شهریار جاویدی/ دانشجوی دورهی کارشناسی ارشد رشتهی علوم کامپیوتر دانشگاه فدرال پلیتکنیک زوریخ
«زنده باد همبستگی بین المللی»!
دقیقا پنجاهودوسال پیش، این خروشی بود که از گلوی میلیونها دانشجو در سرتاسر اروپا و حتی در ایالات متحده شنیده میشد. به راستی خون دانشجو از چه میجوشید؟
ژوئن ۱۹۶۷، دیکتاتور سابق ایران، محمدرضا پهلوی به برلین سفر کرد. با وجود سرسپردگانی که به استقبال او آمده بودند و شعار «جاوید شاه!» سر میدادند، دهها هزار جوان موبلوند و چشم آبی آلمانی نیز آمده بودند و او را «قاتل» خطاب میکردند. مزدوران چماقبهدست شاه عاری از مهر، که با پول دربار در آلمان مشغول تحصیل بودند، به این معترضین حمله کردند. پلیس آلمان غربی که در ابتدا نظارهگر بود، با کمی تعلل با مزدوران همدست شد و تظاهرات مسالمتآمیز جوانان آزادهی آلمان را به خاکوخون کشید.
پنجماه بعد، چهگوارا، سمبل آزادیخواهی و مبارزهی ضد امپریالیستی، در بولیوی اعدام شد. امپریالیسم از ترس این که کوبایی دیگر و ویتنامی دیگر برایش شکل بگیرد، زبدهترین کلاه سبزهای ارتش اشغالگرش را به کمک رژیم سرکوبگر بولیوی فرستاد تا چه را از میان بردارند. همزمان با این اتفاقات، اشغالگران بر سر ویتنامیها بمب ناپالم میریختند و با حمایت از رژیم جنایتکار ویتنام جنوبی شدیدترین شکنجهها را بر مبارزین ویتنامی اعمال میکردند.
همهی این وقایع به همراه کودتای سالهای پیشین در ایران، تجاوز نظامی انگلیس و فرانسه به مصر، کودتا بر ضد پاتریس لومومبا و قتل عام خلق الجزایر به دست امپریالسم فرانسه، قلب هر انسان آزادهای را به درد میآورد. شعارهای فاشیستی و وطنپرستی دیگر در گوش این دانشجویان نمیرفت و نمیتوانستند بپذیرند که کشور دیگری ویران شود تا چرخ صنعت کشور خودشان بچرخد.
این دانشجویان به خوبی میدانستند که حق با مارکس بوده است و هرجنگی و هرجنایاتی به خاطر زیادهخواهی سرمایهداران است. اما مارکس برای آنها آیه نبود و به خوبی و تیزبینی بسیاری از نوشتههای مارکس را نقد میکردند. این جوانان آزاده، الگوی ارتجاعی شوروی را، که نام سوسیالیسم را یدک میکشید، رد میکردند و استالینیسم را نیز چهرهی دیگری از فاشیسم میدیدند. احزاب اصطلاحا کمونیستی فرانسه، آلمان و ایتالیا با سرمایهداران همراه شدند تا این جنبش را سرکوب کنند.
مرتجعین به خوبی از پتانسیل بالای جنبشهای دانشجویی آگاه شده بودند و میدانستند، دیگر نه انقلابهایی به سبک لنین، بلکه وحدت دانشجویان و کارگران است که میتواند بنای کهنهی طبقاتی جامعه را ویران کند و برای مقابله با آن پروژهی «نئولیبرالیسم» را سازماندهی کردند.
اما جنبش مه ۱۹۶۸ حول چه محورهایی شکل گرفته بود؟
۱. زیروروکردن نظام طبقاتی تحمیلی از جانب سرمایهداران
۲. ضدیت با استعمارگری و امپریالیسم
۳. مبارزه با نژادپرستی
۴. برابری حقوق زن و مرد
۵. به رسمیتشناختن آزادیهای فردی
۶. به دستآوردن حقوق انسانی برای آن تیپاخوردهها و سرکوبشدههایی که در ساختار کهن و ارتجاعی کلیسا، «منحرف جنسی» محسوب میشدند.
