
مجتبی نظری/ مدیر مسئول نشریهی دانشجویی «داد»
«داد» از یک شب سرد و بیروح پاییزی سال ۹۶ شروع شد. شبی که قرار شد نخستین شمارهی نشریه، «صفر» باشد. بیراه نبود، چون ما نُه نفر که بار امانت بر دوش گرفتیم نباید یادمان میرفت داریم از صفر شروع میکنیم، حتی زیر صفر. «داد صفرم» به آن شب پاییزی جان بخشید. «داد» خروشید تا طلیعهی فریادی باشد بر سر خاموشی.
نشریهی «داد» زادهی دورانی است که جامعه مصممتر از همیشه در پی عبور از دوقطبیهای کاذب سیاسی برآمده بود؛ شور انتخابات ۹۶ خیلی زود فروکش کرده بود و ناامیدی از کلیت وضع موجود دورهای احتمالاً طولانی را آغاز. پسزدن دو رویکرد سیاسی موجود در دانشگاه در آن زمان را میشد در اولین شاخصهی نشریه دید: استقلال از هر تشکل و جریان. صاحبامتیاز نشریهی ما برخلاف همهی نشریات سیاسی-اجتماعی دانشگاهمان، صنعتی شریف، یک فرد از میان خودمان بود. اکثرمان سابقهی هیچ نوع فعالیت تشکلی هم نداشتیم و هیچ اسطورهای در عالم سیاست برای خود نساخته بودیم. خلاصه، حس میکردیم به موضعی که اکثریت جامعه نسبت به وضع موجود دارد، نزدیکتریم؛ حتی در شمارهی یک تیتر جلدمان این بود: «سکوت نکنیم». آنجا انفعال سیاسی تشکلها و احزاب را به باد انتقاد گرفته بودیم، درست مدت کمی قبل از اعتراضهای خیابانی دی ۹۶ که نشان میداد دیگر هیچ جریانی خواستهی مردم معترض را نمایندگی نمیکند. اما ما دوست داشتیم «تریبونی برای بیتریبونها» باشیم.
پسزدن دو رویکرد سیاسی موجود در دانشگاه در آن زمان را میشد در اولین شاخصهی نشریه دید: استقلال از هر تشکل و جریان. صاحبامتیاز نشریهی ما برخلاف همهی نشریات سیاسی-اجتماعی دانشگاهمان، صنعتی شریف، یک فرد از میان خودمان بود.
تا پایان خرداد ۹۷، نُه شماره به صورت دوهفتهنامه در برهههای برقراری کلاسهای دانشگاه منتشر کردیم. در این دوره، تصمیمگیریهایمان دربارهی کلیات و جزئیات نشریه در جلساتی متعدد با صرف زمان زیاد گرفته میشد. شور و شوقی که برای بهبود کارمان داشتیم باعث میشد ساعتها بنشینیم و در هر بابی بحث کنیم. تصمیمها غالباً جمعی گرفته میشد. با آزمون و خطا و به تدریج سعی کردیم توجه مخاطبانی را به خود جلب کنیم. ضمناً روش عمدهی تولید محتوایمان به این صورت بود که از مطالعهی کتابهایی بتوانیم حول موضوعهای مدنظرمان بنویسیم. در واقع در ابتدای کار برخی مقالههایمان عملاً چکیده یا برداشتی از یک کتاب بودند. معمولاً برای هر شماره، یک نفر دبیر پروندهی ویژه، یک نفر دبیر گردآوری مقاله در باب موضوعات روز میشد و بقیه هم برای ویراستاری و صفحهآرایی و طراحی کمک میکردند. از جالبترین خاطرات این دوران این است که صفحهآرایی را یکی از بچهها با نرمافزار وُرد انجام میداد که ساعتها زمان میبرد! اینکه میگویم ما واقعاً با تجربهی صفر شروع کردیم در این نکته مشخص است که هنوز هیچکداممان نمیدانستیم چه نرمافزارهایی مخصوص صفحهآرایی وجود دارند.
