سرمقاله شماره۵۲ - هاتف محقق

در شیمی و مهندسی شیمی مفهومی به نام آزئوتروپ وجود دارد. وقتی که بخواهیم مخلوطی را خالص کنیم، فرآیند تقطیر جزءبهجزء را پیش میبریم. این فرآیند ادامه مییابد تا جایی که به نقطه آزئوتروپ میرسیم؛ اینجا جایی است که هرچقدر هم تقطیر را ادامه دهیم پیشرفتی حاصل نمیشود و تنها نتیجهای که از ادامهدادن تقطیر میگیریم اتلاف انرژی است و دیگر نمیتوانیم جلوتر برویم. داستان بسیاری از اتفاقات و اهداف زندگی ما هم همان داستان آزئوتروپ است. اهدافی که میتوانند ابعاد مختلفی داشتهباشند؛ فرهنگی، علمی، اقتصادی، اجتماعی و حتی اهدافی عاشقانه! برای رسیدن به چیزی تلاش زیادی می کنیم. در ابتدای راه، از نتیجه تلاشمان خرسندیم و میتوانیم مقدار پیشرفت و نیل به هدف را که نتیجه تلاش است مشاهده کنیم؛ ولی از جایی به بعد کمکم پیشرفتمان کند میشود و بالاخره در آزئوتروپ متوقف میشویم. وقتی به آن نقطه میرسیم، میبینیم که تلاشمان بیفایده است و اقداماتی که قبـلا موجب پیشرفت میشد اکنون جز خستگی و ناامیدی اثری ندارد. بسیاری از آدمها در نقطه آزئوتروپ خسته و ناامید میشوند و دست از تلاش میکشند؛ ولی آیا مهندسان و شیمیستها هم وقتی به نقطه آزئوتروپ میرسند دست از کار میکشند؟ معلوم است که نه! وگرنه نمیبایست هیچوقت اتانول بالای ۹۵درصد میداشتیم. با تقطیر و به سادگی نمیتوان از سد آزئوتروپ گذشت برای شکستن آن باید تغییر روند داد و باید حرکتی جدی انجام دهیم؛ مثلا فشار را تغییر دهیم یا از جداسازی شیمیایی بهــره ببریم. در زندگی هم وقتی به آزئوتروپ میرسیم، با تلاشهایی شبیه گذشته نمیتوانیم از سدّ آن بگذریم و اگر تغییر روند ندهیم در همانجا گیر خواهیم کرد. فقط در صورتی میتوان موانع این چنین را برداشت که حرکتی جدیتر از گذشته انجام دهیم و خطر آن را به جان بخریم. اگر چنین حرکت خطیری انجام دهیم ممکن است به هدف برسیم و از طرفی دیگر ممکن است هرچه ساختهایم نابود کنیم. تصمیم با ماست؛ میتوانیم ریسک کنیم و قدمی بزرگ برداریم و به سکون تن ندهیم یا اینکه میتوانیم با قدمهای کوتاه و بینتیجه تا ابد در نقطه آزئوتروپ گیر کنیم و تلاشی کنیم که حتی خودمان هم به بیهودهبودن آن واقفیم. ما در بسیاری از موقعیتها راه دوم را انتخاب میکنیم و نکته غمانگیز آنجا است که در بسیاری مواقع درحالی مأیوس میشویم که از آزئوتروپ تا نقطه پایان چیزی نمانده جز یک گام بزرگ، یک گام شجاعانه.