شمارۀ 103 | سرمقاله | حنانه میرزایی
«نابرده رنج، گنج میسر نمیشود.» این ضربالمثل را از همان اولین قدمهایی که در مسیرمان برداشتیم، بارها شنیدهایم. این حقیقت که باید با مشقتهای بسیاری دستوپنجه نرم کنیم را صاف و ساده کف دستمان گذاشتند و راستش را بخواهید، کسی مثل من آن را با شور و اشتیاق پذیرفت؛ اصلاً این فکر که قرار است ماجراهای عجیبوغریبی از سر بگذرانم، از کوههای بلند بالا بروم، پشت دیو سپید را با زحمت به خاک برسانم و بالأخره گنج را در دستانم بگیرم، آن روحیۀ ماجراجو را در همهمان برمیانگیزد.
بااینحال این بچۀ بلندپرواز بهزودی میفهمد، آینده خیلی پیچیدهتر از آن است که با تلاشکردن و رنجکشیدن به همۀ آرزوهایش برسد. ما بهمرور این آگاهی دردناک را دریافتیم که سازوکار موفقیت همواره با رویاهای سادهدلانۀ کودکیمان پیش نمیرود و مانعتراشیهایی هستند که رویارویی با آنها نیازمند شجاعتِ پذیرفتن پیامدهای شکست است.
مثالی ملموس از این مشکلات را در ساختار آموزشیِ نهتنها دانشگاه، بلکه کل کشور با پوستواستخوان خود حس میکنیم. در یک دنیایِ خیالیِ ایدهآل، سازۀ آموزش بر ستونِ یادگیری و علاقه بنا شده است. هرکدام از ما، با اشتیاق و جوشش ارادۀ درونی خودمان در جستوجوی پاسخ سؤالات معلق در ذهنمان هستیم؛ بیشتر میخواهیم و بیشتر میجوییم و عطش یادگیری بیشتر میشود. در این دنیا، رنجکشیدن ما برای «بهترشدن» است، نه صرفاً «برترشدن» و این رنج، «رنجی لذتبخش» است. به نظر شما مسیرمان در دنیای واقعی چقدر شبیه این دنیای خیالی است؟
شاید شما هم حس کردهاید هر سال که میگذرد و وارد مقطع جدیدتر میشوید، ناگزیر باید قضیۀ «بهترشدن» را فراموش کنید و برای «برترشدن» بجنگید. برای اینکه فلان درس را با نمرۀ مقبولی خاتمه دهیم، آن را بدون درک عمیق در ذهنمان فرو میکنیم و دو روز از امتحان نگذشته، کل مطلب از ذهنمان پرواز میکند. چون فلان معدل را نیاز داریم، میرویم پی جستوجویی که علاقهای به آن نداریم؛ ولی برایمان نمره را به ارمغان میآورد. سوز واقعی ازآنجایی شعله میکشد که با وجود این همه بدوبدو، سوالات خارقالعادۀ امتحان غافلگیرمان میکنند و شیوۀ تصحیح حتی خارقالعادهتر! احتمالاً جز این رویه، چارۀ دیگری هم نداریم و دلیلش را همه میدانیم.
تعداد قابلتوجهی از ما نهایتاً مهندس میشویم. فکر میکنید که ساختار این آموزش چهار و نیمساله، چقدر ما را برای این هدف آماده میکند؟ شاید دلیل دلسردشدن خیلی از دانشجویان همین باشد که میترسیم در آخرِ این رنجکشیدنهای پیدرپی، همهمان به گنج نرسیم و تنها حقیقتِ «رنجِ نابرده گنج» انتظارمان را بکشد.
در این وضعیت برای بقا چه میتوان کرد؟ تنها یک پاسخ کلیشهای دارم: باید هرطور میشود ادامه داد، سر این طناب را محکم گرفت و ول نکرد. ما سر طناب را با نوشتن، نقدکردن و تلاش برای رساندن صدایمان به گوشی شنوا گرفتهایم. امیدوارم تلاش ما تیشهای باشد که ضربهای -هرچند کوچک- بر این ریشههای خشک و فرسوده وارد کند.