در کل اعتمادبهنفس چندانی در برابر سایر نشریات دانشگاه نداشتیم اما به مرور متوجه شدیم که با کار جمعی و دوستانهمان میتوانیم در یافتن مخاطب و انجام کار منظم و اصولی، موفقتر از آنان باشیم. آن تجربهی خودساختهی فعالیت جمعی معطوف به یک خیر عمومی (آگاهیرسانی) در ما روحیهی گفتوگو، مسئولیتپذیری اجتماعی و کار گروهی یاد داد. طوری که ارزشمندترین آموزههای دورهی کارشناسی دانشگاه برای ما شاید از دل این تجربه برآمد.
خودِ تجربهی توافق بر سر یک سری قواعد، عمل طبق آن و اصلاح و بهبود تدریجی آن، دستاوردی ورای کار نشریاتی بود.
به تدریج تیم ما بزرگتر شد و بچههای دغدغهمند زیادی به ما پیوستند. همینطور که نشریه هم از نظر تعداد همکاران و هم به لحاظ حجم محتوا بزرگتر میشد، نیاز به سازماندهی و تدارک ساختاری مناسب برای پیشرفت لازم مینمود. بنابراین در نهایت به یک نظام سازمانی رسیدیم که مبنای رویههای داخل نشریه شد. خودِ تجربهی توافق بر سر یک سری قواعد، عمل طبق آن و اصلاح و بهبود تدریجی آن، دستاوردی ورای کار نشریاتی بود. تحریریهی نشریه از تابستان ۹۷ متشکل از هفت واحد مطالعاتی در زمینههای سیاست، جامعه، اقتصاد، فرهنگ و هنر، محیط زیست، آموزش عالی و اندیشه شد. همچنین برای ویراستاری و طراحی گروههایی ایجاد شد و از پاییز ۹۷ طراحی هم به تدریج حرفهایتر انجام شد. بعدتر برای جذب اعضا و نویسندگان جدید فرم همکاری درست کردیم. برای مدیریت فرایند جذب عضو و قراردادن مقالات در شبکههای اجتماعی نشریه و همینطور سایت ویرگول، یک گروه روابط عمومی هم در نشریه ایجاد شد.
در پاییز ۹۷ به همراه دوهفتهنامه، یک ضمیمهی طنز با نام «بیداد» منتشر میکردیم. این ضمیمه در آغاز به خاطر شباهت اسم و ظاهر آن به «بیقانون» مورد نقد بچههای نشریاتی دانشگاه بود. اما در نبود هیچ نشریهی طنز دیگری در دانشگاه، بیداد سعی داشت طنزی انتقادی را به نمایش بگذارد و در واقع به لحاظ سیاسیبودن، همجنس داد باشد. در نهایت به نظر میرسد پنج شمارهای که بیداد در آن زمان منتشر کرد، از خود نشریه هم بیشتر خوانده شد و مورد استقبال دانشجوهایی هم که اهل خواندن نشریات نبودند، قرار گرفت. بیداد دیگر منتشر نشد تا حوالی بهار ۹۹، که سه شمارهی دیگر از آن به همراه نشریه منتشر شدند.
از پاییز ۹۷، مجموعهی نشریه که حالا شعار خود را گذاشته بود «نخستین گام آگاهی است»، کوشید تا نقش یک بازیگر مؤثر را در فضای فرهنگی دانشگاه بازی کند و رسالت آگاهیرسانی خود را به شیوههای دیگری هم در کنار انتشار دوهفتهنامه انجام دهد.
