شمارۀ 108 | راه و رسم برنامهریزی و مدیریت زمان | درسا سلسله
مهمترین ماحصل دوران کارشناسی ازنظر من، حداقل در رشتۀ من، آشنایی مقدماتی با درسهای پدیدههای انتقال، ترمودینامیک و... نیست؛ بعید میدانم که صرف چهار سال درگیری با استاد، پروژه و امتحانهای رنگارنگ بخواهد در نهایت «مهندس» بسازد. مهمترین دستاورد این دوران از نگاه من آموختنِ «یادگرفتن» است؛ اینکه بدانی اگر در مسیر پیشرویت هرجایی احساس کردی نمیدانی، این توانمندی را در خودت ببینی که از مسیر درست و در سریعترین حالت ممکن، یاد بگیری. مواجهه با یادگیری هرچیزی، حتی جدولضرب که حالا برای تکتکمان بدیهی است، در زمان خودش پیچیدگی و سختیهای زیادی دارد. هر ترم که تمام میشود، ما میمانیم و درسهایی که تسلطی بر آنها نداریم؛ چون مهارت کافی برای مدیریت زمان، جهت عبور از مسیر پرپیچوخم یادگیری را نداشتهایم، چون یادگرفتن نیازمند برنامهریزی است؛ لازم به ذکر است که منظور از برنامهریزی باکسهای مطالعۀ مرسوم مشاوران کنکور نیست.
یکی از مزایا و در عین حال معایب مدرسه، این بود که اختیار عمل محدودی داشتیم؛ موظف بودیم در ساعت مشخصی در مدرسه حاضر باشیم، فلان درس را در سال فلانم تحصیلمان بخوانیم و... . طبیعتاً در دانشگاه آزادی عمل بسیار بیشتر است. خیلی وقتها برای استادِ درس، حضور یا عدم حضورمان تفاوتی ندارد، خبری از پرسشهای کلاسی یا حتی میانترم نیست و همین سبب میشود که در انتهای ترم ما میمانیم و درسهایی که حتی عناوینشان هم به گوشمان آشنا نیست. این مشکل در ترم اول دوچندان میشود؛ چون اول از همه ورودِ ورودیها همواره با تأخیر است، پساز ورود هم هزار و یک نوع برنامۀ مختلف برای نوورودان ترتیب داده میشود و نمیتوان منکر این شد که کنارآمدن با این حجم از تغییر خودش نیازمند زمان است؛ پس در این آمیختۀ ترم یک که از کوتاهی ترم گرفته تا همۀ تغییرات موجود، آشنایی با چند رکن اساسی در برنامهریزی میتواند خالی از لطف نباشد.
جا دارد بگویم سعی کنید برنامۀ خود را برای بازۀ زمانی بیشتر از یک هفته در نظر بگیرید؛ بهدلیل اینکه نگاه بلندمدتتری از عملکرد چند روز آینده، نگرانیهایتان از بابت کارهایی که پیشرو دارید را برطرف کند؛ به عبارتی وقتی بدانید که تکلیف فلان درس را قرار است روز پنجشنبه انجام دهید، دیگر بهانهای برای ترس از جاماندن ددلاین آن تکلیف نخواهید داشت.
در قدم اول تمام کارهایی که برای مدت دو هفتۀ پیشرو دارید را لیست کنید. تمام فعالیتها اعم از کوچک و بزرگ را یادداشت کنید؛ کارهای کوچک شاید زمان زیادی نگیرند، اما مجموع تعدادی از آنها در کنار هم قطعاً زمانبر است و درنظرنگرفتن آنها، میتواند بر احساس رضایت شما از کارهایی که در طول روز انجام دادهاید اثرگذار باشد. سعی کنید عناوین تاحدامکان جزئی باشند، برای مثال دقیقاً بدانید کدام فصل از کدام درس را میخواهید مطالعه کنید و حجم مطالب آن چقدر است. در این میان از تجربۀ سالبالاییها غافل نشوید؛ بپرسید که برای هر درس کدام منبع مناسبتر است که زمانتان را صرف منابع نامناسب نکنید.
در مرحلۀ دوم تعداد ساعاتی که برای انجامدادن آن کار لازم دارید را مقابلش یادداشت کنید؛ در این بخش به این مورد توجهی نکنید که زمان کافی برای انجام آن کار دارید یا خیر. در ابتدای امتحانکردن این روش، تخمین ساعات مورد نیاز، بسیار سخت است؛ اما نگران نباشید، چون بهتدریج و با آزمونوخطا یاد میگیرید حالت بهینهای که منحصر به خودتان هست را پیدا کنید.
در قدم سوم شما لازم دارید تا مقدار ساعات خالی در روزتان را مشخص کنید؛ منظور از این کار روآوردن به کمالگرایی نیست، چون دراینبین انجامدادن فعالیتهای مورد علاقهتان هم حائز اهمیت است. همچنین پیشنهاد میکنم یک روز از هفته را از این محاسباتتان جدا کنید تا درصورتیکه از برنامه عقب ماندید، بتوانید در آن روز جبران کنید.
در مرحلۀ چهارم، مجموع ساعات خالی این دو هفته را با مجموع ساعتهای لازم برای انجام کارهایتان مقایسه کنید؛ اگر به همۀ آنها نمیرسید، لازم است که تعدادی از موارد لیست اولیهتان را خط بزنید یا بسته به انتخاب خودتان از زمان استراحت و تفریحتان کم کنید!
در گام پنجم سراغ ددلاینهای مربوط به هر کار بروید و طبق آن مشخص کنید هر کاری را میخواهید در چه روز یا روزهایی انجام دهید. توجه کنید که در کل این مراحل واقعبینانه تصمیم بگیرید؛ کاری که دو ساعت از شما زمان میبرد را اگر یک ساعت در نظر بگیرید، در نهایت احساس میکنید که عملکرد خودتان صحیح نیست و دلسرد میشوید و اگر همان کار را چهار ساعت در نظر بگیرید از آنسوی بام میافتید.
برنامهریزی برای دو هفتۀ پیشرو در حد دانستن کارهایی که باید در هر روز انجام دهید کفایت میکند. میتوانید هر شب تعیین کنید که کارهای روز بعد را با چه ترتیبی انجام دهید و برنامۀ خود را دقیقتر کنید. یکی از ابزارهای مفید برای این کار «Google Calendar» است؛ میتوانید کارهایتان را در آن مشخص کنید تا از فراموشکردنشان پیشگیری کنید.
انجامدادن این روند و استفادۀ بهینه از زمان، در حد توان منحصر به درسخواندن نیست و برای مراحل مختلف زندگی، میتواند راهگشا باشد؛ چراکه درسخواندن نه مسیر سعادت است و نه بدبختی؛ اما با هر دلیلی در این راه ورود پیدا کردهاید، سعی کنید بیشتر با آنچه در حال طیکردنش هستید آشنا شوید که اگر تصمیم به ماندگاری، خروج یا تغییر جهت در آن گرفتید آگاهانه با آن مواجه شوید تا در آینده که به مسیرتان نگاه میکنید، احساس نکنید که فرصتهایتان را هدر دادهاید. از همین ابتدا توجه کنید که چه در دفتر کارشناسیتان مینویسید؛ طولی نمیکشد که شما هم بهعنوان یک سالچهارمی، نویسندۀ ویژهنامۀ ورودیهای نشریه خواهید بود.