برنامه نویسی شی گرایی در اندروید، تغییر بزرگی در توسعه اپلیکیشن ها و برنامه نویسی ایجاد کرده است. در یک برنامه شی گرا با استفاده از نرم افزار نوشته شده، میتوانید از ویژگی هایی که از قبل تعبیه شده اند، استفاده کنید یا ویژگی های جدیدی را اضافه کنید. از مزایای برنامه نویسی شی گرا این است که در صورت ایجاد تغییرات، همه چیز واضح و مرتب می ماند. همچنین بدون اینکه در منطق داخلی کدها دست ببریم، نظم همه چیز حفظ میشود. بنابراین خود را برای آشنایی بیشتر با برنامه نویسی شی گرایی در اندروید، آماده کنید.

احتمالا شنیده اید که جاوا زبان اصلی برای ایجاد برنامه های اندروید است. یعنی برای اعمال شی گرایی در اندروید، از جاوا استفاده میشود.
قبل از برنامه نویسی شی گرا (OOP)، برنامه های به روشی دستوری، اساسا بصورت لیست طولانی از دستورالعمل ها نوشته میشدند. در این مدل برنامه نویسی، شما کدها را همانطور که میخواهید مقاله ای بنویسید، از بالا به پایین مینویسید.
مشکلی که در این نوع برنامه نویسی وجود دارد این است که با گسترده شدن کد، بررسی کردن آن میتواند به طرز باورنکردنی پیچیده و دشوار شود. اگر برنامه ای ساخته اید که دارای میلیون ها خط دستوری است، پیگیری یا یافتن خطاها در آن تقریبا غیرممکن است. به همین دلیل برخی آن را کد اسپاگتی (spaghetti code) مینامند.
برای راه حل این وضعیت، زبان های برنامه نویسی جدیدی ابداع شدند که سعی داشتند کد را به صورت مدولار و ساختار یافته تر کنند. این زبانهای رویه ای جدید، کد GOTO را با ساختارهای کنترلی تودرتو همراه با فراخوانی رویه ها ارتقا داده اند. رویه یا تابع، یک واحد منطقی است که وظیفه ای را انجام داده و ورودی خاصی را میگیرد.
بعد از برنامنویسی رویه ای و ساختاری، برنامه نویسی شی گرا به میدان آمد.
شاید بهتر باشد که OOP را به عنوان یک فلسفه طراحی در نظر بگیریم. در زبان های رویه ای، هیچ ارتباطی بین داده های مورداستفاده و رویه هایی که از آنها استفاده کرده اند، وجود نداشت. با OOP، رویه ها اکنون متد نامیده میشوند و داده ها ذاتا به یکدیگر گره خورده اند.
یک مزیت عالی در برنامه نویسی شیگرا این است که به اشتراک گذاشتن کد با سایر افراد و ساختن برنامههای مفصل را آسان کردهاست. برنامه نویسی شی گرا برای همکاری ایده آل است و نگرش منبع باز بودن را تسهیل میکند. اگرچه درک آن کمی پیچیده است اما ظرافت خاصی در برنامه نویسی شی گرا وجود دارد.

روش کار داده ها و متدها بر روی دیتاها، از طریق جمع شدن در یک شی انجام میشود. یک شی شامل دادهها، دستورات و رفتارها است. برای تعریف شی، داده ها و متدهای آن، از یک کلاس استفاده میکنیم.
بیایید تصور کنیم شما میخواهید یک کلاس برای نشان دادن یک حساب بانکی ایجاد کنید. نام کلاس را BankAccount مینامیم و دارای برخی از داده ها مانند نام دارنده حساب، شماره حساب و موجودی است. متدها هم چیزی شبیه زیر هستند:
getAccountHolderName()
deductFromAccount()
به طور پیش فرض فقط متدهایی که متعلق به کلاس BankAccount هستند، حق کارکردن روی داده های مرتبط با کلاس را دارند. با محدودکردن دسترسی به داده ها، یک کلاس میتواند مطمئن باشد که هیچ قسمت دیگری از برنامه، داده های آن را دستکاری نکرده است. همچنین این موضوع به این معناست که یک شی میتواند ساختارهای داده داخلی خود را از سایر شی های دیگر، پنهان کند.
هنگامیکه یک کلاس به درستی طراحی شده باشد، میتواند بدون تأثیرگذاری بر سایر قسمتهای برنامه، دوباره کدگذاری و توسعه یابد، البته تا زمانی که رابط کاربری عمومی (API) و عملکرد به همان صورت باقی بمانند.
