یادداشتی به قلم محمد همانلو

با نزدیکشدن به لحظات ملکوتی اواخر ترم و مشخصشدن نمرههای دانشجویان، نحوه مواجهه با درخششِ کورکننده نمرات و سیر اتفاقات قبل، بعد و حین اعتراض، مثل فیلمهای سینمایی، گاهی فراز و فرود دارد و گاهی هم پایانش باز است (البته گاهی هم خیلی باز است). بههرحال طبق گفته ریشسفیدان و نمرهدیدهها، فیلمنامه برای اغلب دانشجویان متشکل از مراحل زیر است:
مرحله اول: پذیرش نمره
مدام صفحه را ریفرش میکند، مدام چک میکند که آیا این نمره از ۱۰۰ است یا ۲۰؛ اما فایدهای ندارد و میبیند که نمره از ۱۰۰ است. شوکه است؛ حس دیاتلوف را بعد از انفجار رآکتور شماره ۴ چرنوبیل دارد. این مرحله زمانی به پایان میرسد که یک «همدرد» پیدا کند. با ظهور پدیدهای بهنام گروههای درسی، این همدرد به سرعت پیدا میشود.
مرحله دوم: بررسی برگه
از شوک مرحله اول که خارج میشود، به سمت برگه خود میرود تا ببینید چه گُلی کاشته. بعد از گذشت سه هفته از امتحان، قادر به فهمیدن آنچه که نوشته نیست. با تلاشهای بسیار و استفاده از روشهای رمزگشایی، بالاخره اشتباهات خود را میفهمد؛ اما دلیل این مقدار کسر نمره را نه. اینجاست که وارد مرحله بعدی میشود.
مرحله سوم: اعتراض
در این مرحله ،وقتی که دانشگاه حضوری بود، دانشجویان فوجفوج به سمت دفتر استاد روانه میشدند؛ اما الآن، فوجفوج به سمت ایمیل استاد روانه میشوند. آنقدر در گروههای درسی آدرس ایمیل استاد درخواست میشود که صبر ادمین گروهها به سر آمده و ایمیل استاد را پین میکنند. در نهایت دانشجویان به دو روش اعتراض خود را بیان میکنند؛ ایمیل بهصورت دسته جمعی و ایمیل بهصورت انفرادی. هنوز بین علما اختلاف وجود دارد که در کدام روش استاد کمتر عصبانی میشود. اگر فهمیدید به ما هم بگویید.
مرحله چهارم: جواب اعتراض
دانشجویان چشم به ایمیل میدوزند و خیالپردازی میکنند. آنها که ساعتها برای نوشتن ایمیل خود وقت گذاشتند و دهها بار آن را خواندهاند تا اشتباهی نداشته باشد، توقع دارند که یا استاد اعتراض آنها را بپذیرد و یا اینکه با استدلالی منطقی قانعشان کند. درنهایت انتظارها به سر میرسد و بعد از دو هفته، ایمیل جواب اعتراض میآید: «اعتراض وارد نیست. با تشکر». دانشجو بعد از دیدن «با تشکر»، که در آخر جمله استاد مانند گُلی است که از آسفالت سر باز کرده، آرام میگیرد و حس سبکی میکند.
مرحله پنجم: امید به نمودار
دانشجو بعد از دیدن جواب استاد به اتاقش رفته، چراغ را خاموش میکند و به فکر فرو میرود. رویای یک نمودار را در سر دارد. به همراه دیگر دانشجویان و با استفاده از علوم منطق ریاضی و ماشین لرنینگ و همچنین بررسی سوابق چند سال اخیر استاد مذکور، پیشبینیهای دقیقی از احتمال اعمال نمودار روی نمرههایشان میکنند. طبق تحقیقات دانشگاه جان هاپکینز، بعد از جمله «با تشکر» در ایمیل استاد، امید به نمودار عامل اصلی کاهش سکته مغزی در میان دانشجویان است. در این مرحله دانشجویان نذرهایی میکنند که حتی خدا هم راضی به این همه زحمت از طرف قشر دانشجو نیست.
مرحله ششم: نهایی شدن نمرات
میتوان گفت که آخر شاهنامه برای اکثر دانشجویان، برخلاف نالههای سوزناک آنها در طول ترم، خوش است؛ وگرنه اینهمه معدل الف و نمرات بالای ۱۸ را اقوام دور و نزدیک من که نگرفتهاند (نویسنده از این همه تمارض عصبانی است). بعد از نهاییشدن نمرات، دانشجویان شدیدا منکر نذرهایشان میشوند و بلافاصله فساد را جایگزین آن میکنند.
مرحله هفتم: وعده دروغین
پس از تمام این مصائب اگر دانشجو به خودش قول ندهد که از ترم بعد مثل آدم درس میخواند، گویی ترم به پایان نمیرسد و نمرههایش نهایی نمیشود. پس باز هم به خوش قول میدهد و روانش آرام «میگیگیرد».