یادداشت - اسما شهنازی

شب یلدا تاریخچهای بالغ بر هفت هزار سال دارد و با فرهنگ این کهنبوم گره خورده است؛ اما یلدای امسال با سالهای قبل تفاوت زیادی دارد... برای بسیاری از مردم، نه از سرخی انار خبری است، نه لبخند پسته و نه شیرینی هندوانه. این آخرین دلبری پاییز برای خانوادههای زیادی گران تمام میشود، گاهی به قیمت شرمساری پدر! سهم بسیاری از شب یلدا، قصهای از غصه و سفرهای پر از دلتنگی است. امسال غمهامان بلند است همچون یلدا... کرونا و گرانی زانو بر حلقوم مردم گذاشتهاند و مجال نفس کشیدن نمانده است.
با اینکه جهان با خبر تولید واکسن از امید پر شده، اما سهم ما از این امید، کولهباری از حسرت است؛ حال این روزهای ما را تنها با جملهای از کافکا میتوان توصیف نمود: «آه چقدر امید؛ دریا دریا امید، ولی نه برای ما...»
یلدا به معنای «زایش مهر و خورشید» است که تداعی فردایی پرنورتر و جشن تسلط انوار بر ظلمات را یدک میکشد. سادهتر بگویم، یعنی اگر نیک بنگریم، فردای پس از شب یلدا، خورشید ما رخشانتر از روزهای قبل میتابد. میتوان به این بیت عمیق اما در عین حال سادهی نظامی اشاره کرد «در نومیدی بسی امید است، پایان شب سیه سپید است»
امید از مضامینی است که در فرهنگ و ادبیات ایرانی مطرح شده و بسیاری از جشن و سرورهای ملی مفهوم امید و روشنایی میدهند. حتما خوانده یا شنیدهاید که میگویند شب یلدا با زبان بیزبانی به ما میگوید پایان هر تاریکی حتی اگر طولانی باشد به روشنایی ختم میشود؛ حال آیا میتوان امیدوار بود که روزی این تاریکی طولانی از آسمان دل ما رخت ببندد؟ یا میتوان انتظار آن روز را کشید که سفرههای مردم فراخ شوند و غم نان از چهرههایشان کوچ کند؟
بدون شک جواب این دو سوال را نمیتوان با قاطعیت بیان کرد؛ اما میتوان گفت، امید به تغییر یکباره جهان امیدی واهی است؛ چرا که هر تغییر جزئی در عالم سالها زمان میبرد و همت جمعی میطلبد، اما همه میدانیم در هر عصر و دورهای بشر توانسته به آنچه که انتخاب کرده دست یابد، پس نمیتوان نسبت به تغییر ناامید بود؛ قطعا اگر انسان از سقف و ابعادی که خود را به آنها محدود کرده و از حصارهایی که در ذهنش شکل گرفته و از زنجیرهایی که بر جسمش نهاده؛ رهایی یابد و همت گمارد، تغییر نزدیک است...
گاندی:
«سخن خدا این است که:
«آن کس که میکوشد، هرگز نابود نمیشود.»
من به این وعده ایمانی راسخ دارم، از اینروست که با اینکه هزاربار در کوششهایم ناکام میمانم، ولی باز ایمانم را از دست نمیدهم، بلکه این امید را در دل میپرورانم که وقتی تمام تلاشم را بکنم بالاخره نور را خواهم دید و این اتفاق روزی به وقوع میپیوندد.