نحوه عملکرد SDK اندروید تقریبا اینطور است. Google به طور مکرر نسخههای جدید SDK را منتشر میکند، با این وجود برنامه های Android همچنان مانند گذشته ساخته و کار میکنند، زیرا Google رفتاری را تغییر نداده است.
برای نشان دادن چگونگی عملکرد همه این موارد، بیایید ببینیم که چگونه میتوانیم کد مثال مدیریت بانک را بنویسیم. این کد را بدون درنظر گرفتن توضیحات ( توضیحات، هر چیزی است که قبل از آن "//" آمده باشد، به این معنی که بخشی از کد نیست.) مشاهده میکنید:
امیدوارم که این مثال به شما کمک کرده باشد تا متوجه شوید چگونه میتوانید در عمل از اشیا و کلاسها استفاده کنید.
هنگامی که شما یک برنامه شی گرا مینویسید، با درنظر گرفتن داده ها کار را شروع میکنید.
به عنوان مثالی دیگر، یک کارمند شخصی با نام و عنوان شغلی را در نظر بگیرید، مطمئنا کارمندان ویژگی های دیگری نیز دارند، اما فعلا به اصول اولیه پایبند باشید.
مسلما هر شرکتی دارای انواع مختلفی کارمند است. به عنوان مثال، شرکت شما ممکن است کارمندانی تمام وقت و نیمه وقت داشته باشد. هر کارمند تمام وقت یک حقوق سالانه دارد:
در این مثال، کلمه extends Employee به جاوا میگوید که کلاس جدید (کلاس FullTimeEmployee)، دارای تمام خصوصیاتی است که هر کارمند دارد و احتمالا دارای ویژگی های بیشتری نیز است. به عبارت دیگر، هر شی FullTimeEmployee، یک شی Employee است (شاید کارمندی از یک نوع خاص).
مانند هر Employee، یک FullTimeEmployee دارای نام و عنوان شغلی است، اما یک FullTimeEmployee یک حقوق هم دارد. این همان چیزی است که کلمات extends Employee، برای شما انجام میدهند.
یک کارمند نیمه وقت حقوق سالیانه مشخصی ندارد. در عوض، هر کارمند نیمه وقت دارای نرخی مربوط به حقوق ساعتی و تعداد مشخصی از ساعت های کاری در هفته است:
تاکنون یک PartTimeEmployee دارای چهار ویژگی است: نام، عنوان شغلی، پرداخت ساعتی و تعداد ساعات کاری. حالا نوبت مدیران است. هر مدیر یک کارمند تمام وقت است. اما علاوه بر دریافت حقوق معمولی، هر مدیر اجرایی پاداش نیز دریافت میکند:
کلمه کلیدی extends جاوا، بسیار جذاب است زیرا با گسترش یک کلاس، همه کدهای پیچیده موجود در کلاس دیگر را، به ارث میبرید. کلاسی که گسترش میدهید میتواند کلاسی باشد که شما قبلا آن را نوشتهاید. به هر ترتیب، شما میتوانید از کد موجود استفاده مجدد کرده و مواد را اضافه نمایید.
در مثالی دیگر، سازندگان اندروید کلاس Activity را با 5000 خط کد نوشتند. شما میتوانید با تایپ کردن ساده extends Activity، از همه آن خطوط کد به صورت رایگان استفاده کنید:
با دو کلمه extends Activity، کلاس MainActivity جدید شما میتواند تمام کارهایی را که یک فعالیت معمول اندروید انجام میدهد را، عملی کند. مانند یافتن موارد در فهرست res اپلیکیشن، نمایش کادر گفتگو، پاسخ دادن به شرایطی که دچار کمی حافظه میشود، شروع کردن یک فعالیت دیگر، پاسخ دادن به یک فعالیت، شروع یا خاتمه اجرا و موارد دیگر.
اگر میخواهید درک بهتری از کدگذاری در یک زبان برنامه نویسی شی گرا داشته باشید، توصیه میکنیم با پایتون آشنا باشید. Python یک زبان برنامه نویسی کاملا ساده است که اتفاقا فقط از اشیا و کلاسها استفاده میکند. اما جاوا برای یک تازه وارد میتواند بسیار سخت باشد.

