شمارۀ ۱۰۶ | بالبداهه | ملیکا آبانگاه
«آروم باش! کابوس بود.» با این صدا از خواب پریدم. نفسنفس میزدم و هنوز باورم نشده بود که خواب بوده. طبق عادت گوشی را برداشتم که چک کنم، اینترنت را روشن کردم، چیزی بالا نمیآمد. حالا کمکم داشتم تشخیص میدادم که همهاش هم کابوس نبوده. پیامهای روی موبایلم را چک کردم. خداروشکر دو نفر جوابم را دادهاند؛ اما بقیۀ دوستانم هنوز نه.
حالا که یک هفته گذشته، شاید الان بشود گفت: «کابوس بود! تموم شد!»؛ اما واقعاً تمام شده؟ ابداً. دلم میخواست قدرت ماورایی داشتم تا دل شکسته و آسیبهای مادی و روحی تمام جنگزدهها را درست میکردم یا مثلاً به قول حنانه :«یک دژ بزرگ داشتم تا کل ایران را در امان نگه دارم.» شاید هم خوب میشد بتمنی، سوپرمنی چیزی وجود داشت تا حداقل کودکان را در امان نگه دارد تا تمام جنگهای دنیا پایان مییافت. یعنی انسان هنوز هم نمیتواند مشکلاتش را بدون جنگ حل کند؟! زیادی به خودمان غره شدهایم یا شاید هم شدهاند.
این چند روزی که گذشت، متوجه شدم کمکم دوباره دارم به زندگی عادت میکنم؛ گویی اصلاً همچین روزهایی را ندیدهام. باورم نمیشود که انسان چه موجود عجیبی است و برای بار nام از ویژگیهای انسانی متحیر شدهام. وقتی به آن روزها فکر میکنم، انگار آن من نبودم بودم که این تجربهها را داشته. به شکل بسیار عجیبی به مرگ نزدیک بودیم، انگار یک سایه در تمام طول روز همهجا را مبهم و تاریک کرده بود. سایهای که بوی باروت میداد. این را وقتی داخلش بودم متوجه نمیشدم؛ اما وقتی آمدم بیرون و از دور نگاه کردم، متوجه شدم که چقدر همهچیز با ترس و با فکر اینکه لحظۀ بعدی ممکن است زنده نباشم آمیخته شده بود. این فکر در تمام تصمیمگیریها دخیل بود؛ حتی مطمئن نبودم که گلدانها را آب بدهم یا نه.
تازه فهمیدم چقدر راحت همیشه فکر میکنم هنوز فرصت هست. فکر میکنم میتوانم کارها را بعداً انجام دهم. در توهم اینکه زمانی وجود دارد و اسم آن آینده است، گیر میافتم. فکری که مخصوصاً برای ما ایرانیها بیشتر شبیه به توهم است تا برنامهریزی! اغلب یادم میرود که میتوانم در لحظۀ بعدی، دیگر نباشم.
در دوران جنگ، هر صبح که بیدار میشدم، انگار توقعش را نداشتم. خیلی چیزها هست که حواسمان به وجودشان نبوده که چه نعمتهای بزرگی هستند. هیاهوی بین امتحانات دانشگاه، ددلاینهای پشتسرهم، فکر آینده و گذشته، حتی صدای کلاغهای حوالی شش عصر درحالیکه خیلیها در حیاط دانشگاه بهسمت در حرکت میکنند. همگی برایم عادی و حتی اذیتکننده بود. همیشه میخواستم جایی دیگر باشم. آیا واقعاً جای دیگری وجود دارد که سراسر خوشی باشد؟ این چیزهای کوچک خیلی معمولی، همانهایی هستند که در آن دوازده روز با تمام وجود دلتنگشان شدم.
دراینمیان، بیشتر از همهچیز نگران عزیزانم بودم. انگار اولین باری است که میفهمم چقدر دوستشان دارم. هربار که میدیدمشان، برایم تازه بود. جنگ باعث میشد خیلی مهربانتر باشم، خیلی قدردانتر و خیلی صبورتر. اگر همیشه به این فکر کنم که واقعاً عمر بهراحتی تمام میشود، احتمالاً همهچیز را بهتر درک میکنم؛ آدمها، بودن آدمها در کنار هم، جشنها، ختمها، صدای زنگ مدرسۀ ابتدایی، صف نانوایی، حتی طبیعت! رنگها، حالتهای مختلف آب جاری، هلال نازک یا قرص ماه تمام و تمامی چیزهایی که هر روز بهسادگی از کنارشان میگذشتم.
راستی گفتم آدمها! چقدر به آنها وابسته بودم و نمیدانستم. گاهی از اینکه ایرانی بودم خشمگین میشدم؛ البته همیشه خودم را با این فکر قانع میکردم که میتوانم مولانا و حافظ بخوانم و حرفشان را بفهمم؛ اما حالا به وطنم بیشتر دلبسته شدم. انگار که انسان همهچیز را وقتی ممکن است از دست بدهد، بیشتر میخواهد. حالا تازه وطن را درک کردهام؛ وطن یعنی همین قلبهایی که برای هم میتپید، همین خبرگرفتنهای کوچک که از افرادی که انتظارشان را نداشتم و خانههایی که مردم در اختیار مسافران گذاشته بودند. دلم به بودنمان کنار هم گرم شده.
کاش تمام شود این زیادهخواهیها که کسی جز مردم بیگناه را هدف نمیگیرد. کاش دیگر لازم نباشد فرض کنیم این موشکها ستارهاند! کاش بعد از این تجربۀ نزدیک به مرگ، زندگیکردن برایمان عادی نشود تا بتوانیم صدای گنجشکها را بهتر بشنویم.