مفید در راستای از بینرفتن مشکلات و بهبود اوضاع دانشکده به کار ببندند.

اعضای صنفی به همان اندازه که از مسئولین و عدم همکاری آنها گله داشتند، از عدم همکاری دانشجویان هم گلهمند بودند.
به نظر میرسد گاهی اوقات دانشجویان از صنفی انتظارات بیش از حدی دارند و استادسالاری حاکم را از یاد میبرند و مدام میگویند اگر صنفی نمیتواند کاری کند، اصلا تشکیل نشود و اگر آنها سر موضوعی با مسئولین مذاکره کنند و به نتیجه نرسد، اعضای صنفی را متهم به کمکاری میکنند. اما از یاد میبرند با تشکیلنشدن صنفی، دست استادان برای یکهتازی بسیار بازتر میشود. نمونهاش، سالن مطالعهشدن نیمطبقه بدون درنظرگرفتن نظر و خواست دانشجویان.
خیلی اوقات است که در اعتراضکردن دستهجمعی و امضاکردن و پرکردن فرمها عده کمی از دانشجویان همکاری میکنند و از پیشباخته به قضیه نگاه میکنند و خطاب به اعضا از عباراتی چون «کاری از دستتان برنمیآید» و «کارهایتان نتیجه ندارد»، استفاده میکنند. نزدیکترین نمونه این اتفاق، فرمی است که صنفی جدید برای نحوه امتحانگرفتن استادان قرار داد که تنها ۱۵۰ نفر از حدود هزار دانشجو اعتراض خود را بیان کردند. این تعداد کم شرکتکننده به سادگی در مسیر رسیدگی به اعتراضات اختلال ایجاد میشود.
با مرور ادوار متوجه میشویم، میزان مطالبات دانشجویان و مشارکت دانشجوها در تعادل نیستند، هرچند به مرور زمان بهتر شده و اعتمادی میان دانشجویان و شورا ایجاد شده.
پروسه همکاری و مشارکت پایین دانشجویان در مسائل مربوط به انتخابات از همان ثبتنام کاندیداها خود را نشان میدهد. همیشه افراد دغدغهمند نزدیک انتخابات صنفی برای کاندیداشدن و سپس رأیدادن دانشجویان تلاش فراوانی میکنند. هرچند در انتها عده کثیری رأی نمیدهند که یکی از دلایل آن همان ناکارآمد دانستن صنفی است.
در انتها به نظر میرسد صنفی با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم میکند و برای عملکرد بهتر، نیازمند یاری هردو گروه مسئولین و دانشجویان است. امیدواریم دانشجویان و مسئولین در ادامه، چه در دوران آموزش مجازی و چه بعد از بازگشایی دانشگاهها، دید بهتری به صنفی داشته و بیشتر به آن کمک کنند تا دانشکده از این وضعیت نامطلوب و یکطرفه خارج شود.