تا الان میدانیم که یک شی مجموعه ای از رفتارها، دستورات و داده ها است که برای عملکرد کد مفید است. مزایای بیشتری برای OOP وجود دارد. به عنوان مثال، یک شی میتواند از شی دیگری مشتق شود. وقتی یک کلاس از کلاسی دیگر مشتق شود، عنوان ارث را به خود میگیرد. از نظر فنی کلاس پایه superclass و کلاس مشتق شده، subclass نامیده میشود.
برنامه نویسی شی گرایی، به کاربران اجازه میدهد تا برنامه های جاوا را ایجاد و سازماندهی کنند و میدانیم که نوشتن برنامه های شی گرا شامل ایجاد کلاسها، اشیا و برنامه هایی است که از آن اشیا استفاده میکنند.
اکنون چند جنبه از توسعه شی گرایی در اندروید، میتواند به شما کمک کند تا از پروژه های اندروید خود به بهترین شکل استفاده کنید.
کلاس، نقش هایی است که از اشیا ایجاد میشود. کلاس یک موجودیت منطقی است که شامل فیلدها، متدها، بلوکها، کلاس تودرتو و رابط است.
شی، یک نمونه از کلاس است و همچنین یک موجودیت رفتاری، فیزیکی و منطقی دارد. در حالی که کلاس، فقط یک موجودیت منطقی است.
هنگامی که یک شی، تمام خصوصیات و رفتارهای شی والد را کسب کند، به عنوان وراثت از آن یاد میشود. این قابلیت استفاده مجدد از کدها را فراهم کرده و برای دستیابی به چندریختی یا پلیمورفیسم زمان اجرا، استفاده میشود.
کلمه کلیدی extends نشان میدهد که شما در حال ساخت یک کلاس جدید هستید، که از یک کلاس موجود نشأت میگیرد.
چندین وراثت از طریق رابط به دست میآید. رابط، مجموعهای از متدهای انتزاعی است. کلاس، یک رابط را پیاده سازی میکند، در نتیجه متد انتزاعی رابط، به ارث میرسد. رابط کاربری هیچ سازنده ای ندارد.
کلمه کلیدی interface، برای اعلان یک رابط استفاده میشود.

کپسوله سازی، به معنای کد و داده بسته بندی شده، در یک واحد مستقل است، که باعث میشود کدها از درست به کار نرفتن، حفظ شوند. البته در صورتیکه متغیرهای یک کلاس را به صورت private، اعلان کنید.
انتزاع فرآیند پنهان کردن جزئیات پیادهسازی و فقط نمایش دادن عملکرد است.
چندریختی یا پلیمورفیسم، توانایی یک شی، به گرفتن فرمهای مختلف است. جاوا از نظر Method Overloading و Method Overriding، بهترین پشتیبانی را از چندریختی، دارد.
Method Overloading:
کلاسی که چندین متد با نام یکسان دارد، اما پارامتر متفاوت که با نام Method Overloading شناخته میشود.
Method Overriding:
هنگامی که یک متد در یک subclass دارای نام یکسان و الگوی امضا به عنوان یک متد در superclass باشد، آنگاه این متد به عنوان روش overridden شناخته میشود و به آن چندریختی زمان اجرا نیز گفته میشود.
با وجود اینکه احتمالا بارها اسم برنامه نویسی شی گرایی را شنیده اید و کم و بیش با معنای آن آشنا بودید، سعی داشتیم اطلاعات روشن تری در این باره به شما ارائه دهیم.
در این مقاله در کنار مفهوم شی گرایی، به مفاهیم مربوط به آن از جمله برنامه نویسی شی گرایی در اندروید، کلاس، شی، رابطها، کپسوله سازی، چندریختی، انتزاع، وراثت و مزایای برنامه نویسی شی گرایی پرداختیم. علاوه بر آن برای درک بهتر، چند کد را برای شما ارائه نمودیم. البته ممکن است در ابتدا کمی درک این مفاهیم سخت باشد اما همیشه با ممارست به نتایج خوبی خواهید رسید.
امیدواریم مطلب پیش رو، برای شما مفید واقع شده باشد و جای بسی خرسندی است که با ارسال نظرات سازنده خود، ما را از آن آگاه سازید.
در ادامه می توانید لیستی از آموزش های فارسی برای برنامه نویسی اندروید را مشاهده کنید. ضمنا کاربران ویرگول می توانند با تخفیف ویژه ازین آموزش ها بهره مند شوند.