رضا درودیان/ دانشجوی دورهی کارشناسی ارشد رشتهی علوم اقتصادی موسسه نیاوران
مدتی قبل بود که شاهد تبلیغات گستردهی شرکت کاله به منظور تامین صبحانهی کودکان کار بودیم درصورتی که افراد، پُستی را در شبکههای اجتماعی منتشر کنند. فعالیت و جنب و جوش گستردهای در فضای مجازی شکل گرفت که تنها نتیجهی آن تبلیغات رایگان در سطح وسیع برای شرکت کاله بود. به تازگی نیز جوانی با ادعای تولید محتوای اینترنتی پستی را در اینستاگرام به اشتراک گذاشت که در صورت هربار اشتراکگذاری 1000 تومان به محک کمک میشود. اما از کجا؟ پاسخ این است: از هیچ جا. بسیار ساده است؛ اصلا کمکی در کار نیست چرا که به گفتهی همان شخص حال با زیادشدن دنبالکنندههایش میخواهد به دنبال اسپانسر برود. اینگونه حرکتها که به مبارزه از زیر لحاف (slacktivism) معروف و مصداق بارز سواستفاده از احساسات انسانی و بشردوستانهی شهرواندانمان است، نتیجهای جز معروفکردن افراد احمق، در پی ندارد. Slacktivism واژهی ترکیبی، مشتق از دو کلمهی Slacker (آدم سست و بیحال) وActivism (کنشگری) است. برگردان فارسی این واژه میشود مبارزه از زیر لحاف و به فعالیتهای اجتماعی مجازیای گفته میشود که به فرد احساس رضایت انجام عملی مثبت می دهد، در حالی درواقع، آن کار تاثیر واقعی ندارد یا تاثیر اندکی دارد. اسلکتیویست به کسی گفته میشود که مشارکتش در حمایت از یک کمپین یا حرکت اجتماعی، فعالیتی است که برایش کمترین هزینه را دارد و تاثیر واقعی آنچنانی در بهثمرنشاندن آن کمپین ندارد.
کمپینهای مختلف «ما از فیسبوک میخواهیم فلان کار را بکند» و «امسال عید در اعتراض به نقض حقوق ماهی گلیها، هیچ ماهی قرمزی نخرید» و حتی نمونهای که در همین چند روز در وایبر و واتساپ و فیسبوک میچرخد: «برای سوگواری چستر بنینگتون همه از ساعت فلان تا فلان در بزرگراه فلان تا فلان به آهنگهایش گوش میکنیم» و یا چند وقت قبل که میلیونها امضا برای بازسازی فصل هشت سریال Game Of Thrones جمعآوری شد و هیچ نتیجهای مشاهده نشد، همه و همه مبارزه از زیر لحاف به حساب میآیند. اسلکتیویسم البته باعث میشود که در کمترین زمان ممکن، توجه افکار عمومی به یک موضوع خاص جلب شود و هر گروه یا سازمانی که بتواند این فشار افکار عمومی را جهتدهی کند، از آن بهرهبرداری میکند.
به طور کلی نمیتوان در مورد خیر یا شر مطلق بودن اسلکتیویزم حکم کرد و مانند هر پدیدهی رفتاری دیگری، اسلکتیویستها هم ویژگیهای مثبت و منفی دارند اما اینگونه که واضح است این موضوع در ایران صرفا دارای جنبهی تبلیغاتی بوده و با هزینهای ناچیز تبلیغات گستردهای را برای فرد یا شرکتی خاص به ارمغان میآورد. کمپین فعلی کمک به محک نیز مصداق همین حرکت بوده که شخصی که تا دیروز در نهایت 5000 دنبالکنندهی قلابی (فیک) داشته امروز به تعداد بالای سیهزار نفر دنبالکننده رسیده است. شایسته است مردم با اینگونه موضوعات آشنا شوند و بدانند این حرکات هرچه که باشند و با هر هدفی، ناپسند و اشتباه هستند. در انتها بد نیست اشاره کنیم که هزارتومان برای هیچکدام از افرادی که این یادداشت را میخوانند هزینهای نیست؛ پس دست به کار شده و خودتان و بدون واسطه این هزینه را واریز کنید بدون آنکه فرد احمقی را باز هم معروف کنید.
برای ورود به کانال پیامرسان تلگرام دوهفتهنامهی دانشجویی «داد» کلیک کنید.