شماره ۸۵ | سرمقاله | فاطمه حسینی
زمانی که برای نخستین بار قلم به دست گرفتم، کودکی ۶ ساله بودم. از همان کودکهای شاد و خرم، نرم و نازک و چست و چابکی که با دو دست کوچکم، طوری بیخبر از همه جا قلم را تکان میدادم و هرآنچه که میدانستم و یاد گرفته بودم، میکشیدم و مینوشتم، که گویی چوبدستی دامبلدور را در دستانم دارم و میتوانم با آن هرکاری را که میخواهم، انجام دهم. اکنون که به قول معروف کمی پا به سن گذاشتهام، وقتی به گذشته نگاه میکنم، میبینم که بیراه هم فکر نمیکردم و به نظرم قلم جزو آن دسته وسایلی است که باید بر آن مانند ترکیبات شیمیایی، برچسب «خطرناک است. با احتیاط استفاده کنید.»، چسباند. بیدلیل نیست که نویسندهای قلمش را، سلاحش معرفی میکند. و اینجاست که صدای فروغ در سرم میپیچد: «صدا، صدا، صدا، تنها صداست که میماند.» صدای نویسندگان، شاعران و هرآنکه با قلم سروکار دارد، همان کلماتی است که با قلمش مینویسد. قلمی که میتواند مانند منجنیقی، قلعهای سنگی را نابود کند و پادشاهی را به زانو درآورد. تنها یک شعر، قدرت این را دارد که فردی را تا به عرش برده و دیگری را به فرش بکشاند. چه داستانهایی که زندگی کسی را دگرگون نکرده و چه شعرهایی که امید را به دلها بازنگرداندهاند. قلم، جاودانه میکند؛ کلمات را، زبانها را و تاریخ را همهچیز به واسطهٔ نوشتن و قلم میتواند برای سالیان و نسلهای زیادی باقی بماند. قلم، این سلاح قدرتمند که در طول تاریخ، بارها کابوس آنهایی شده است که در مسند قدرت نشسته بودند و از روشنگری و ثبت روزگار، میترسیدند. چه نویسندگانی که به همین خاطر، سر از زندان درنیاوردهاند. چه شاهکارهایی که در حصار چهاردیواریهای زندان خلق نشدند و چه ذهنهای زیبایی که در جوخه اعدام، به تاریخ نپیوستند. اکنون که در حال نوشتن این متن هستم، ۹۴ روز از بازداشت نیلوفر حامدی و الهه محمدی میگذرد. دو روزنامهنگاری که تنها به جرم افشای حقیقت در زندان هستند. دو شیرزنی که قلمهایشان را برای عدالت و برابری به حرکت درآوردند و از مرگ دختری غریب و بیگناه نوشتند. از فریادهایی که سالهاست سرکوب شدهاند، گفتند و لرزه بر اندام استبدادگرانی انداختند که خاموشی آنها را بر آگاهی جامعه ترجیح دادند و چارهٔ کار را در زندان دیدند. اما اینطور که بویش میآید، آقایان در کلاس تاریخ چرت میزدند و از پدرانشان درس نگرفتهاند که شاید بتوانند کسی را به زندان بیندازند، اما هرگز نمیتوانند فکرش، تفکراتش و قلمش را به زنجیر بکشند. فریاد کلمات را نمیتوان خاموش کرد. قلم تنها سلاحیست که هرگز قادر به خلع آن نخواهند بود و روزی این قلمها هستند که سیل کلماتی به رنگ خون به راه انداخته و آنها را در خود غرق میکنند. و در همین لحظه که این متن را مینویسم، کسی، اهل قلمی، در انفرادی است و احتمالاً جایی بر روی در سلولش، کاغذی چسباندهاند که با فونت قرمز رویش نوشته است: «خطر! یک نویسنده در این حوالی است.»
باید بگویم که زمانی که برای نخستین بار قلم به دست گرفتم، هرگز گمان نمیکردم که بهای استفاده از آن، تا این اندازه سنگین باشد. حال که در کشورمان، گویی گرد غم پاشیدهاند و هموطنانمان و حتی دوستانمان را غرق در خون و یا در بند میبینیم، مسئولیت این قلم بیش از پیش بر من و خانوادهٔ «دردانشـکده» سنگینی میکند و حیف دیدیم که از این جایگاه استفاده نکنیم و از کسانی که باید، به سهم خودمان یاد و داستانهایی را که باید، بازگو نکنیم. تو گویی «شمشیر پولاد هندی در دستمان باشد و آن را ساطور گوشت گندیده کرده باشیم!» پس ما تصمیم به نوشتن گرفتیم. ما مینویسیم و دوستانمان را یاد میکنیم. ما قلمهایمان را تکان میدهیم تا شاید بتوانیم قدمی در راه آزادی برداریم و دینمان را ادا کرده باشیم.
«ما مرثیهخوانانِ یارانِ کلماتیم
از آب مینوشیم
بر طین گام مینهیم
و برای واژهٔ «بیرحم»
مترادفهایی مثل «دلسخت» میسازیم
به باد بکتاش بود انگار که نوشتم
ما زندانیانِ نامحسوس
روزها
از آبی که نایاب میشود کمکم مینوشیم
و شبها روی خاکِ زندانی میخوابیم
و آن وظیفهٔ یومیهٔ زیستنِ ناگوار را
با شعر و ترانههایی از جنس آزادی
رنگِ رهایی میزنیم
بیآنکه به بامداد برسیم.»
محمدرضا پریشی -به یاد شاعر زندانی بکتاش آبتین-