شمارۀ ۹۱ | سرمقاله | سامان اسماعیلی
گاهی یک شخص به قدری بالامرتبه و قدیس شمرده میشود که در هرنوع انتقادی بر روی آن بسته میشود. نظام آموزش عالی ما به مقدسگرایی مبتلا است؛ به نحوی که در دانشگاه استاد در مقابل دانشجو مقدس و والامرتبه شناخته میشود، نظارت برعملکرد او اندک است و اگر خدایی ناکرده هیئتعلمی باشد، تقریباً غیرممکن است. تخلف چه توهین و تعرض باشد، چه دیر ثبتکردن نمرات باشد، تخلف است و گاهی توسط برخی اساتید بهدلیل تکرر بسیار، عملی عادی و سطحی شمرده میشود. در زیست دوطرفۀ دانشجو و استاد که آنها را در کنار یکدیگر و مکمل هم میدانم، دانشجویان بخشی از تقصیرها را متحمل میشوند. دانشجویانی که به خیال خودشان درحال احترامگذاشتن به اساتید هستند، ولی کاری جز دمیدن در شیپور مشکلات نمیکنند.
ساده گذرکردن از کمبودهای تدریس اساتید در کلاس و انتقادنکردن از تخلفات اساتید بهمانند اعلامکردن نمرات میانترم پس از بازۀ «حذف اضطراری» بههیچوجه احترامگذاشتن به استاد نیست. بهجز این، ادبیات بعضی دانشجویان مانند استفاده از «حضرت استاد» در اِبتدای ایمیل یا لحن درخواستهایی معمولی مانند بازبینی برگه و اعتراض به نمرهدهی با لحنی عاجزانه نشانۀ متوجهنشدن جایگاه استاد و دانشجو و وظایف آنها درقبال یکدیگر است. بالابردن و ارزشنهادن بیشازاندازه به استاد یا پایینآوردن ارزش خود درمقابل او، نهتنها احترامگذاشتن نیست؛ بلکه بیاحترامی است. در وهلۀ اول بیاحترامی به خود و در وهلۀ دوم بیاحترامی به شخص مقابل است؛ زیرا شما او را فردی به دور از وظیفهشناسی میشناسید که باید حتماً به او القاب مختلف نسبت داد تا شاید وظیفۀ خود را بهجا آورد. اگر این دست رفتارها در دانشگاه نهادینه شوند، عکسالعملهایی چندان نادرست از سوی برخی اساتید را در پی خواهند داشت. عکسالعملهایی که نه از نظر اخلاق آکادمیک درست هستند، نه از نظر انسانی که مشابه آنها را احتمالاً تابهالان دیدهاید.
این یادداشت بههیچوجه خطای کسی را توجیه نمیکند. رابطۀ استاد و دانشجو و بهطورکلی روابط انسانی، پیچیدهتر از آن هستند که بتوان یک نسخۀ واحد پیچید و انتظار داشت بعد از آن دو طرف یکدیگر را درک کنند و انتظارات معقولی از یکدیگر داشته باشند. هم اساتید باید به نقدها و پیشنهادات مطرحشده اهمیت بدهند، هم دانشجویان نباید نسبت به اعمال اساتید منفعل باشند. کمکاری دانشجویان در طلب آنچه باید طلب کنند و انفعال در برابر مشکلات آموزشی موجود، ضعف عملکردی را از طرف اساتید درپی دارد که در این شماره به آنها خواهیمپرداخت و درنهایت، پیشنهاداتی برای بهبود شرایط ارائه میدهیم.