در سوی دیگر اما اتحاد شومی در حال شکلگیری بود: مرتجعین، چه فاشیست، چه سرمایهدار و چه استالینیست برای رویارویی با این جنبش ضدحملهای خونین تدارک دیدند. استالینیستها با نفوذ در این جنبش موفق به شناسایی متفکرین و سازماندهندگان آن شدند. اطلاعاتی که به فاشیستها و سرمایهداران کمکی بیبدیل کرد. بانوی آهنین، مارگارت تاچر، تظاهرات کارگران و دانشجویان را به خون کشید. در پراگ ارتش اتحاد امپریالیستی شوروی کودتایی اسفبار شکل داد که در این راه هزاران آزادیخواه یا در درگیری خیابانی کشته شدند یا بازداشت و اعدام شدند. در آلمان اما سرکوب نتیجهی معکوس داد: تشکیلاتی مسلح به نام «فراکسیون ارتش سرخ» شکل گرفت و به مبارزهی مسلحانه پرداخت. این زنگ خطری بود برای کشورهای اروپایی. در بسیاری از این کشورها مانند آلمان، سوئد و فرانسه احزاب سوسیال-دموکرات قدرت گرفتند و با تندادن به خواستههای معترضین جلوی خشونت بیشتر را گرفتند. در ایالات متحده، دکتر لوترکینگ توانست با حمایت دانشجویان به میزان قابلتوجهی با تبعیض سیستماتیک علیه سیاه پوستان مبارزه کند و از حقوق اولیهی آنها حراست کند.
مرتجعین به خوبی از پتانسیل بالای جنبشهای دانشجویی آگاه شده بودند و میدانستند، دیگر نه انقلابهایی به سبک لنین، بلکه وحدت دانشجویان و کارگران است که میتواند بنای کهنهی طبقاتی جامعه را ویران کند و برای مقابله با آن پروژهی «نئولیبرالیسم» را سازماندهی کردند. تفکری تقلیلگرایانه و دون که برایش نه تبعیض و ناعدالتی اهمیت دارد و نه استعمارگری و امپریالیسم. تنها درک و تلقی این جماعت شرور از آزادی، آزادی بازار است. تحریفی خطرناک از آزادی که نتیجهاش روزبهروز ثروتمندترشدن ثروتمندان و فقیرترشدن فقیران است. اثرات مخرب آن را هر کدام از ما میتوانیم ببینیم: تشکلهای نئولیبرالیستی دانشجویی که به خودشان زحمت نمیدهند به مناسبت روز کارگر در نشریهشان مقالهای بنویسند و نهایت مبارزهی اجتماعیشان زدن عکس مهندس موسوی بر دیوار انجمن اسلامی است.
این همهی ماجرا نیست. نظام پلید سرمایهداری نقشهی شوم دیگری را نیز پیاده کرد: پروژهی کمربند سبز! برای جلوگیری از نفوذ تفکرات روبهرشد و مترقی عدالتخواهانه و چپ در خاورنزدیک، آنها به حمایت از جریانهای ارتجاعی اسلامی روی آوردند.
این همهی ماجرا نیست. نظام پلید سرمایهداری نقشهی شوم دیگری را نیز پیاده کرد: پروژهی کمربند سبز! برای جلوگیری از نفوذ تفکرات روبهرشد و مترقی عدالتخواهانه و چپ در خاورنزدیک، آنها به حمایت از جریانهای ارتجاعی اسلامی روی آوردند. آنچه در بنگلادش، پاکستان، افغانستان، سوریه، مصر و... روی داد، نمونهای از اینهاست.
آیا جنبش مه ۱۹۶۸ پیروز شد و میراثی برای ما باقی گذاشت؟ پاسخ به این سوال از دو جهت سخت است: اولا؛ از یک سو محققشدن بسیاری از خواستههای این جنبش و حیات تفکرات آن در جامعهی غرب را میبینیم. میبینیم که برنارد ساندرز، که از فعالین این جنبش بود، قویترین پایگاه مردمی را در ایالات متحده دارد. اما از سوی دیگر رشد و نفوذ روزافزون انگل نئولیبرالیسم را میبینیم. میبینیم که چگونه ذهن دانشجویان را به تباهی کشیده است و چگونه بین صف دانشجویان و سایر اقشار زحمتکش (از لفظ مستضغف استفاده نمیکنم، چون گویا اخیرا معنی جدیدی پیدا کرده است) فاصله انداخته است. دوما؛ پذیرش این واقعیت که نتیجهی آن همه مبارزه و جانفشانی آزادگان به تباهی رفته باشد، قلب هر انسانی را به درد میآورد. اما برداشت نویسنده این است که از این جنبش عظیم، تنها برگی کمرنگ در تاریخ باقی مانده است. صفحهای سرخ با خون کارگران و دانشجویان که مرتجعین به نابودی خاطرهی آن کمر بسته اند.
با گفتاری از رومن رولان، سطرهای این نوشته را با یاد به خون خفتگان این جنبش به پایان میبرم:
«من این روزگار اسارت بزرگ را، نه با نوحهسرایی بر ویرانهها و طلب مصرانه از آسمانها، بلکه در گردآوری و آماربرداری بر همانباشتههایمان صرف کردهام. داراییهایی که هیچ دشمن پیروزی نمیتواند، آنها را از ما برباید: یادمانها... آری... یادمانها»
برای ورود به کانال پیامرسان تلگرام دوهفتهنامهی دانشجویی «داد» کلیک کنید.