از پاییز ۹۷، مجموعهی نشریه که حالا شعار خود را گذاشته بود «نخستین گام آگاهی است»، کوشید تا نقش یک بازیگر مؤثر را در فضای فرهنگی دانشگاه بازی کند و رسالت آگاهیرسانی خود را به شیوههای دیگری هم در کنار انتشار دوهفتهنامه انجام دهد. کمکم برگزاری برنامههای آموزشی در زمینهی روانشناسی و اندیشه و بعدتر در سال ۹۸ پیرامون جامعهشناسی در این راستا انجام شدند. همچنین در دفتری که از مقطعی به بعد، معاونت فرهنگی دانشگاه در اختیارمان قرار داد، جلسات هفتگی بحث و گفتوگو داشتهایم. به تازگی هم با همکاری گروه دیدهبان آزار و به کمک بستر کلاسهای مجازی دانشگاه، کارگاههایی برای آموزش مقابله با آزارهای جنسی برگزار کردیم. اما برای توجه به حوزهی پادکست به عنوان یک روش رسانهای مؤثر این روزها، «رادیو داد» از تابستان ۹۸ تأسیس شد تا نشریه ابزارهای بیشتری در جهت اجرای رسالتهای خود داشته باشد.
اگر بخواهم خلاصه کنم، نشریهی ما بیشتر یک مجموعهی دانشجویی و اجتماعی نسبتاً سازمانمند است و در نتیجه تاکنون هدف اقتصادی دنبال نکرده است. البته دانشگاه برای چاپ تا حد سیصد، چهارصدتا مجوز چاپ میدهد و در نتیجه هزینهی آن را پرداخت میکند؛ به گمانم بیشترین تعداد نشریهی چاپی که برای یک شماره پخش کردهایم، چهارصدوپنجاه است که در این سالها برای نشریات دانشگاه ما رقم زیادی حساب میشود. یکی از مهمترین دردسرهای کار نشریاتی در دانشگاه صنعتی شریف این است که برای پخش نشریات جایگاههای زیادی وجود ندارد. در نهایت ما روی فضای مجازی هم حساب ویژهای برای نشریه باز میکنیم و به خصوص در دوران کرونا که دیگر خبری از چاپ نیست، سعی کردهایم که مخاطبان مجازی بیشتری را جذب کنیم (در این راستا خوشحال میشویم به کانال تلگرامیمان با شناسهی @dadmag سر بزنید!). یکی از چالشهای کلی نشریه هم این است که به خاطر تعداد بیشتر همکاران و قاعدهمندشدن روندها، احتمالاً ایجاد دغدغه در همکاران جدید نسبت به نشریه و در واقع رسالتهای آن و همچنین پیدایش فضای دوستانه مثل سال اول نشریه دشوار شده است. با این حال نشریه در همین بهار ۹۹ جهشی را از نظر محتوا و فرم کار تجربه کرد که محصول تلاش و خلاقیت نسل کاملاً جدیدی از اعضای آن بود.
نشریهی «داد» در فعالیتش تاکنون رویکرد واحد و مشخص دربارهی اقتصاد و سیاست نداشته است و عملاً تکثرگرایانه ایدههای متفاوت و متنوع را انتشار داده است.
نشریهی «داد» در فعالیتش تاکنون رویکرد واحد و مشخص دربارهی اقتصاد و سیاست نداشته است و عملاً تکثرگرایانه ایدههای متفاوت و متنوع را انتشار داده است. خط قرمز نشریه همواره این بوده که محتوایش مستدل باشد؛ توجیهگری وضع موجود سیاسی هم کاملاً از رویهی نشریه به دور بوده است. اکنون نشریه با اکثر گروهها و تشکلهای دانشجوییِ مستقل از حاکمیت در دانشگاه ارتباط خوبی دارد و افراد از گروههایی با رویکردهای متفاوت با آن همکاری دارند. امیدوارم که این حرکت جمعی هم در راستای رشد دانشجوهایی که به آن میپیوندند و هم برای آگاهساختن و دغدغهدادن به جامعهی اطرافش ادامه داشته باشد و سنتها و رویههای نیکی در نهاد دانشگاه ایجاد کند۱.
پاورقی:
۱. این یادداشت، پیشتر در شمارهی ۷۹۲ مجلهی چلچراغ منتشر شده است.
برای ورود به کانال پیامرسان تلگرام دوهفتهنامهی دانشجویی «داد» کلیک کنید.